Электромагнитік энергия көздері, электр энергиясын таратуға арналған құрылғылар, қабылдағыштар мен электромагниттік энергияны түрлендіргіштер.

Электр тізбегінің негізгі құрылғылары тек жарық шамдары мен розеткалар.

Электр тізбегі тек индуктивтілік пен резисторлардан тұрады.

Химиялық, жылулық, механикалық немесе энергияның басқа да түрлерінің электр энергиясына айналу процестері жүзеге асырылатын қондырғылар (гальвани элементтері, аккумуляторлар, жылулық элементтер, генераторлар және т.б).

Электр шамдары мен резисторлар электр энергия көздеріне жатады.

Тек генераторлар мен трансформаторлар энергия көзі ретінде қолданылады.

Әуе және кабельдік электр беріліс желілері, антенналар және т.б.

Резисторлар мен жартылай өткізгіштер электр энергиясын беруге арналған.

Қабылдағыштар мен жарық көздері.

Ток және кернеу шамаларын (трансформаторлар), айнымалы ток жиілігін (жиілікті көбейткіштер мен бөлгіштер), ток пен кернеу түрлерін (түзеткіштер, тиристорлар) өзгертетін электротехникалық құрылғылар.

Шамдар мен электр плиталары токты түрлендіруге арналған.

Конденсаторлар мен катушкалар кернеуді тұрақты ұстауға арналған.

Электромагниттік энергияны механикалық (электрлі қозғалтқыштар), жылулық (жылытқыш құрылғылар), химиялық (электролиттік қондырғылар), жарықтық (жарықтандырғыш шамдары) және энергияның басқа түрлеріне түрлендіретін өнеркәсіптік, ауылшаруашылық және тұрмыстық құрылғылар.

Электр энергиясын қабылдағыштар тек шамдар мен теледидарлардан тұрады.

Қабылдағыштар тек тұрмыстық құрылғылармен шектеледі.

Электромагниттік энергия көздерінен (ЭҚК көзі және ток көзі) тұратын электр тізбегінің бөлігі. Актив элементтері – қорек көздері. Белгіленуі – «А» әріпі орналасқан тікбұрыш түрінде.

Активті бөлік – бұл тек шамдардан құралған тізбек.

Активті бөлік – резисторлар мен конденсаторлардан тұрады.

Электромагниттік энергия көздері болмайтын электр тізбегінің бөлігі. Элементтеріне – резисторлар, катушкалар, индуктивтіліктер, конденсаторлар, жартылай өткізгіш аспаптар және т.б. жатады. «П» әріпі орналасқан тікбұрыш ретінде белгіленеді.

Пассивті бөлік – электр энергиясын өндіретін элементтер жиыны.

Пассивті бөлік – тек сымдар мен ажыратқыштардан тұрады.

Пассив элементтердің мөлшерін бағалайтын шамалар (кедергі, индуктивтілік, сыйымдылық).

Электр энергиясын шығару жылдамдығы.

Тізбектің ұзындығы мен көлемі.

сызықты, яғни элементтердің параметрлері (кедергі, индуктивтілік, сыйымдылық) олардың тоғына немесе қысқыштарындағы кернеуге тәуелсіз.

Сызықты тізбек – тек тұрақты токпен жұмыс істейтін тізбек.

Сызықты тізбек – тек резисторлардан тұратын тізбек.

сызықты емес, яғни элементтердің параметрлері олардың тоғына немесе қысқыштарындағы кернеуге тәуелді.

Сызықты емес тізбек – жай ғана істен шыққан тізбек.

Сызықты емес тізбек – тек жарықтандырғыш құралдардан тұрады.

Өткізгіш ортадағы электрлік зарядтардың реттелген қозғалысы. Электрлік ток мөлшері уақыт аралығындағы зарядтың өзгеру жылдамдығы ретінде анықталады: i = dq/dt.

Электр қысымының немесе кернеудің шамасы.

Электр тогының механикалық жұмысқа айналуы.

Уақыт өткен сайын шамасы мен бағыты өзгермейтін электрлік ток.

Уақытқа байланысты өзгеретін ток.

Тек механикалық қозғалыс кезінде пайда болатын ток.

Параметрлері уақытқа тәуелді, уақыт өткен сайын шамасы мен бағыты немесе шамасы өзгеретін электрлік ток.

Тек оң бағытта ағатын ток.

Тек тұрақты қуат көзімен жұмыс істейтін ток.

Берілген нүктеде орналасқан бірлік зарядтың потенциалдық энергиясы.

Электр өрісіндегі зарядтың жылдамдығы.

Тізбек бойындағы кернеудің максимумы.

кернеу

энергия

ток күші

Кернеу, өлшем бірлігі – вольт (В).

Жұмыстың орындалу уақыты.

Потенциалдық энергияның өзгерісі.

Берілген уақыт кезінде тізбекке электрлік энергиясының түсу жылдамдығы.

Жүйенің жалпы энергиясы.

Электр тізбегінің ұзындығына тәуелді энергия.

Лездік қуатты білдіреді.

Ток күшінің заңдылығын.

ЭҚК-нің уақытқа тәуелділігін.

Қорек көзіне тән, қорек көзінің ішіндегі бірлік зарядты төменгі потенциалды қысқыштан жоғары потенциалды қысқышқа тасымалдау үшін қажетті сыртқы күштердің жұмысы. Белгіленуі – Е.

Өткізгіштің ұштарындағы ток күші.

Резистор арқылы өтетін ток жұмысы.

ЭҚК көзіжәне ток көзі ретінде

Ішкі кедергі

Тек ЭҚК көзі

Ішкі кедергісі нөлге тең ЭҚК көзі.

Тек тұрақты ток үшін жарамды көз.

Кернеуі уақытқа тәуелді көз.

Ішкі кедергісі шексіз.

Әрқашан 1 Ом-ға тең.

Кедергісі болмайды

Бір немесе бірнеше тізбектей жалғанған элементтерден (кедергі, ЭҚК немесе ток көзі) құралған тізбектің бөлігі. Екі түйіннің ортасында орналасады.

Қорек көзінің бір ұшы.

Тізбектің аяқталатын нүктесі.

Кернеудің токқа қатынасына.

Нөлге тең.

Токтың шаршысына пропорционал.

Бірнеше тармақтың қосылған нүктесі. Үш немесе одан да көп тармақтар түйіскен жер.

Бір тізбек элементінің ортасы.

Кернеудің жоғары нүктесі.

Тізбектің параллель жалғанған бөлігі.

Тізбектің тізбектей қосылған бөлігі.

Тұйықталған тармақтар.

Бірнеше тармақ бойынша өтетін кез келген тұйықталған жол.

Бір тармақтың үзілген бөлігін.

Тек ЭҚК көздерін қамтитын жол.

.Актив элемент – тұрақты кернеу (ЭҚК) және ток (J) көздері, Пассив элемент – резистивті элементтер.

Барлық элементтер активті.

Барлық элементтер пассивті.

Өткізгіштегі ток, осы өткізгіштің ұштарындағы кернеуге немесе потенциалдар айырымына тура пропорционал және оның кедергісіне кері пропорционал.

Ток тек потенциалға тәуелді.

Тек кернеу әсер етеді.

I = (φа − φc ± Е)/R = Uас ± Е/R

I = R × U

I = (φa + φb)/R

I = Uab / R = (φa – φb)/R

I = R × U

I = (φa + φb)/R

Бұл – өткізгіштік, өлшем бірлігі – Симменс (См).

Бұл – кедергі, өлшем бірлігі – Ом.

Бұл – ток, өлшем бірлігі – Ампер.

I=E/R экв

I = R × U

I = U²/R

=UJ*Rэкв

I=Uab/R=(φa – φb)/R

U=IR

Түйіндегі токтардың алгебралық қосындысы нөлге тең: ∑ I = 0.

Контур бойындағы кернеулердің қосындысы нөлге тең.

Барлық тармақтардағы ток бірдей.

I1 + I2 – I3 + I4 – I5 = 0

I1 + I2 – I3 + I4 – I5 = 7

I1 + I2 – I3 + I4 +I5=0

Түйінге келетін токтар мен түйіннен шығатын токтар өзара тең,

кирхгофтың бірінші заңының 2-тұжырымдамасы .

Түйінге келетін токтар мен түйіннен шығатын токтар өзара тең,

кирхгофтың бірінші заңының 1-тұжырымдамасы

Түйінге келетін токтар мен түйіннен шығатын токтар өзара тең,

кирхгофтың екінші заңының 2-тұжырымдамасы

Кез келген тұйықталған контурдағы ЭҚК алгебралық қосындысы осы контурдағы кедергілерге кернеудің құлауының алгебралық қосындысына тең.

Барлық токтар қосындысы нөлге тең.

Кернеу барлық жерде бірдей.

∑ Еᵢ = ∑ Iᵢ * Rᵢ

∑ Rᵢ = ∑ Uᵢ

∑ I = ∑ φ

Контурды айналу кезіндегі таңбалар ережесі: бағыттары контурдың айналу бағытымен сәйкес келетін ЭҚК мен кернеудің құлауы теңдеуге «+» таңбасымен, ал қарама-қайшы болса «-» таңбасымен енгізіледі.

Барлық ЭҚК әрқашан оң таңбамен алынады.

Контур бағыты формулаға әсер етпейді.

𝐸1−𝐸3 =𝐼 1𝑅1 +𝐼 2𝑅2 − 𝐼3𝑅3 +𝐼 4𝑅4

I1 + I2 – I3 + I4 – I5 = 0

𝐸1−𝐸3 =𝐼 1𝑅1 +𝐼 2𝑅2 − 𝐼3𝑅3 +𝐼 4𝑅5

Тек конденсаторлар үшін қолданылады.

Кез келген кедергідегі жылу энергиясының қуаты осы кедергінің шамасын ток квадратының көбейтіндісіне тең: P = I²R.

Кедергінің қуаты токқа тәуелсіз.

𝑷 = 𝑰

𝟐𝑹 = 𝑼𝑹

𝟐

/𝑹

𝐸1−𝐸3 =𝐼 1𝑅1 +𝐼 2𝑅2 − 𝐼3𝑅3 +𝐼 4𝑅4

I1 + I2 – I3 + I4 – I5 = 0

Энергия қабылдағыштарының қуаты мен электр энергиясы көздерінің қуаты тең.

Электр энергиясы әрдайым артылады.

Барлық қуат тек актив элементтерде болады

Рп = ∑ Iₖ² * Rₖ; Pи = ± ∑ Eₖ * Iₖ ± ∑ Uжₖ * Jₖ

Рп = I * R; Pи = U * I

Рп = E / R

y = |Pи − Pп| / Pи × 100 ≤ 3%

y = (Pп − Pи)/Pи × 100 ≥ 5%

y = (Pи + Pп)/2

n = y − 1

n = y + 1

n = y × 2