Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем өз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан өле-өлгенше өз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді.

Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы көрген. Біздің елде одан өткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің көңілін аулау амалымен үйренген зергерлік өнерін әкем қартайғанда тастамаған. Мұнда ол соққан сақина-білезікті салып жүрген көзі тірі кемпірлер бар.

Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы көріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді.

Mомыш әкем ат жалын тартып мініп, бозбала халге жеткенде, Имаш бабам шаруа билігін соның қолына беріпті. Ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды Қызтумас әжемнің өзі де: - Момыштан сұраңдар, Момыш біледі, - деп отырады екен. Ағайын-туған арасындағы алыс-беріс, көші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз шешілмеген. Әлдеқалай ол жол жүріп кетсе, сапардан қайтып келгенше тірлікті соған қаратып, жолын күтіп отыратын болған.

Имаш бабамның көзінің тірісінің өзінде біздің шағын ауылды Момыш ауылы дейді екен. Шаруамыз шап-шағын еді. Біздің үйдің іші қартайған Имаш бабамнан бастап, есін енді-енді біліп келе жатқан баласына дейін жеген нанын табан ақы, маңдай терімен тапқан. Жас кезінде әкемді әйелдер жағы «Молда бала» дейді екен, кейін «Ұста бала» дейтін болыпты. Ал, әжем оны «Қара қатпа» деуші еді. Әкем орта бойлы, арық қара кісі еді. Маңдайы жап-жазық, қасы қалың, көзі шүңгіл еді. Сол арықтығына қарамай, керемет күшті болатын. Әжем оны «Тарамыс» деп те атайтын. Сол күштілігіне бола атаса керек.

Әйтсе де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық дейтін қу мінезі жоқ, қолы ашық кісі болған. Бары болса, кісі шақырып, той-томалақ өткізуге құмар боп тұрар еді. Дүние, мал жиюды жек көретін. Бір жолы мен, ес біліп, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді: - «Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бара не болады?!» Әкем сонда өгей шешеме жай ғана: - Е, ақша дегеннің өзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады.

Әкем базардан келе жатқан. Үлкен әпкем мені әкемнің алдынан алып шықты. Әкем қоржынды түзулеп, ерге мені отырғызды. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Әкем ат тізгінін жетектеп келеді. Үйге дейін отыз шақты қадам болса да, мен ердің екі жағына алма кезек ауытқып, қоржын ішіне сырғып түсе бердім. Әкем рахаттана күліп алып қайтадан ерге отырғызады. Әпкем болса қатарласа жүріп: «Қорықпа, қорықпа! Берік отыр!» – дейді.

Әкем маған ата-тегіміздің аты-жөнін үйретуші еді.

– Кімнің баласысың? - деп сұрайтын ол.

– Мен Момыштың ұлымын.

– Момыш кімнің баласы?

– Момыш – Имаштың баласы.

Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

2. Mәтіннің соңғы азатжолына сәйкес келетін мақал-мәтел

Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем өз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан өле-өлгенше өз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді.

Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы көрген. Біздің елде одан өткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің көңілін аулау амалымен үйренген зергерлік өнерін әкем қартайғанда тастамаған. Мұнда ол соққан сақина-білезікті салып жүрген көзі тірі кемпірлер бар.

Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы көріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді.

Mомыш әкем ат жалын тартып мініп, бозбала халге жеткенде, Имаш бабам шаруа билігін соның қолына беріпті. Ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды Қызтумас әжемнің өзі де: - Момыштан сұраңдар, Момыш біледі, - деп отырады екен. Ағайын-туған арасындағы алыс-беріс, көші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз шешілмеген. Әлдеқалай ол жол жүріп кетсе, сапардан қайтып келгенше тірлікті соған қаратып, жолын күтіп отыратын болған.

Имаш бабамның көзінің тірісінің өзінде біздің шағын ауылды Момыш ауылы дейді екен. Шаруамыз шап-шағын еді. Біздің үйдің іші қартайған Имаш бабамнан бастап, есін енді-енді біліп келе жатқан баласына дейін жеген нанын табан ақы, маңдай терімен тапқан. Жас кезінде әкемді әйелдер жағы «Молда бала» дейді екен, кейін «Ұста бала» дейтін болыпты. Ал, әжем оны «Қара қатпа» деуші еді. Әкем орта бойлы, арық қара кісі еді. Маңдайы жап-жазық, қасы қалың, көзі шүңгіл еді. Сол арықтығына қарамай, керемет күшті болатын. Әжем оны «Тарамыс» деп те атайтын. Сол күштілігіне бола атаса керек.

Әйтсе де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық дейтін қу мінезі жоқ, қолы ашық кісі болған. Бары болса, кісі шақырып, той-томалақ өткізуге құмар боп тұрар еді. Дүние, мал жиюды жек көретін. Бір жолы мен, ес біліп, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді: - «Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бара не болады?!» Әкем сонда өгей шешеме жай ғана: - Е, ақша дегеннің өзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады.

Әкем базардан келе жатқан. Үлкен әпкем мені әкемнің алдынан алып шықты. Әкем қоржынды түзулеп, ерге мені отырғызды. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Әкем ат тізгінін жетектеп келеді. Үйге дейін отыз шақты қадам болса да, мен ердің екі жағына алма кезек ауытқып, қоржын ішіне сырғып түсе бердім. Әкем рахаттана күліп алып қайтадан ерге отырғызады. Әпкем болса қатарласа жүріп: «Қорықпа, қорықпа! Берік отыр!» – дейді.

Әкем маған ата-тегіміздің аты-жөнін үйретуші еді.

– Кімнің баласысың? - деп сұрайтын ол.

– Мен Момыштың ұлымын.

– Момыш кімнің баласы?

– Момыш – Имаштың баласы.

Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

3. 3. Әжемнің әкеме қойған аты

Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем өз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан өле-өлгенше өз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді.

Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы көрген. Біздің елде одан өткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің көңілін аулау амалымен үйренген зергерлік өнерін әкем қартайғанда тастамаған. Мұнда ол соққан сақина-білезікті салып жүрген көзі тірі кемпірлер бар.

Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы көріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді.

Mомыш әкем ат жалын тартып мініп, бозбала халге жеткенде, Имаш бабам шаруа билігін соның қолына беріпті. Ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды Қызтумас әжемнің өзі де: - Момыштан сұраңдар, Момыш біледі, - деп отырады екен. Ағайын-туған арасындағы алыс-беріс, көші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз шешілмеген. Әлдеқалай ол жол жүріп кетсе, сапардан қайтып келгенше тірлікті соған қаратып, жолын күтіп отыратын болған.

Имаш бабамның көзінің тірісінің өзінде біздің шағын ауылды Момыш ауылы дейді екен. Шаруамыз шап-шағын еді. Біздің үйдің іші қартайған Имаш бабамнан бастап, есін енді-енді біліп келе жатқан баласына дейін жеген нанын табан ақы, маңдай терімен тапқан. Жас кезінде әкемді әйелдер жағы «Молда бала» дейді екен, кейін «Ұста бала» дейтін болыпты. Ал, әжем оны «Қара қатпа» деуші еді. Әкем орта бойлы, арық қара кісі еді. Маңдайы жап-жазық, қасы қалың, көзі шүңгіл еді. Сол арықтығына қарамай, керемет күшті болатын. Әжем оны «Тарамыс» деп те атайтын. Сол күштілігіне бола атаса керек.

Әйтсе де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық дейтін қу мінезі жоқ, қолы ашық кісі болған. Бары болса, кісі шақырып, той-томалақ өткізуге құмар боп тұрар еді. Дүние, мал жиюды жек көретін. Бір жолы мен, ес біліп, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді: - «Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бара не болады?!» Әкем сонда өгей шешеме жай ғана: - Е, ақша дегеннің өзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады.

Әкем базардан келе жатқан. Үлкен әпкем мені әкемнің алдынан алып шықты. Әкем қоржынды түзулеп, ерге мені отырғызды. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Әкем ат тізгінін жетектеп келеді. Үйге дейін отыз шақты қадам болса да, мен ердің екі жағына алма кезек ауытқып, қоржын ішіне сырғып түсе бердім. Әкем рахаттана күліп алып қайтадан ерге отырғызады. Әпкем болса қатарласа жүріп: «Қорықпа, қорықпа! Берік отыр!» – дейді.

Әкем маған ата-тегіміздің аты-жөнін үйретуші еді.

– Кімнің баласысың? - деп сұрайтын ол.

– Мен Момыштың ұлымын.

– Момыш кімнің баласы?

– Момыш – Имаштың баласы.

Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

4. 4. Mәтіннің кіріспесінде автордың әке бейнесін еске түсіруде назар аударған тұсы

Mен туғанда, әкем елуді еңсеріп қалған кісі екен. Әжем жарықтық әкемді балаларымның ішіндегі еті тірісі осы болды деп отырар еді. Әкем өз бетінше талпынып жүріп ескіше сауатын ашып алыпты. Содан өле-өлгенше өз бетінше оқып-тоқыған адам. Ол есеп-қисапты тәуір білетін. Тіпті, орыс алфавитін де ежіктеп шығара беруші еді.

Жас күнінде ағаш ұста болыпты, етікші де атаныпты, тәуіпшілдігі де бар екен. Әсіресе, зергерлікті жақсы көрген. Біздің елде одан өткен зергер ұста болмаған. Жігіт күнінде қыз-келіншектің көңілін аулау амалымен үйренген зергерлік өнерін әкем қартайғанда тастамаған. Мұнда ол соққан сақина-білезікті салып жүрген көзі тірі кемпірлер бар.

Әкем өз жанынан өлең шығарып, жиын-тойда айтысқа да түсіп жүріпті. Ескі ақын жыраулардың термелерін, қиссаларын жақсы көріп тыңдайтын. Бірақ жатқа айта алмаушы еді.

Mомыш әкем ат жалын тартып мініп, бозбала халге жеткенде, Имаш бабам шаруа билігін соның қолына беріпті. Ауылдағы келін-кепшікті бір шыбықпен айдайтын адуынды Қызтумас әжемнің өзі де: - Момыштан сұраңдар, Момыш біледі, - деп отырады екен. Ағайын-туған арасындағы алыс-беріс, көші-қон мәселесі, ас-той, дау-дамай – бәрі-бәрі Момыштың араласуынсыз шешілмеген. Әлдеқалай ол жол жүріп кетсе, сапардан қайтып келгенше тірлікті соған қаратып, жолын күтіп отыратын болған.

Имаш бабамның көзінің тірісінің өзінде біздің шағын ауылды Момыш ауылы дейді екен. Шаруамыз шап-шағын еді. Біздің үйдің іші қартайған Имаш бабамнан бастап, есін енді-енді біліп келе жатқан баласына дейін жеген нанын табан ақы, маңдай терімен тапқан. Жас кезінде әкемді әйелдер жағы «Молда бала» дейді екен, кейін «Ұста бала» дейтін болыпты. Ал, әжем оны «Қара қатпа» деуші еді. Әкем орта бойлы, арық қара кісі еді. Маңдайы жап-жазық, қасы қалың, көзі шүңгіл еді. Сол арықтығына қарамай, керемет күшті болатын. Әжем оны «Тарамыс» деп те атайтын. Сол күштілігіне бола атаса керек.

Әйтсе де кедейдің қолы жомарт. Әкемнің қызғаншақтық, бақталастық дейтін қу мінезі жоқ, қолы ашық кісі болған. Бары болса, кісі шақырып, той-томалақ өткізуге құмар боп тұрар еді. Дүние, мал жиюды жек көретін. Бір жолы мен, ес біліп, етек жиған кезім, базар барып азын-аулақ ақшаны жаратып қойсам керек, өгей шешеміз мұныма күңкілдеп ұрса берді: - «Әлден ұрма, ақша бітсе шашып жүреді, тұра бара не болады?!» Әкем сонда өгей шешеме жай ғана: - Е, ақша дегеннің өзі шашуға шығарылған нәрсе де, - деп тастады.

Әкем базардан келе жатқан. Үлкен әпкем мені әкемнің алдынан алып шықты. Әкем қоржынды түзулеп, ерге мені отырғызды. Жалма-жан ердің қасынан шап беріп ұстай алдым. Әкем ат тізгінін жетектеп келеді. Үйге дейін отыз шақты қадам болса да, мен ердің екі жағына алма кезек ауытқып, қоржын ішіне сырғып түсе бердім. Әкем рахаттана күліп алып қайтадан ерге отырғызады. Әпкем болса қатарласа жүріп: «Қорықпа, қорықпа! Берік отыр!» – дейді.

Әкем маған ата-тегіміздің аты-жөнін үйретуші еді.

– Кімнің баласысың? - деп сұрайтын ол.

– Мен Момыштың ұлымын.

– Момыш кімнің баласы?

– Момыш – Имаштың баласы.

Oсылайша жеті атаға дейін жетелеп отырып санатады. Ал келген қонақ ең алдымен, атымды сұрайтын. Сонан соң менің жеті ата жөніндегі білімімді тексеретін. Ел танудың басы, ең алдымен, осылай басталатынын ол кезде кім білген.

5. Mомыш меңгерген өнер

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – өз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Көбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның көңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады.

2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, өзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың өзі сау болуы керек. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және көптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге көмектесетін көрінеді. Сиам тұқымының өкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен.

3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар өздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады».

4. Денсаулықтың адам өмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге көмектеседі.

5. Көптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық көңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы көңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

6. Mәтін мазмұнын қорытындылайтын сөйлем

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – өз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Көбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның көңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады.

2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, өзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың өзі сау болуы керек. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және көптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге көмектесетін көрінеді. Сиам тұқымының өкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен.

3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар өздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады».

4. Денсаулықтың адам өмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге көмектеседі.

5. Көптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық көңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы көңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

7. Eкінші азатжол мазмұнына сай келетін ақпарат

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – өз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Көбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның көңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады.

2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, өзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың өзі сау болуы керек. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және көптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге көмектесетін көрінеді. Сиам тұқымының өкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен.

3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар өздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады».

4. Денсаулықтың адам өмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге көмектеседі.

5. Көптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық көңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы көңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

8. "2-азатжолға атау қойыңыз

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – өз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Көбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның көңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады.

2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, өзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың өзі сау болуы керек. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және көптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге көмектесетін көрінеді. Сиам тұқымының өкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен.

3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар өздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады».

4. Денсаулықтың адам өмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге көмектеседі.

5. Көптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық көңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы көңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

9. Жүректі тиімді емдейтін мысық түрі

1. Мысықтар – шынымен таңғажайып тіршілік иелері. Олар – өз қожайындарына шынайы дос қана емес, сонымен қатар үйдің жайлылық пен жылулық иесі. Көбіне олардың басты қасиеті адамдардың ауруын емдеу. Олар адамның көңіл күйі мен сырқат жерін сезіне алады.

2. Кейбір адамдар мысық терапиясы үшін (мысықтармен емдеу) үй жануарларының кейбір ерекше тұқымдары қажет деп ойлайды. Шындығында, үнемі үйде жүретін, адамдармен жақсы араласатын, өзін еркін ұстайтын кез келген мысық емдей алады. Сонымен қатар, мысықтың өзі сау болуы керек. Көп жылдық тәжірибе көрсеткендей, қара мысықтар басқа түсті мысықтарға қарағанда күшті қуат пен емдік қабілеттерге ие. Сондай-ақ, мамық жүнді мысықтар ұйқысыздықты, депрессияны және көптеген неврологиялық бұзылуларды жеңуге көмектесетін көрінеді. Сиам тұқымының өкілдері суық тиюді, қысқа жүнді мысықтар – бүйрек пен ас қорыту органдарын, ал британ тұқымды мысықтар – жүректі тиімді емдейді екен.

3. Мысықтар әдетте адам денесінің ауырсынуын сезінеді. Содан кейін олар өздері келіп, адамның ауырған жеріне келіп жайғасады. Олар ақырын келіп, табанымен ауырған жерді абайлап басады. Бұл кезде адам тыныштықты сезінеді. Ондай сәтте адам мысықты сипалап, тіпті сол сәтте емделіп жатқанын білмеуі де мүмкін. Мысықтар осылайша адам бойынан ауруды, жаман энергияны «шығарады».

4. Денсаулықтың адам өмірі үшін маңыздылығын білеміз бе? Мысықтар жүрек ауруын емдеп, қан қысымын тез қалыпқа келтіруге және ауырсынуды жеңілдетуге, тірек-қимыл аппаратының жұмысындағы бұзушылықтарды қалпына келтіруге көмектеседі.

5. Көптеген адамдар үйінде мысық ұстайды. Үй жануарларын емдік мақсатта пайдалану үшін қарапайым ережелерді есте сақтау керек. Мысық көңілі тыныш, тамағы тоқ, жақсы көңіл күйде болуы керек. Ол сізге неғұрлым жақын болса, емдік әсер соғұрлым тиімді болады. Жүректің ауырсынуын басу үшін күндіз мысықпен байланысу уақытын таңдаңыз. Тыныс алу жүйесінің жұмысындағы проблемаларды жеңу үшін таңертең бірнеше минуттық мысық терапиясын қабылдау керек. Егер сіздің үйіңізде мысық болса, оның қабілеттерін пайдаланып, әртүрлі аурулардан құтылыңыз. Осы үй жануары арқылы үлкен дерттердің алдын алуына болады.

10. Берілген мәтіннің негізгі мәтін мазмұнымен ортақ байланысы

Халық емінде өсімдік және импорттық дәрілер көрнекті орын алады. Қазақстанның барлық аймақтарында емге жарамды өсімдіктер өсетінін халық ертеден білген. Халық медицинасы дәрілік шөптермен емдеуді өз тәжірибелеріне енгізіп, талай адамдарды емдеп жүр десек, қателеспейміз.

1. Психоаналитиктің айтуынша, отбасында баланың іс-әрекетінің дұрыс-бұрыстығын айтып, оны түсіндіріп беруші адам – әже. Сондықтан үйде ата-әжемен сөз таластыруға болмайды.

– Менің бала кезімде әжем қонақтан келгенде әкелген базарлығын беріп жатып, оны қайдан, не мақсатпен әкелген себебін түсіндіріп айтатын. Жеті нанның бір үзімін берсе де, қай үйде, не үшін құран оқылғанын, кімдердің жиналғанын, қандай ырыммен алып келгенін айтуға ерінбейтін. Бірде маған қонақтан бөлінген құрт әкеліпті. Мен әжеме ренжіп: "Әже, немене бүтін құрт жоқ па екен?" – дедім. Ол кісі "Балам, ол құртты мен бір жасы үлкен кісіден алдым. Үлкендер құртты тістеп бермейді. Өйткені тістері жоқ. Сондықтан бөліп береді. Ол кісі өмірінің жамандығын алып қалып, тек жақсы жақтарын берсін деп ырымдап, бөлінген құрттың екінші жартысын әдейі алып қалды", – деді. Мен сондай тәрбиені көріп өскендіктен немереме де ұлттық тәрбие беруге тырысамын.

2. Тіпті қалалы жерде тұрса да әжелерімізге немересінің бойына ұлттық тәрбиені сіңіруіне еш кедергі жоқ екеніне көзім жетті. Жақында біздің көп қабатты үйдің ауласында үстіне камзол киіп, басына орамал таққан жасы 60-тар шамасындағы әже далаға он жасар немересін ертіп шықты. Сосын қалтасынан асықтарды шығарып, өзге балаларды шақырып алып, ойын тәртібін түсіндірді. Ерінбей үш-төрт сағат бойы балаларға асық ойнауды үйретті. Он күндей уақыт өткенде балалар бір-біріне үйретіп, ойын шартын бұзбай ойнайтын болды. Мұнда бір ғана асық ойыны әр үйдің ерке баласын тәртіпке, бөлісуге, топпен ойнауға, ережеге бағынуға үйретті. Дәл қазіргі кезеңдегі ата-ананың бір кемшілігі – баланы жауапкершілікке үйретпейді, – дейді психоаналитиктер.

3. Бұрын әжелеріміз балаларын "ботам", "ботақаным", "қоңыр қозым", "құлыншағым" деп еркелетсе, "батырым", "ақылдым", "үмітім", "болашағым" деп арқаландырып отырса, бүгінде "лапочка моя", "зайчонок", "котенок" деп мысыққа да, күшікке де теңей салады. Бұл қазақ табиғатына жат теңеулер ғой. Бала тәрбиесінде мұндай рухани құлдырауға жол беруге болмайды, – дейді психоаналитиктер.

4. Осы күнгі балаға Алпамыс пен Қобыланды сынды батырлар жырын, Таусоғар мен Толағай туралы ертегінің майын тамызып айтып беретін әжелер сирек. Әжелер ертегі айтып шаршағанша, теледидарды қосып қойып, сондағы түрлі мультхикаялар мен шетелдік фильмдерді көрсеткенді оң санайды.

5. Әже – отбасының алтын қазығы. Шаңырақтағы қарым-қатынасты реттейді, балаларды мейіріммен, ақылымен өмірге бейімдейді. Әжелер үнемі "арыңды аяқ асты етпе, үлкеннің жолын кеспе, біреуді жамандама, бөтен адамның ала жібін аттама" деген сияқты адамгершілікке баулитын сөздерді қайталаудан жалықпайды. Бірақ қазір мұндай әжелер азайып барады. Өйткені бүгінгі ұрпақтың үлкендермен қарым-қатынаста өздерін ұстауы, жаман қылықтарға жақындығы әже тәрбиесінің жетіспей тұрғанының айқын дәлелі, – дейді этнограф-ғалымдар.

Әженің маңдайдан емірене сүйіп, бауырына қысып еркелеткеніне ештеңе жетпейді. Балаларымызды әже мейірімінен айырмайық.

11. 11. 2-бөлім мазмұнына сәйкес әже асық ойыны арқылы балалардың бойына сіңіруге тырысқан қасиеттердің бірі

1. Психоаналитиктің айтуынша, отбасында баланың іс-әрекетінің дұрыс-бұрыстығын айтып, оны түсіндіріп беруші адам – әже. Сондықтан үйде ата-әжемен сөз таластыруға болмайды.

– Менің бала кезімде әжем қонақтан келгенде әкелген базарлығын беріп жатып, оны қайдан, не мақсатпен әкелген себебін түсіндіріп айтатын. Жеті нанның бір үзімін берсе де, қай үйде, не үшін құран оқылғанын, кімдердің жиналғанын, қандай ырыммен алып келгенін айтуға ерінбейтін. Бірде маған қонақтан бөлінген құрт әкеліпті. Мен әжеме ренжіп: "Әже, немене бүтін құрт жоқ па екен?" – дедім. Ол кісі "Балам, ол құртты мен бір жасы үлкен кісіден алдым. Үлкендер құртты тістеп бермейді. Өйткені тістері жоқ. Сондықтан бөліп береді. Ол кісі өмірінің жамандығын алып қалып, тек жақсы жақтарын берсін деп ырымдап, бөлінген құрттың екінші жартысын әдейі алып қалды", – деді. Мен сондай тәрбиені көріп өскендіктен немереме де ұлттық тәрбие беруге тырысамын.

2. Тіпті қалалы жерде тұрса да әжелерімізге немересінің бойына ұлттық тәрбиені сіңіруіне еш кедергі жоқ екеніне көзім жетті. Жақында біздің көп қабатты үйдің ауласында үстіне камзол киіп, басына орамал таққан жасы 60-тар шамасындағы әже далаға он жасар немересін ертіп шықты. Сосын қалтасынан асықтарды шығарып, өзге балаларды шақырып алып, ойын тәртібін түсіндірді. Ерінбей үш-төрт сағат бойы балаларға асық ойнауды үйретті. Он күндей уақыт өткенде балалар бір-біріне үйретіп, ойын шартын бұзбай ойнайтын болды. Мұнда бір ғана асық ойыны әр үйдің ерке баласын тәртіпке, бөлісуге, топпен ойнауға, ережеге бағынуға үйретті. Дәл қазіргі кезеңдегі ата-ананың бір кемшілігі – баланы жауапкершілікке үйретпейді, – дейді психоаналитиктер.

3. Бұрын әжелеріміз балаларын "ботам", "ботақаным", "қоңыр қозым", "құлыншағым" деп еркелетсе, "батырым", "ақылдым", "үмітім", "болашағым" деп арқаландырып отырса, бүгінде "лапочка моя", "зайчонок", "котенок" деп мысыққа да, күшікке де теңей салады. Бұл қазақ табиғатына жат теңеулер ғой. Бала тәрбиесінде мұндай рухани құлдырауға жол беруге болмайды, – дейді психоаналитиктер.

4. Осы күнгі балаға Алпамыс пен Қобыланды сынды батырлар жырын, Таусоғар мен Толағай туралы ертегінің майын тамызып айтып беретін әжелер сирек. Әжелер ертегі айтып шаршағанша, теледидарды қосып қойып, сондағы түрлі мультхикаялар мен шетелдік фильмдерді көрсеткенді оң санайды.

5. Әже – отбасының алтын қазығы. Шаңырақтағы қарым-қатынасты реттейді, балаларды мейіріммен, ақылымен өмірге бейімдейді. Әжелер үнемі "арыңды аяқ асты етпе, үлкеннің жолын кеспе, біреуді жамандама, бөтен адамның ала жібін аттама" деген сияқты адамгершілікке баулитын сөздерді қайталаудан жалықпайды. Бірақ қазір мұндай әжелер азайып барады. Өйткені бүгінгі ұрпақтың үлкендермен қарым-қатынаста өздерін ұстауы, жаман қылықтарға жақындығы әже тәрбиесінің жетіспей тұрғанының айқын дәлелі, – дейді этнограф-ғалымдар.

Әженің маңдайдан емірене сүйіп, бауырына қысып еркелеткеніне ештеңе жетпейді. Балаларымызды әже мейірімінен айырмайық.

12. 1-бөлімдегі негізгі ой

1. Психоаналитиктің айтуынша, отбасында баланың іс-әрекетінің дұрыс-бұрыстығын айтып, оны түсіндіріп беруші адам – әже. Сондықтан үйде ата-әжемен сөз таластыруға болмайды.

– Менің бала кезімде әжем қонақтан келгенде әкелген базарлығын беріп жатып, оны қайдан, не мақсатпен әкелген себебін түсіндіріп айтатын. Жеті нанның бір үзімін берсе де, қай үйде, не үшін құран оқылғанын, кімдердің жиналғанын, қандай ырыммен алып келгенін айтуға ерінбейтін. Бірде маған қонақтан бөлінген құрт әкеліпті. Мен әжеме ренжіп: "Әже, немене бүтін құрт жоқ па екен?" – дедім. Ол кісі "Балам, ол құртты мен бір жасы үлкен кісіден алдым. Үлкендер құртты тістеп бермейді. Өйткені тістері жоқ. Сондықтан бөліп береді. Ол кісі өмірінің жамандығын алып қалып, тек жақсы жақтарын берсін деп ырымдап, бөлінген құрттың екінші жартысын әдейі алып қалды", – деді. Мен сондай тәрбиені көріп өскендіктен немереме де ұлттық тәрбие беруге тырысамын.

2. Тіпті қалалы жерде тұрса да әжелерімізге немересінің бойына ұлттық тәрбиені сіңіруіне еш кедергі жоқ екеніне көзім жетті. Жақында біздің көп қабатты үйдің ауласында үстіне камзол киіп, басына орамал таққан жасы 60-тар шамасындағы әже далаға он жасар немересін ертіп шықты. Сосын қалтасынан асықтарды шығарып, өзге балаларды шақырып алып, ойын тәртібін түсіндірді. Ерінбей үш-төрт сағат бойы балаларға асық ойнауды үйретті. Он күндей уақыт өткенде балалар бір-біріне үйретіп, ойын шартын бұзбай ойнайтын болды. Мұнда бір ғана асық ойыны әр үйдің ерке баласын тәртіпке, бөлісуге, топпен ойнауға, ережеге бағынуға үйретті. Дәл қазіргі кезеңдегі ата-ананың бір кемшілігі – баланы жауапкершілікке үйретпейді, – дейді психоаналитиктер.

3. Бұрын әжелеріміз балаларын "ботам", "ботақаным", "қоңыр қозым", "құлыншағым" деп еркелетсе, "батырым", "ақылдым", "үмітім", "болашағым" деп арқаландырып отырса, бүгінде "лапочка моя", "зайчонок", "котенок" деп мысыққа да, күшікке де теңей салады. Бұл қазақ табиғатына жат теңеулер ғой. Бала тәрбиесінде мұндай рухани құлдырауға жол беруге болмайды, – дейді психоаналитиктер.

4. Осы күнгі балаға Алпамыс пен Қобыланды сынды батырлар жырын, Таусоғар мен Толағай туралы ертегінің майын тамызып айтып беретін әжелер сирек. Әжелер ертегі айтып шаршағанша, теледидарды қосып қойып, сондағы түрлі мультхикаялар мен шетелдік фильмдерді көрсеткенді оң санайды.

5. Әже – отбасының алтын қазығы. Шаңырақтағы қарым-қатынасты реттейді, балаларды мейіріммен, ақылымен өмірге бейімдейді. Әжелер үнемі "арыңды аяқ асты етпе, үлкеннің жолын кеспе, біреуді жамандама, бөтен адамның ала жібін аттама" деген сияқты адамгершілікке баулитын сөздерді қайталаудан жалықпайды. Бірақ қазір мұндай әжелер азайып барады. Өйткені бүгінгі ұрпақтың үлкендермен қарым-қатынаста өздерін ұстауы, жаман қылықтарға жақындығы әже тәрбиесінің жетіспей тұрғанының айқын дәлелі, – дейді этнограф-ғалымдар.

Әженің маңдайдан емірене сүйіп, бауырына қысып еркелеткеніне ештеңе жетпейді. Балаларымызды әже мейірімінен айырмайық.

13. Автордың «Немереме ұлттық тәрбие беруге тырысамын» деуінің себебі

1. Психоаналитиктің айтуынша, отбасында баланың іс-әрекетінің дұрыс-бұрыстығын айтып, оны түсіндіріп беруші адам – әже. Сондықтан үйде ата-әжемен сөз таластыруға болмайды.

– Менің бала кезімде әжем қонақтан келгенде әкелген базарлығын беріп жатып, оны қайдан, не мақсатпен әкелген себебін түсіндіріп айтатын. Жеті нанның бір үзімін берсе де, қай үйде, не үшін құран оқылғанын, кімдердің жиналғанын, қандай ырыммен алып келгенін айтуға ерінбейтін. Бірде маған қонақтан бөлінген құрт әкеліпті. Мен әжеме ренжіп: "Әже, немене бүтін құрт жоқ па екен?" – дедім. Ол кісі "Балам, ол құртты мен бір жасы үлкен кісіден алдым. Үлкендер құртты тістеп бермейді. Өйткені тістері жоқ. Сондықтан бөліп береді. Ол кісі өмірінің жамандығын алып қалып, тек жақсы жақтарын берсін деп ырымдап, бөлінген құрттың екінші жартысын әдейі алып қалды", – деді. Мен сондай тәрбиені көріп өскендіктен немереме де ұлттық тәрбие беруге тырысамын.

2. Тіпті қалалы жерде тұрса да әжелерімізге немересінің бойына ұлттық тәрбиені сіңіруіне еш кедергі жоқ екеніне көзім жетті. Жақында біздің көп қабатты үйдің ауласында үстіне камзол киіп, басына орамал таққан жасы 60-тар шамасындағы әже далаға он жасар немересін ертіп шықты. Сосын қалтасынан асықтарды шығарып, өзге балаларды шақырып алып, ойын тәртібін түсіндірді. Ерінбей үш-төрт сағат бойы балаларға асық ойнауды үйретті. Он күндей уақыт өткенде балалар бір-біріне үйретіп, ойын шартын бұзбай ойнайтын болды. Мұнда бір ғана асық ойыны әр үйдің ерке баласын тәртіпке, бөлісуге, топпен ойнауға, ережеге бағынуға үйретті. Дәл қазіргі кезеңдегі ата-ананың бір кемшілігі – баланы жауапкершілікке үйретпейді, – дейді психоаналитиктер.

3. Бұрын әжелеріміз балаларын "ботам", "ботақаным", "қоңыр қозым", "құлыншағым" деп еркелетсе, "батырым", "ақылдым", "үмітім", "болашағым" деп арқаландырып отырса, бүгінде "лапочка моя", "зайчонок", "котенок" деп мысыққа да, күшікке де теңей салады. Бұл қазақ табиғатына жат теңеулер ғой. Бала тәрбиесінде мұндай рухани құлдырауға жол беруге болмайды, – дейді психоаналитиктер.

4. Осы күнгі балаға Алпамыс пен Қобыланды сынды батырлар жырын, Таусоғар мен Толағай туралы ертегінің майын тамызып айтып беретін әжелер сирек. Әжелер ертегі айтып шаршағанша, теледидарды қосып қойып, сондағы түрлі мультхикаялар мен шетелдік фильмдерді көрсеткенді оң санайды.

5. Әже – отбасының алтын қазығы. Шаңырақтағы қарым-қатынасты реттейді, балаларды мейіріммен, ақылымен өмірге бейімдейді. Әжелер үнемі "арыңды аяқ асты етпе, үлкеннің жолын кеспе, біреуді жамандама, бөтен адамның ала жібін аттама" деген сияқты адамгершілікке баулитын сөздерді қайталаудан жалықпайды. Бірақ қазір мұндай әжелер азайып барады. Өйткені бүгінгі ұрпақтың үлкендермен қарым-қатынаста өздерін ұстауы, жаман қылықтарға жақындығы әже тәрбиесінің жетіспей тұрғанының айқын дәлелі, – дейді этнограф-ғалымдар.

Әженің маңдайдан емірене сүйіп, бауырына қысып еркелеткеніне ештеңе жетпейді. Балаларымызды әже мейірімінен айырмайық.

14. Немерелерін ауыз әдебиеті үлгісінде тәрбиелейтін әжелер туралы айтылған бөлім

1. Психоаналитиктің айтуынша, отбасында баланың іс-әрекетінің дұрыс-бұрыстығын айтып, оны түсіндіріп беруші адам – әже. Сондықтан үйде ата-әжемен сөз таластыруға болмайды.

– Менің бала кезімде әжем қонақтан келгенде әкелген базарлығын беріп жатып, оны қайдан, не мақсатпен әкелген себебін түсіндіріп айтатын. Жеті нанның бір үзімін берсе де, қай үйде, не үшін құран оқылғанын, кімдердің жиналғанын, қандай ырыммен алып келгенін айтуға ерінбейтін. Бірде маған қонақтан бөлінген құрт әкеліпті. Мен әжеме ренжіп: "Әже, немене бүтін құрт жоқ па екен?" – дедім. Ол кісі "Балам, ол құртты мен бір жасы үлкен кісіден алдым. Үлкендер құртты тістеп бермейді. Өйткені тістері жоқ. Сондықтан бөліп береді. Ол кісі өмірінің жамандығын алып қалып, тек жақсы жақтарын берсін деп ырымдап, бөлінген құрттың екінші жартысын әдейі алып қалды", – деді. Мен сондай тәрбиені көріп өскендіктен немереме де ұлттық тәрбие беруге тырысамын.

2. Тіпті қалалы жерде тұрса да әжелерімізге немересінің бойына ұлттық тәрбиені сіңіруіне еш кедергі жоқ екеніне көзім жетті. Жақында біздің көп қабатты үйдің ауласында үстіне камзол киіп, басына орамал таққан жасы 60-тар шамасындағы әже далаға он жасар немересін ертіп шықты. Сосын қалтасынан асықтарды шығарып, өзге балаларды шақырып алып, ойын тәртібін түсіндірді. Ерінбей үш-төрт сағат бойы балаларға асық ойнауды үйретті. Он күндей уақыт өткенде балалар бір-біріне үйретіп, ойын шартын бұзбай ойнайтын болды. Мұнда бір ғана асық ойыны әр үйдің ерке баласын тәртіпке, бөлісуге, топпен ойнауға, ережеге бағынуға үйретті. Дәл қазіргі кезеңдегі ата-ананың бір кемшілігі – баланы жауапкершілікке үйретпейді, – дейді психоаналитиктер.

3. Бұрын әжелеріміз балаларын "ботам", "ботақаным", "қоңыр қозым", "құлыншағым" деп еркелетсе, "батырым", "ақылдым", "үмітім", "болашағым" деп арқаландырып отырса, бүгінде "лапочка моя", "зайчонок", "котенок" деп мысыққа да, күшікке де теңей салады. Бұл қазақ табиғатына жат теңеулер ғой. Бала тәрбиесінде мұндай рухани құлдырауға жол беруге болмайды, – дейді психоаналитиктер.

4. Осы күнгі балаға Алпамыс пен Қобыланды сынды батырлар жырын, Таусоғар мен Толағай туралы ертегінің майын тамызып айтып беретін әжелер сирек. Әжелер ертегі айтып шаршағанша, теледидарды қосып қойып, сондағы түрлі мультхикаялар мен шетелдік фильмдерді көрсеткенді оң санайды.

5. Әже – отбасының алтын қазығы. Шаңырақтағы қарым-қатынасты реттейді, балаларды мейіріммен, ақылымен өмірге бейімдейді. Әжелер үнемі "арыңды аяқ асты етпе, үлкеннің жолын кеспе, біреуді жамандама, бөтен адамның ала жібін аттама" деген сияқты адамгершілікке баулитын сөздерді қайталаудан жалықпайды. Бірақ қазір мұндай әжелер азайып барады. Өйткені бүгінгі ұрпақтың үлкендермен қарым-қатынаста өздерін ұстауы, жаман қылықтарға жақындығы әже тәрбиесінің жетіспей тұрғанының айқын дәлелі, – дейді этнограф-ғалымдар.

Әженің маңдайдан емірене сүйіп, бауырына қысып еркелеткеніне ештеңе жетпейді. Балаларымызды әже мейірімінен айырмайық.

15. ... Жас баланың бойындағы ар-ұяты, адамгершілігі, басқа адамдармен қарым-қатынасы, мәдениеттілігі отбасынан алынады. Сондықтан отбасы – бала тәрбиесінің алғашқы ұжымы...

P.Айтжанова, Л.Батырбекова «Отбасы тәрбиесі»

Берілген ой мен негізгі мәтіннің үндестігін анықтайтын мақал-мәтел