Font size
WorksheetsАмерика халықтарының дәстүрлі өркениеті. МАЙЯ ӨРКЕНИЕТІ.
Total questions: 57
Worksheet time: 34mins
Америка материгіне ең алғашқы адамдар келген уақыт :
30 мың жыл бұрын
40 - 50 мың жыл бұрын
30 - 40 мың жыл бұрын
40 мың жыл бұрын
Америка материгіне адамдардың қоныс аударуының алғышарты (-тары):
Азиядан қос құрлықты жалғап жатқан шағын мүйіс арқылы өтіп келген
Еуропадан ежелгі мұз көпірі арқылы-адамдар алып мұздықтарды жүріп өтіп мұз қатқан Атлант мұхитын басып өтті.
Австралиядан Тынық мұхиты аралдарының тізбегі арқылы - ежелгі қоныс аударушылар аралдан аралға қарай жылжып отырып Америкаға жетті.
Африкадан Атлант мұхиты арқылы-американдықтардың ата-бабалары материкке жүзіп, мұхитты желкенді қайықтармен жүзіп өтті.
Америкаға келген тайпалардың басқа әлемнен бөлініп қалу себебі:
Қоныс аударғаннан кейін кенеттен табиғи тосқауыл пайда болды, бұл тайпалардың қайтып келуіне жол бермеді.
Қос құрлықты жалғап жатқан шағын мүйісті мұхит суының басып қалғандығынан қоныстанушылар кері қайта алмады.
Құдіретті рухтар кері жолға тыйым салды-ежелгі тайпалар құдайлар ескі әлемге жолды жауып тастады деп сенді, сондықтан олар қайтып оралуға тырыспады.
Мұз барлық кері жолдарды жауып тастады -мұзды таулар тез өсіп, Америка мен Азия арасындағы барлық мүмкін өткелдерді жойды.
Америка құрлығына қоныстанған тайпалардың ұрпақтары кейіннен ие болған атау:
Азиат
Үндіс
Этрускі
Эскимос
Батыс пен Шығыстың ортағасырлық өркениеттерімен қатар өмір сүрген, Америка халықтарының өркениеті (-тері):
майялықтар мен ацтектер
гавайлықтар мен таитиліктер
Инктер
полинезиялықтар, меланезиялықтар
Тольтектер, апачилер , сиулер
Үндістер бейхабар болған , басқа халықтарға белгілі болған жетістік ( -тер) :
Жүк артатын жануарларды асырамады.
Олар тас құралдарды пайдаланбады, қалалар салмады және жазуды білмеді.
Атқа мінуді білмеді.
Олар құрылыста ағаш қолданбады, күрделі күнтізбелер жасамады және металл өңдеу технологиясын білмеді.
Темір қорытуды білмеді
Америкаға еуропалықтардың табаны тигенше үндістер көрмеген , кездестірмеген жануар:
Лама
Зебра
Буйвол
Ірі қара мал
Жылқы
Үндістер еңбек құралдарын жасады :
Темірден, мыстан
Алтыннан, күмістен
Тастан, сүйектен
Қорғасыннан
Ағаштан
Үндістер шебер меңгерген өндіріс:
Олар қола мүсіндерді құйып, театрлар тұрғызды және демократияның күрделі жүйесін жасады
Олар тегіс қырлы үлкен пирамидалар тұрғызды және иероглифтік жазуды қолдануды шебер меңгерді
Олар Арка көпірлерін салуды, бетонды қолдануды және су құбырларын салуды шебер меңгерді
Олар жібек матаны ойлап тауып, фарфор жасап, компасты пайдаланды.
Олар тасты қырнап, өздеріне белгілі материалдарды өңдеуді шебер меңгерді
Америкада жазба ескерткішін қалдырған жалғыз халық:
ацтек
таити
майя
инк
Майялықтар мекендеген аумақ :
Оңтүстік Американың батыс жағалауын бойлай мыңдаған шақырым аралықта
Оңтүстік - Шығыс Америкадағы Юкатан түбегінде
Нигер және Бакой өзендерінің аралығында
Жерорта теңізі жағалауындағы Аппенин түбегінде
Орталық Америкадағы Юкатан түбегінде
Майялықтарда дамымаған , болмаған өндіріс :
Шыны жасау
Оқ-дәрі мен қару жасау
Металлургия
Қант өндіру
Майялықтардың танымал болған жетістігі ( -тері):
Өнер, Сәулет
Медицина, Әдебиет
Философия, Монотеизм
Биология, География
Астрономия, математика
Майялықтардың негізгі өндірістері:
Жер өңдеу
Металлургия және темір өндірісі.
Балық аулау және теңіз саудасы.
Көшпелі мал шаруашылығы
Майялықтардың жер өңдеу әдісі (-тері):
Өртеп өңдеу әдісі немесе орман өртеу арқылы жер жырту
Күрделі каналдар мен бөгеттер желісін пайдаланып террассалық суару
Тыңайтқыш ретінде түйе көңін қолданатын шөлді жерлерде құрғақ егіншілік.
Темір соқалар мен тартқыш жануарларды қолдана отырып, терең жырту.
Жер иелерінің мол өнім алу себебі (-тері):
Дамыған нарықтар желісі және монеталарға негізделген ақша экономикасы және пальма құрмасының жоғарғы сұрпын өсіру арқылы
Құнарлы жер мен жүгерінің жоғарғы сұрпы арқылы
Құнарлы жер мен тары, арпа, бидай, эммердің жоғарғы сұрпы арқылы
Су құбырларымен күрделі суару жүйесін қолдану және қант құрағынан қант өндіру
Дамыған банк жүйесі және ауыл шаруашылығына мемлекеттік субсидиялар.
Майялық егіншілер мол өнім алған дәнді-дақыл:
Бұршақ
Каучук
Какао
Жүгері
Томат
Майялықтарда айырбас саудасы жүрді:
Майялық қала-мемлекеттердің ішінде
Тынық мұхиты жағалауындағы халықтармен
Гавайлықтармен
Полинезиялықтармен
Көршілес халықтармен
Мексика, Панама Колумбия және Перуден (яғни көршілес шет халықтардан) майялықтарға әкелінген тауар (-лар) :
Өнер бұйымдары, әшекейлер
Бидай, ірі қара мал
Піл сүйегі, бал
Балауыз бен терілер
Қарулар, қымбат тастар
Мексика, Панама Колумбия және Перуден (яғни көршілес шет халықтардан) майялықтарға әкелінген тауар (-лар) :
Алтын мен піл сүйектері
Металл мен азық-түлік
Қолөнершілер бұйымдары мен өсімдік майлары
Бидай, ағаш
Бақалшақтар мен металдан жасалған бұйымдар
Теңіз жағалауынан (яғни ішкі қала-мемлекеттерден) майялықтарға әкелінген тауар (-лар) :
Тұз және балық
Бал, балауыз
Қымбат тастар мен металдан жасалған бұйымдар
Зәйтүн майы мен жүзім шарабы
Піл сүйегі, бидай
Юкатан түбегінің орталығынан (яғни ішкі қала-мемлекеттерден ) майялықтарға әкелінген тауар (-лар) :
Тұз және балық
Жүгері, бал
Зәйтүн майы, жүзім шарабы
Қарулар, өнер бұйымдары
Жемістер
Майялықтарда ақша орнына қолданылды:
Тас монеталар
Алтын зергерлік бұйымдар
Дарик
Обсидиан пышақтары
Какао бұршағы
Майялықтар қоғамындағы қолөнер мамандығы (-тары) :
"Аспан мен Ніл беретін игіліктердің басшысы"
Зергерлер
"Барлық патшалық жұмыстарының басшысы"
Тас өңдеушілер
Кестешілер
Майялықтар тігін құралы арқылы мата алған өнім (-дер) :
Мақта талшықтарынан немесе агавадан
Пальма жапырақтары мен банан қабығынан
Жібек пен зығырдан жасалған
Тұт ағашын өсіру арқылы
Қант құрағынан
Христофор Колумб өз сапарында кездестірген көрініс:
Алтын мен Қаруға толы испан кемесі
Юкатанда ойып жасалған кемені
Судың үстінде орналасқан үлкен майя пирамидасы
Испандықтарға қарай жүзіп бара жатқан ацтектер флоты
Майя қоныстары құралды:
Көршілес қауымнан
Рулық қауымнан
Ғибадатхана қорына берілетін жерлерден
Полистерден
Майялықтарда қауым мүшелері бөлінді:
Әртүрлі әулетке
Касталық жүйе бойынша
Еркін адамдар мен метектерге
Патрийцийлер мен плебейлерге
Әртүрлі дирастиялардан
Майя халқында жер тиесілі болды:
Тайпа көсеміне
Еркін адамдарға
Жергілікті халыққа
Қауымға
Майя халқындағы әр әулеттің жер ауыстыру уақыты:
2 жыл
4 жыл
3 жыл
6 жыл
Жекелеген отбасылардың меншігі болған игілік (-тер) :
Омарта мен көпжылдық
өсімдіктер
Суару каналдары мен орманды алқаптар
Тұрғын үйлері және көпжылдық өсімдітері
Қоғамдық алқаптар мен жайылымдар
Майялықтар ортақ атқарған жұмыс(-тар) :
Балық аулау мен аңшылық
Кен ісінде , шеберханаларда бірлесіп қызмет атқару
Қант құрағын бірлесіп жинап қант өндіру
Какао бұршақтары мен мақтаны жинау
Тұз өндіру
Майя қоғамының бөлінісі:
Жер иелігінен айырылған тәуелді шаруалар мен жатжерліктерден
Қауымның азаматтары мен құлдардан
Қолөнершілер мен шаруалардан
Азат адамдар мен құлдардан
Майя қоғамындағы құлдар туралы дәйек (-тер):
Басым көпшілігі әскери тұтқындар болды
Құлдар тобы елеусіз, бірақ уақыт өткен сайын көбейіп келе жатқан топ болды.
Құлдарды таңбалады, шұңқырларда ұстады. Құлдарды санмен есептеді.
Құлдарды ауыр жұмыстармен қоса, мәдени шараларға да пайдаланды, ғибадат кезінде хормен бірге ән салғызды.
Қылмескерлерді құл ретінде пайдаланды, Қарызға батқан адамды да құлдыққа салды.
Майя халқындағы жоғарғы тап өкілдері:
Ақсүйек ру-тайпалардың ұрпақтары, абыздар, қауымның ауқаттылары
Құлиеленуші ақсүйектер мен әскерилер
Салық жинаушылар
Жергілікті азаматтар
Абыздар
Майялық ауылдық жердегі қауымдардың ақсүйектер мен абыздар алдындағы міндеті (-тері):
Олардың жерін өңдеп, үйі
мен жолын жөндеді.
Олар тек тауарлармен салық төледі, бірақ абыздарға жұмыс істемеді.
Әскери
жасақты асырады, жоғары билікке салық төледі.
Олар тек соғыс уақытында қызмет атқарды, бірақ бейбіт уақытта олар еркін өмір сүрді
Оларға түрлі керек жарағы мен бұйымдарын жеткізіп отырды
Майя өркениетіндегі қала-мемлекеттер саны:
30 - ға жуық
20 - ға жуық
40 - қа жуық
10 - ға жуық
Майялық қала-мемлекеттің жоғары билеушісі:
" халач - виник "
эн (пір әйел)
Ицамна
" Инк сапасы "
Майя абыздарының жасаған әрекеті (-тері) :
Ғарыш аңыздарымен астасқан күрделі дін жүйесін құрды
Қатаң монотеизм жүйесін құрды, онда барлық басқа рухтар бағынған бір ғана жоғарғы құдай болды.
Құдайлар мен пұттардың бейнелеріне қатаң тыйым салды
Қасиетті кітаптарды тек санскрит тілінде жазып, діни білімді халыққа ауызша жеткізді.
Ғибадат жоралғыларын қалыптастырды,Өз пантеондарын жасады
Майялықтардағы құдайлар құдіретінің шыңы саналды:
Күн әкей
Хора
Ицамна
Уицилопотчли
Майялықтардың басты құдайы Ицамна туралы дәйек (-тер):
Майя өркениетінің жарылқаушысы саналды
Жаңбыр мен найзағайдың құдайы, сулар мен егінді басқарған дауылдардың иесі болып саналды.
Жазу соның құдіретінен пайда болды.
Ол жер асты әлемінің құдайы және өлгендердің қамқоршысы болып саналды, кейінгі өмірде жандардың тағдырын басқарды.
Аспан бейнесінде болды
Майялықтардың мәдени-тарихи жетістігі (-тері):
Өз есептеу жүйесі болды, олардың есепшоты жиырмалықтан тұрды.
Шахмат ойыны ойлап табылды, Әлемдегі ең ежелгі дін - Будда қалыптасты.
Астрономияда айтарлықтай жетістікке жетті, Майялық күнтізбені жасап шығарды.
Ондық позициялық жүйе пайда болды, Қант құрағынан қант өндірді.
Буындық жазумен бірге дамыған тарихы болды.
Майя астрономдарының жетістігі:
Шеңберлер күнтізбесін және 260 күндік діни-салттық күнтізбесін жасау.
Күннің тұтылу уақытын анықтады
Венера қозғалысын бақылау үшін пайдаланылған Теотихуакан қаласындағы ең үлкен обсерваторияның құрылысы.
Көктемгі және күзгі күн мен түннің теңелу күндерінде күннің шығуына бағытталған "Қауырсынды жылан ғибадатханасын" құру.
Тас шеңберлер түріндегі алып Күн күнтізбелерін қолдана отырып, күн тұтылуын болжау жүйесін дамыту.
Майя астрономдарының жетістігі:
Жер орталықта орналасқан және барлық аспан денелері айналасында айналатын ғаламның геоцентрлік моделін жасау.
Жазғы және қысқы күн тоқырауына бағытталған алып тас мегалиттердің құрылысы.
365 күнге негізделген күн күнтізбесін дамыту, 12 айға 30 күнге нақты бөлу.
Ай мен ғаламшардың айналу мерзімін дәл болжап шығарды
Жылдың ауысуын олар дәл минутына дейін есептеп шығарды.
Майялық абыздар айналысқан ғылым саласы (-лары ):
Астрономия,
Философия
Диалектика
Бастапқы метрология
Ботаника
Майялық астрономиялық есептеулер бойынша уақытты есептеудің негізгі бірліктері :
10 күндік апта, 30 күндік ай, 360 күндік жыл.
12 күндік апта, 30 күндік ай, 365 күндік жыл, кібісе жыл жоқ.
Айдың 15 күндік жартысы, жылдың 24 маусымдық кезеңі, ай күнтізбесі.
8 күндік апта, 29 күндік ай, 355 күндік жыл, екі жылда бір рет қосымша ай.
13 күндік апта, 20 күндік ай және 365 күндік жыл
Майялық жыл санау бойынша 52 жылдық цикл:
" Күнтізбелік айналым " (күнтізбелік шеңбер) құралды
"Ғасырлық айналым" (ғасырлық шеңбер) құралды
Майялық жыл санау бойынша " күнтізбелік айналым " құралды:
42 жылдық циклдан
52 жылдық циклдан
62 жылдық циклдан
72 жылдық циклдан
Біздің дәуіріміздің І ғасырында пайда болған майя мәдениетінің жоғарғы жетістігі:
Буындық жазумен бірге дамыған тарихы
Азаматтық құқықтық заңдардың шығуы
Дамыған алфавиттік жазу жүйесі
Ондық санау жүйесінің өнертабысы
Майя құрылыстарының ішіндегі ең ерекшесі:
Зиккурат үлгісіндегі құрылыстар
Текшелі, жалпақ төбесі бар пирамидалар
Колизей
Бекініс қабырғалары мен террассалар
Майялықтардың қайталанбас сәулеті мен құрылыстары туралы түсінік береді:
Құрылысты егжей-тегжейлі сипаттайтын ежелгі қолжазбалар
Біздің уақытмызға дейін сақталып жеткен майяның үлкен қалаларының қалдығы
Қазіргі майя ұрпақтарына берілген ауызша аңыздар мен мифтер
Испан конкистадорлары жазған XVI ғасырдағы еуропалық шежірелер
Ғимараттар бейнеленген қабырға суреттері мен үңгір суреттері
Майя өркениетінің қалалары туралы дәйек (-тер):
Барлық қалалар бір-біріне ұқсас болды, қалалардың барлығы бір жобамен салынды.
Қалаларда үлкен көшелер мен орталықтандырылған кәріз жүйесі бар қатаң тікбұрышты орналасу болды
Қалалар Юкатан түбегінің ну ормандарында созылып жатты, өзара жалғасқан мықты тасжолдармен жалғасып жатты.
Қалалар ірі өзендердің бойында орналасқан және үлкен зиккураттардың айналасында салынған
Қалалар оларды жаулардан қорғайтын үлкен тас қабырғалармен салынған, Ұлы қорғагдар секілді
Майя қалаларының орталығында орналасты:
Ұзын көшелер мен жаңбыр сулартын жинайтын орын
Бас алаң
Қамал мен биік қорған қабырғалары
Үлкен шіркеу немесе храмдармен қоршалған шеңбер тәрізді алаң
Майялық текшелі (немесе баспалдақты) пирамидаларда орналасты:
Билеушілердің сарайлары
Жұлдызды бақылау обсерваториялары
Базарлар мен сауда алаңдары
Әскери бекіністер мен күзет мұнаралары
Құдайлар ғибадатханалары
Майялық пирамидаларда мереке және салтанат күндері өтетін іс-шара(-лар):
Діни жоралғылар өтті
Сауда жәрмеңкелері мен базарлар ұйымдастырылды
Саяси шешімдер қабылдау үшін ақсақалдар кеңесі жиналды
Құдайға құлшылық ету шаралары өтті
Доп ойнау бойынша спорттық жарыстар өткізілді
Майялықтардың діни рәсімдерінде өткізілді:
Адамды құрбандыққа шалу рәсімі өткізілді
Ицамна құдайдың құрметіне жауынгерлер арасындағы шайқастар өткізілді
Қолөнер көрмесі және құдайларға арналған жәрмеңке
Діни қызметкерлер мен ақсүйектер арасындағы діни би өткізілді
Астрономия туралы ғылыми пікірталастар
"Еңбекқорлық-сәттіліктің анасы." Барынша еңбектену керек.
Ия
Жоқ
