Font size
WorksheetsМетоды преподавания истории
Total questions: 101
Worksheet time: 51mins
Ежелгі грек тілінен аударғанда «әдістеме» сөзінің мағынасы:
Дамыту
Оқыту әдісі
«Зерттеу жолы», «Таным жолы»
Тарихты оқыту
Оқыту және тәрбиелеу
Оқыту мазмұны дегеніміз:
оқушылардың білімі ,іскерлігі және дағдысының жүйесі
жұмыстың әдіс, амалдары
әдіс және әдістемелік амалдар
білім, тәрбие және дамыту дәрежесі
іс-әрекет жолдары туралы білім
Оқытудың дидактикалық принциптері:
білімді игеру беріктігінің, қайталаулар мен жаттығулардың, дағдылар мен біліктіліктердің ғылымилығы мен жүйелілігі
білімді игеру беріктігінің, ғылымилық пен жүйеліліктің, дағдылар мен біліктердің, тәрбие мен дамудың, оқудың бірлігі
білім алушыға жекеше қарау, жоғары қиындық деңгейінде оқыту, тәрбиелеу және дамыту
білімді игеру беріктігі, саналылық пен белсенділіктің көрнекілігі, ғылымилығы мен жүйелілігі
білімді игерудің жоғары қиындық деңгейінде оқыту, саналылық пен белсенділіктің көрнекілігі, ғылымилығы мен жүйелілігі
Тарихты мектепте оқытудағы әдістемелік зерттеудің негізгі әдістері:
тәжірибені насихаттау және тарату
бақылау және сауалнама арқылы зерттеу
әдебиеттерді зерттеу және эксперимент жасау
тәжірибені талдау және бақылау жүргізу
бақылау және эксперимент
Тарихты оқыту әдістемесі ғылыми пән ретінде оқытады:
тарихты оқыту үрдісін
тарихи білімнің мазмұнын
оқушыларды тарих сабағында дамыту
адамзат қоғамының тарихын
тарихи процесті
Білім саласындағы стандарттаудың негізгі нысандары:
білім беру тұжырымдамасы
ұзақ, орта және қысқа мерзімді жоспарлар
стандарт құрылымы, оқу жүктемелерінің мазмұны, көлемі және оқушыны дайындау деңгейі
оқу жоспары мен оқу бағдарламасы
үлгілік бағдарламалардың құрылымы мен мазмұны
Жалпы білім беру ұйымдарының мемлекеттік білім стандарты құралады:
әлемдік, мемлекеттік және аймақтық
мемлекеттік, ұлттық-аймақтық және мектептік
жалпыадамзаттық, ұлттық және қоғамдық
мемлекеттік, қоғамдық және мектептік
ұлттық, өңірлік және мектептік
Жаңартылған білім беру бағдарламасының мәні:
күшті, орташа және әлсіз дайындықтағы оқушылар игеретін білім, дағды деңгейін анықтау
Сабақтан тыс оқытуды жүзеге асыру
сыныптан тыс жұмыстардың жүйесін
оқушының функционалды сауаттылығын қалыптастыру, алған білімін өмірде қолдана білуге баулу
«Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі тарихы» пәндері бойынша оқу бағдарламасының білім мазмұны:
ХХғ. ІІ-ші жартысындағы ғылым мен мәдениет, әлеуметтік қатынастардың дамуы, сыртқы саясат және халықаралық байланыстар бөлімдерін қамтиды
қоғамдық-саяси даму, экономикалық даму бөлімдерін қамтиды
екінші дүниежүзілік соғыс, саяси-экономикалық даму бөлімдерін қамтиды
хронологиялық реттілікпен берілген (көне дәуірден бүгінгі күнге дейін) және әлеуметтік қатынастардың дамуы, мәдениеттің дамуы, мемлекеттің дамуы, экономикалық даму бөлімдерін қамтиды
қазіргі кезеңдегі ғаламдық мәселелер, мәдениеттің дамуы, экономикалық даму бөлімдерін қамтиды
Жаңартылған білім мазмұны бойынша «Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі тарихы» пәндерін оқыту ұсынылады:
тарихи деректер
тарихи түсініктер негізінде
тарихи құбылыстар
тарихи категориялар
қоғамдық даму заңдылығы
Жаңартылған білім мазмұны бойынша «Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі тарихы» пәндерін оқыту келесі түсініктердің негізінде құрылуы тиіс:
тарихи алғышарттар мен себеп-салдар; тарихи маңызы мен нәтижесі
тарихи үрдіс және қоғамдық даму, дәйек; ұқсастық пен айырмашылық
тарихи уақыт және кеңіст
өзгеріс және сабақтастық; себеп-салдар мен дәйек; ұқсастық пен айырмашылық; маңыздылық; интерпретация
әлеуметтік-экономикалық формация және өркениет
Мән-мағыналық тұрғыдан сауат, білімділіктің мемлекеттік өлшемі ретінде қабылданып, әрі нақты тұлға мен білім жүйесінің мүмкіндіктерін ескерген негізгі белгі-талаптар (параметры) жиынтығын қамтиды:
білім стандарты
білім беру тұжырымдамасы
базалық оқу жоспары
оқу бағдарламасы
үлгілік бағдарлама
Джером Брунердің жұмысына негізделген спиральді білім беру бағдарламасының ерекше сипаттары:
оқу материалдары қайталанбайды
оқушы мектепте оқыған кезде тақырыпты немесе пәнді бірнеше рет қайталап оқиды, әрбір қайталап оқыған сайын оның күрделілігі арта түседі,
жаңа білім алдыңғы біліммен тығыз байланысты және бұған дейін алынған ақпарат тұрғысынан қарастырылады
білім мазмұны тірек-сызбалары арқылы берілген, бұған дейін алынған ақпарат тұрғысынан қарастырылады
пәнаралық байланыстар негізге алынбайды, тақырыптар қайталанбайды
қашықтықтан оқыту жүйесіне бағытталған, дәстүрлі оқыту әдістерінің қолданылмауы
Спиральді білім беру бағдарламасының басты белгілерінің бірі:
күшті, орташа және әлсіз дайындықтағы оқушылар игеретін білім, дағды деңгейін анықтау
оқу мазмұнының күнтізбелік-тақырыптық жоспарларының құрылып, құрылған жоспардың жүйелі іске асуы
Блум таксономиясының оқу мақсаттарының иерархиясы
білім берудің деңгейі мен мазмұнының республикалық, ұлттық және мектептік құрауыштарымен айқындалады
мектептік құрауыш таңдауы бойынша білім алуды айқындап, оқу мекемесінің, оның бағдарламасы мен оқу жоспарының ерекшеліктерін құрайды.
Тарих пәні сабағының дамытушылық мақсаты:
оқылып отырған фактіге баға беру
сабаққа меңгеруге қажетті нақты білімді анықтау
тарихи материалдармен жұмысқа қажетті іскерлік пен дағдыны анықтау
түсініктерді анықтау
оқу нәтижесі
Сабақтың тәрбиелік мақсаты:
тарихи түсініктер беру
сабақты меңгеруге қажетті нақты тарихи білімдерді меңгеру
тарихи материалдар мен жұмысқа қажетті іскерлер мен дағдыларды анықтау
оқылып отырған фактіге байланысты көзқарас, сезімдер қалыптастыру
жаңа ұғымдарды зерделеу
Білім алушының білім сапасын бағалау, олардың оқу пәнін меңгерудегі жетістіктері:
оқу үрдісі
пәннің мақсаты
оқыту әдістері
тексерудің негізгі міндеті
пәннің мазмұны
Оқыту үрдісінің негізгі факторы болып қарастырылады:
деректер, ескерткіштер
уақыт, кеңістік, процесс
нәтижесі, мақсаты, оқушы мен мұғалімнің қызметі
түсінік, ұғым, заңдылық
анықтама, тарихи материал
Тарих пәнін оқытуда негізгі материалға жатады:
статистикалық
хронологиялық
картографиялық
Теориялық
демографиялық
Жаңартылған білім беру бағдарламасының басты ерекшелігі:
кредиттік оқыту жүйесіне негізделуі
спиральді қағидатпен берілуі
тарих курсы мазмұнының жаңаруы
сызықтық оқыту жүйесіне негізделуі
пәнаралық, курсішілік байланыстарға негізделуі
«Критериалды бағалау» терминін алғаш рет қолданған:
Н.Г.Дайри
А.А.Вагин
А.С.Макаренко
Роберт Юджин Глейзер
А.Ф.Гартвич
Білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критерийлермен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс:
өзін-өзі бағалау
дәстүрлі бағалау
критериалдық бағалау
өзара бағалау
салыстырмалы бағалау
Мектеп оқулығының негізгі құрылымдық компоненттері:
мәтіндік және мәтіннен тыс компоненттер
білімді меңгеруге арналған аппарат
қосымша анықтама беруші тетік
негізгі мәтін және иллюстрация
тапсырмалар мен сұрақтар
Білім мазмұнын белгілейтін мемлекеттік құжаттар:
ҚР Конституциясы
МЖМБС, оқу бағдарламасы
Білім туралы Заң, ЖОО-ның бағдарламасы
ҚР Оқу ағарту министрлігінің нұсқаулары
оқулықтар, авторлық бағдарламалар
Критерийлер дегеніміз:
зерттеушілік іс-әрекет
оқыту әдіс-тәсілдері
оқу мақсаттары
кері байланыс түрлері
оқытудың міндеттерін жүзеге асыратын өлшемдер, оқушылар жұмыс барысында орындайтын іс-әрекеттер тізбесі
Оқушылардың пән бойынша үлгерімі бағаланады:
баллдық-рейтингтік бағалау
өзін және өзгелерді бағалау
салыстырмалы бағалау, дәстүрлі бағалау
баллдық-рейтингтік бағалау
қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау
мұғалімнің оқушыны бағалауы
Қазақстан Республикасында инклюзивті тәжірибені дамытудағы маңызды кезең:
2021 жылғы 26 маусымдағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне инклюзивті білім беру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңының қабылдануы
2015 жылғы «Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың тұжырымдамалық тәсілдері»
2015 жылы Қазақстанда «Мүгедектердің құқықтары туралы» Конвенцияның бекітілуі
«Қазақстан Республикасындағы инклюзивті білім беру жүйесін одан әрі дамыту жөніндегі 2015-2020 жылдарға арналған іс-шаралар кешені»
2011 жылдан бастап нормативтік-құқықтық базаны құру жұмыстарының жүргізілуі
Негізгі орта білім беру деңгейінде тарихты оқыту бағытталады:
білім алушыларда тарихи сананы, толеранттылық, өз елі және басқа елдердің тарихы мен мәдениетіне құрмет көрсетуге; ойлау, коммуникативтік және зерттеу дағдыларын дамытуға; қазақ халқының мәдени және тарихи мұрасының құндылығы мен ерекшелігін түсінуге
қазақстандық білім мен ғылымның жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, қоғамдағы жеке тұлғаның қажетін өтеуге
саяси-әлеуметтік және мәдени мәнді білім кеңістігінің бірлігін қамтамасыз етуге, жалпыадамзаттың тарихы мен мәдениетіне құрмет көрсетуге
еуроцентризм бағытында оқыту
материалистік көзқарас тұрғысынан оқыту
ҚР мектептерінде тарих пәні окушының келесі құндылықтарды меңгеруіне көмектеседі:
ресейцентрлік
қоғамдық-экономикалық формацияны
еуроцентризм
этномәдени, адамзаттық, жалпыұлттық
материалистік көзқарас
Мемлекеттік жалпыға міндетті орта білім беру стандартына сәйкес «Адам және қоғам» білім беру саласының мазмұнын құрайды:
тіл және әдебиет
өзін-өзі тану; жалпытарих; Қазақстан тарихы
орыс тілі мен әдебиеті
қазақ тілі мен әдебиеті
география, құқық негіздері
Қазіргі мектептік тарихи білім мазмұнын өзгертудің негізгі бғыттары:
кредиттік оқыту жүйесіне негізделуі
қазақстандық білім мен ғылымның жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыру
елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына ғылымның үлесін ұлғайту
оқытудың әдіс-тәсілдері мен әр түрлі құралдарын қолданудың тиімділігін арттыру; оқу сапасын жетілдіру
тарихи процесті оқып үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарауды оңтайлы ұштастыратын тарихты оқып үйренудің негізгі әдіснамалық тұжырымдамасын жсау; Қазақстан тарихын және дүниежүзілік тарихты оқытудың қатар жүруі және сабақтастығы
Жаңартылған білім беру бағдарламасының негізгі мақсаты:
білім саласындағы халықаралық тәжірибені енгізу; 12 жылдық жүйеге көшу
тарихи ілім-білімнің негізгі нысаналарын анықтау; құрылымын өзгерту
білім мазмұнының жаңаруы; критериалды бағалау жүйесін енгізу; оқытудың әдіс-тәсілдері мен әр түрлі құралдарын қолданудың тиімділігін арттыру
қашықтықтан оқыту жүйесіне көшу
дәстүрлі оқыту жүйесіне негізделуі
Критериалды бағалауды енгізудің мақсаты:
білімді бағалау жүйесін қайта құру
мектепте оқыту сапасын жоғарылату; өзін-өзі бағалауға баса назар аудару; мектеп бітірушілердің білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіру
білімнің мақсаты мен мазмұнын анықтау
оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін жетілдіру
тарихи ілім-білімнің негізгі нысаналарын анықтау
Критериалды бағалаудың міндеттері:
сабақтың әр бөліктеріндегі әр оқушының дайындық деңгейін анықтау; бағдарламаға сәйкес оқу мақсаттарын орындау қабілеті; жеке оқушының даму жетіс
білім саласындағы халықаралық тәжірибені енгізу
тарихты оқып үйренудің негізгі әдіснамалық тұжырымдамасын жасау
мектепте оқыту сапасын жоғарлату; өзін-өзі бағалауға баса назар аудару
мектеп бітірушілердің білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіру
Критериалды бағалаудың міндеттері:
білім саласындағы халықаралық тәжірибені енгізу
сабақтың әр бөліктеріндегі әр оқушының дайындық деңгейін анықтау; бағдарламаға сәйкес оқу мақсаттарын орындау қабілеті; жеке оқушының даму жетістігін бақылау
тарихты оқып үйренудің негізгі әдіснамалық тұжырымдамасын жасау
мектепте оқыту сапасын жоғарлату; өзін-өзі бағалауға баса назар аудару
мектеп бітірушілердің білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіру
Критериалды бағалаудың практикалық маңызы:
жаңа оқыту әдіс-тәсілдері қолданылады
оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін жетілдіріледі
тарихи процесті оқып үйренуге формациялық және өркениеттік тұрғыдан қарау жүзеге асырылады
тек қана оқушы жұмысы бағаланады және орындалған жұмыс алдын ала белгілі үлгімен (эталонмен) салыстырылады
оқушылардың оқу жетістіктерін бір-бірімен салыстырады
Критерий арқылы бағалау мүмкіндік береді (мұғалімдер үшін):
оқушылардың оқу жетістіктерін күнделікті бағалауға
оқушылардың оқу жетістіктерін бір-бірімен салыстыруға
сапалы нәтиже алуды қамтамасыз ететін критерийлерді құруға, өз жұмысын талдау және жоспарлау үшін ақпарат алуға, оқу үрдісінің сапасын жақсартуға, әрбір оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқытудың траекториясын құруға мүмкіндік береді
оқушының меңгерген теориялық білімін бағалауға
дәстүрлі бағалау арқылы оқу жетістіктерін анықтауға
Критерий арқылы бағалау мүмкіндік береді (оқушылар үшін):
танымдық қабілеті мен ойлау деңгейін арттыратын оқытудың әртүрлі әдістерін пайдалануға; өзінің білімін көрсетуге; табысқа жетелейтін бағалау критерийлерін түсінуге, өзін және өзгелерді бағалау арқылы кері байланысқа түсуге
оқушының оқуына қолдау көрсету үшін бағыт алуына мүмкіндік туғызады
сапалы нәтиже алуды қамтамасыз ететін критерийлерді құруға
өз жұмысын талдау және жоспарлау үшін ақпарат алуға
оқу үрдісінің сапасын жақсартуға, әрбір оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқытудың траекториясын құруға мүмкіндік береді
Критерий арқылы бағалау мүмкіндік береді (ата-аналар үшін):
оқу үрдісінің сапасын жақсартуға
сапалы нәтиже алуды қамтамасыз ететін критерийлерді құруға
оқушының білім сапасының дәлелдемелерімен танысуға, оның оқуындағы табыстылықты бақылауға, оқуына қолдау көрсету үшін бағыт алуына мүмкіндік туғызады
оқытудың траекториясын құруға мүмкіндік береді
табысқа жетелейтін бағалау критерийлерін түсінуге
Ұзақ мерзімді жоспар:
белгілі тақырыпқа сай тізбектелген сабақтар жоспары
оқу бағдарламасының жалғасы, негізгі оқу мазмұнын қамтиды, білім беру деңгейі бойынша барлық сыныптардағы пән тарауларын белгілеп, олардың жалпы ережелерін анықтайды
белгілі тақырыпқа тән бөлінген сағаттардың жұмыс
жеке сынып үшін пайдаланылады
мектептік тарих курсының құрылымын, мазмұнын белгілейді
Пәннің негізгі мазмұны нақтыланады:
оқу құралында
қысқа мерзімді жоспарда
орта мерзімді жоспарда
оқу-әдістемелік нұсқаулықта
ұзақ мерзімді жоспарда
Орта мерзімді жоспар көздейді:
мектептік тарих курсының мазмұнын белгілеуді
білім беру деңгейі бойынша барлық сыныптардағы пән тарауларын белгілеп, олардың жалпы ережелерін анықтауды
мектептік тарих курсының құрылымын белгілеуді
бағдарламаның барлық жеті модулін кіріктіріп, сыныптағы оқыту тәжірибесінде оқу бағдарламасын тізбектелген сабақтар топтамасы арқылы меңгертуді
сабақ мақсаттарын міндетті түрде саралап көрсетуді, оқушылардың жеке қажеттіліктерін ескеруді
Орта мерзімді жоспарлауда болуы тиіс:
көрнекі құралдар тізімі
тақырып, мақсаты, оқытудың нәтижесі және тізбектелген сабақтар соңында мұғалімнің рефлексиясы
оқытудың әдіс-тәсілдері
қолданылған әдебиеттер тізімі
жаңа тақырыпты бекіту сұрақтары
Тізбектелген сабақтар топтамасының орта мерзімді жоспарының тақырыбы сай болуы тиіс:
оқу жоспарына
оқулық тақырыптарына
пән бойынша оқу бағдарламасының бөлімдеріне
білім стандартына
үлгілік бағдарламаға
Тізбектелген сабақтар топтамасының орта мерзімді жоспарының мақсаты:
пән аясында, пәндік, шынайы жүзеге асыра алатындай оқу бағдарламасына сай оқушылардың жүйелі іс-әрекеттері мен тұлғалық нәтижелеріне сай, оқытудың барлық кезеңдерінде мақсатқа сай оң динамиканы қамтамасыз ету
пәннің негізгі мазмұнын нақтылау, мектептік тарих курсының құрылымын белгілеу
білім беру деңгейі бойынша барлық сыныптардағы пән тарауларын белгілеп, олардың жалпы ережелерін анықтау
сапалы нәтиже алуды қамтамасыз ететін критерийлерді құру
әрбір оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқытудың траекториясын құру
Қысқа мерзімді сабақ жоспарын құрудың негізгі міндеттері:
сабақ мақсаттарын талдап көрсету
дәстүрлі оқыту әдістерін негізге алу
АКТ қолдану
сабақтың тақырыбын анықтау; әр тақырыпты меңгертудің мақсаттары мен міндеттерін белгілеу, түрлі әдіс-тәсілдер қолдану; түрлі жұмыс түрлерін дайындау
сабақтың белгілі бір кезеңіне басымдық беру
Оқушылардың оқу-танымдық әрекеттері белгіленеді:
проблемалық оқыту арқылы
Блум таксономиясының деңгейлері бойынша
кейс-стади әдісі бойынша
тірек-сызба белгілері арқылы
тапсырмалардың мазмұны және күрделілігі бойынша
Сабақты тақырыптық жоспарластыру:
оқыту әдістерін таңдау
сабақ тақырыбының оқу-тәрбиелік мақсаттарын айқындау
сабақ тақырыбын мазмұндау
сабақтарды тарихи және қисынды байланыстарына, оқу типі мен түрлеріне қарай жүйеге топтастыру; пәннің бағдарламасындағы тақырыптардың мазмұнын мұғалімнің бірнеше сабақтарға бөлуі
оқу материалдарын талдау
Оқушы мен мұғалімнің оқудың жекелеген міндеттерін шешуге бағытталған алдын-ала келісілген әдіспен атқарылатын нақты іс-әрекеттер:
білім алушының оқу әдісі
білім алушының дағдылары
оқу тәсілі; білім алушының іс-әрекеті
зерттеудің біліктері мен дағдылары
мұғалімнің іс-әрекеті
Тарихи білім құрылымының бірінші құрамдас бөлігі:
индукция, дедукция
даталар, тұжырымдамалар
фактілер, тарихи деректер
білім алушының білігі мен дағдылары
тарихи түсініктер; тарихи ұғымдар
Оқыту әдістері:
тарих пәні бойынша оқу кешендері
курстың тақырыптарын зерттеу
оқушыға білмегенін үйрету жолы
оқу үрдісіндегі мұғалім мен оқушының өзара іс-әрекеті; оқу материалын ұйымдастыру тәсілі
оқу-әдістемелік әдебиеттерді түсіну
Оқу үрдісіндегі тарихи білім категорияларына жатады:
құзіреттілік, оқу әрекеті
дағды, біліктілік
зерттеу, талдау
қабілет, түсінік
оқиға, құбылыс, факт
Тарихты оқытуда көрнекі құралдарды мазмұны және тарихи бейнелік сипаты бойынша топтау:
схема, кесте, карта
бейнелеу, шартты-графикалық, заттық
жазба, сызба
дыбыстық, бейнелі
акт құжаттары, естелік, жылнама
Тарихи білім категориясы ретінде құбылыс:
маңызды жеке факт
уақыт және кеңістік бойынша
себеп-салдар байланысы
нақты жағдайдағы оқиға
нақты фактіге қатынасы жоқ; орны мен уақыты көрсетілмейді, шектелген; жалпы түсінік
Сыни ойлау технологиясының міндеттері:
оқып, түсінік айту
қоршаған ортаға жағымды қатынас орнату
қызығушылықты ояту; жаңа ақпарат кездескенде оған сыни түрде қарай білу; жаңа идеяларды әр түрлі көзқарастардан көре білу
ақпарат көздерімен жұмыс жасай білу
материал мазмұнын аша білу
Қазақстанда білім беру саласындағы педагогикалық инновация мен оқытудың жаңа технологиясы мәселелерін зерттеушілер:
Ә.Табылдиев, Ж.А.Қараев
Қ.Б. Жарықбаев, С.Қалиев
Ж.К.Қоянбаев, Қ.Б.Жарықбаев
Ш.Т.Таубаева, К.Бұзаубақова, Ж.А.Қараев
А.С Макаренко, М.Жанпейісова
Сауаттылық дағдыларын қалыптастыруға және дамытуға (оқу, жазу, сөздерді (мағыналарды) декодтау, математикалық санау, тыңдау қабілеті) әсер ететін және тілді дамыту мен қолдануға байланысты оқытудың нақты қиындықтары:
инклюзия
диспраксия
дислексия
дискалькулия
дисграфия
Инновациялық педагогикалық технологияның негізін құрайды:
мұғалім - негізгі білім көзі
аналитикалық ойлау қабілетін дамыту; әрбір білім алушының білім алу, даму, басқа да іс-әрекеттерін мақсатты түрде ұйымдастыра білуі; өз бетінше жүмыс істеу дағдыларын қалыптастыру, дамыту
білім мазмұнын өзгертпей, оны оқыту әдістерін жаңарту
оқушы орындаушы, мұғалім басқарушы
мұғалімнің міндеті- оқыту және түсіндіру
Кейс-әдіс (Саse study) әдісі:
жеке іс-әрекеттердің нәтижелерін бағалау және жобалай алу
мәселелерді табу және шешу; шығармашылық бастамалар
мұғалім сөздік, көрнекілік, тэжірибелік әдістер арқылы жаңа оқу материалын түсіндіреді
мәдениетті сойлеуге, коркемдік танымын қалыптастыруға негіз болады
экономикалық, элеуметтік, тұрмыстық немесе басқа да күрделі жағдайлардың сипаттамаларында қолданылатын білім берудің техникасы; құрамына жүйелік талдау, күрделі әдіс, ой тәжірибесі, сипаттау, пікірталас әдістері кіреді
Проблемалық оқыту технологиясы:
логикалық ой-өрісі дамиды; ақыл-ой қызметінің тәсілдері дамиды; қорытынды жасай білуі қалыптасады
кітаптан көшіру
дайын өніммен жұмыс
оқып, түсінік айту
тарихи деректермен жұмыс жасау білу дағдысы калыптасады
Жалпы көрнекіліктер мазмұнына қарай бөлінеді:
көлемдік көрнекі құралдар
экранды және экранды дыбыстық
пәндік, бейнелеуші және шартты-графикалық
табиғи көрнекі құралдар
символды көрнекі құралдар
Ынтымақтастық технологиясы:
шешімді және шешу құралдарын оқушы өзі іздестіреді
мұғалім білімді дайын түрде баяндап бермейді
оқушылардың алдына проблемалық міндет қойылады
тұлғаралық қатынастарды байланыстыра отырып, оқушылардың өз пікірлерін негіздей алуға, басқалардың ойларын сыни тұрғыдан қабылдауға үйрету; жалпы қарым-қатынас мәдениетіне үйрету
оқушының табысының жариялылығын түзетуге, өсуге, табысқа жетуге жағдай жасау
Деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы негізделеді:
мұғалім білімді дайын түрде баяндап беруіне
оқушының өз білімін өзі бағалай білуіне; баға әділдігіне; білім көрсетудің әділ сайысына
оқушылардың алдына проблемалық міндет қойылуына
шешімді және шешу құралдарын оқушының өзі іздестіруі
тұлғаралық қатынастарды байланыстарды дамытуға
Тірек белгілері (сызба, сигналы) арқылы оқыту технологиясының ерекшелігі:
үнемі қайталау; ірі блокпен оқыту, тіректі қолдану; жеке бағдарлы қарым-қатынас, ықпал; ізгілік
мұғалім білімді дайын түрде баяндап бермейді
оқушылардың білім жүйелері мен ақыл-ой және практикалық қызмет тәсілдерін меңгеруі
танымдық дербестігі мен шығармашылық, ойлау қабілеттерін дамыту
шешімді және шешу құралдарын оқушы өзі іздестіреді
Мұғалімнің оқу материалын баяндау үрдісіндегі құжаттарды қолдану жолы:
конспектілеу
қайталау мазмұндау; әңгіме
кесте толтыру
көрнекілікпен жұмыс
сурет салу
Тарихты оқыту үрдісінің негізгі факторы:
оқу әдістері
материалды мультимедиалық таныстыру
оқудың көрнекілігі
тарихты оқыту мақсаты; білім алушылардың танымдық мүмкіндіктері
сабақ түрлері
Тарихи оқиғалар туралы әңгіме немесе қысқаша хабар негізделеді:
көрнекілік әдісіне
практикалық әдіске
баяндау тәсіліне
тарихи-салыстырмалы әдісіне
эвристикалық әдіске
Әр сабақта оқушылардың оқу материалдарын игеруін жүйелі түрде бақылау:
аралық бақылау
жеке бақылау
тақырыптық бақылау
қорытынды бақылау
ағымдық бақылау
Оқыту пәнінің мазмұнын ашатын, тақырыптардың кезектестігін, оларды игеруге бөлінген уақыттарды және оқыту пәнінің мақсаты мен міндеттерін анықтайтын құжат:
оқу жоспары
мемлекеттік стандарт
оқу құралы
оқу бағдарламасы
оқу-әдістемелік кешен
Оқыту технологиясы дегеніміз:
оқыту процесінің алдын-ала жоспарланған, оқытудың диагностикалы қойылғанпмақсатына практикада жүйелілік және бірізділікпен жету құралы
пәнді оқытудың ғылыми дәлелденген әдістер, ережелер, тәсілдер жүйесі
педагогикалық процеске қатысушылардың бірлескен әрекеттерін ұйымдастырудың тәсілі
оқыту процесінің заңдылықтары мен заңдары, қағидалары
оқытуды ұйымдастырудың формалары мен әдіс-тәсілдері
Талдау мен жалпылаудың алғашқы материалдары:
оқиға
дерек
факт
құбылыс
мәтін
Жазба-графикалық әдіс:
құжаттармен жұмыс
жазба мәтіндерғе ауызша сөзді қолдану
сөздік әдіс
жаңа сөздер сөздігін құру; тарихи оқиғаның күнтізбесін қүру; контур карталарын орындау
ғылыми әдебиеттерді пайдалану
Заттық көрнекіліктер арқылы:
тарихи оқиға бейнеленеді
ғылыми реконструкция жасау маңызды; оқушылар дәуірдің айқын көрінісін сезінеді; түпнұсқа тарихи ескерткіштердің бейнесін жасайды
картосхема құрастырылады
сюжеттік әңгіме құрыл
оқулықтағы иллюстрацияға талдау жасалады
Электронды оқулықтарың тиімділігі:
оқушылар ақпаратты өздері меңгереді; қосымша ақпараттар беріледі; оқушылардың өз бетімен жұмыс жасау мүмкіншілігі туады
ақпараттар жиынтығын: графикалық, цифрлық және фото материалдар кұрайды
оқушы «дайын» білімді пайдаланады
тарих пәні оқулығының электронды көшірмесі
оқытудың әдістері мен мазмұнын анықтайды
Шартты-графикалық көрнекіліктерге жатады:
макет, буклеттер
тарихи орындар, археологиялық заттар
аппликация, диаграмма, тарихи карта
диафильмдер
оқу құралдары
Білім берудің жаңартылған мазмұндағы бағдарламасына сәйкес оқушылардың пән бойынша үлгерімі бағаланады:
қорытынды бақылау
компьютерлік тестілеумен
ағымдық бақылау
аралық бақылау
қалыптастырушы бағалау, жиынтық бағалау
Критериалды бағалау технологиясы:
білім берудің мақсаты мен мазмұнына негізделген оқушының оқу-танымдық құзырлығын қалыптастыруда алдын-ала белгіленген жетістіктермен салыстыру үрдісі
сабақтарда оқушылардың белгілі бір біліктері мен дағдыларын дамыту мақсатында ғылыми жобаны қолдану
оқушылардың білім деңгейі мен оқу-танымдық мүмкіндіктерін анықтау
өз бетінше жүмыс істеу дағды
Критериалды бағалаудың басты артықшылығы:
нақты балдар немесе бағалар қойылады
оқушылардың білім деңгейлерін өзара бағалауы
критерий бойынша оқушының оқу жетістіктерінің деңгейі белгіленеді
алдын-ала ұсынылған бағалау шкаласы; анық, айқындылығы және бағаның әділдігі; өзін-өзі бағалауға мүмкіндіктің берілуі
оқыту бағдарламасының мазмұнын және білім беру стилін бақылау
Қалыптастырушы бағалау (formative) қолданылады:
анық, айқындылығы және бағаның әділдігі
критерий бойынша оқушының оқу жетістіктерінің деңгейі белгілейді
баға жақсарту мақсатында жасалатын қадамдарды анықтау үшін ағымдағы жағдай туралы мәліметтер алуға қолданылады
оқушылардың өзін бағалауға мүмкіндік береді
өтілген кезең бойынша зерделенген материал мөлшерін анықтауға қолданылад
Қалыптастырушы бағалау:
оқушыда тарихи тұлғаларды бағалай білу қабілетін қалыптастырады
оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін белсендендіреді
өз бетінше жеке жұмыс жасау қабілетін арттырады
сабақта күнделікті жүзеге асатын, білім мен дағдыны меңгеру деңгейін анықтайтын бағалау; оқушыларға жаңа материалды меңгеруде тапсырмаларды қаншалықты дұрыс орындағандығын білуге және оқытудағы мақсаттар мен міндеттерді орындауға мүмкіндік туғызады
Жиынтық бағалау:
белгілі бір тақырыпты қорытындылау мақсатында орындалады; мазмұны оқылған материалды қамтуы керек; оқушының алған бағасы тоқсандық баға болып табылады
негізгі бағалауда барлық критерийлер барынша қолданылуы керек
критерий оқушының жас ерекшелігіне, бағдарламаға сай алынады, әрбір жетістік балмен және дескриптор арқылы белгіленеді
тоқсан соңында әр критерий бойынша негізгі бақылаудан алынған орташа балл есептелінеді
оқушыларға жаңа материалды меңгеруде тапсырмаларды қаншалықты дұрыс орындағандығын білуге және оқытудағы мақсаттар мен міндеттерді орындауға мүмкіндік туғызады
Кері байланыс жүргізудің мақсаты:
ортақ тақырыптардың меңгерілуі
оқушыларды жаңа ақпарат көздерімен жұмыс жасату
оқушылардың оқу іскерлігі мен дағдысын қалыптастыру
ғылыми-зерттеуші
дер кезінде түзетулер жасау, қателерді, кемшіліктерді жою; мақсатқа жетуді қамтамасыз ету; үдеріс субьектілерін дұрыс шешім қабылдауға бағыттау
Кері байланыс:
оқушылардың коммуникативтік құзыреттілігін қалыптастырады, белсенділігін арттырады
оқушылардың өзіндік бағалауын қалыптастырады; рефлексия жасауға ықпал етіп, көмектеседі; оқушыларда табысқа ұмтылу сезімдерін оятады
оқушыларды өз бетінше білім алуға үйретеді, қызығушылығын арттырады
жаңа материалды меңгертуде уақытты үнемдейді, танымдық әрекетке бағыттайды
ғылыми-зерттеушілік қабілеттерін арттырады, шығармашылыққа үйретеді
Оқушыны тиімді кері байланыспен қамтамасыз ету ережелері:
қосымша сұрақтарға жауап алу
кері байланыс барысында өзге оқушылардың пікірін тыңдау
кері байланыстың уақытылы болуын қадағалау және кері байланыс үдерісінде қатысушыларға мәселені жан-жақты талқылауға жеткілікті уақыт беру керек; сыни ескерпе нақты жағдайға көрсетілу керек және сыналған жұмыстың оң жақтарын көрсетуді ұмытпау қажет
мәселені жан-жақты талқылауға шектеулі уақыт беру
кері байланыс беру барысында толықтырулар мен түзетулер жасау
Кері байланыстың формалары мен әдістері:
ауызша талдау, талқылау; жазбаша сауалнамалар алу; графикалық суреттер, смайликтер
бейнематериалмен жұмыс жасау
білім беру порталдарымен жеке жұмыс жүргізу
кітапханада жұмыс жасау
оқулықпен жеке жұмыс жасау
Сабақтағы кері байланыстың түрлері:
көңіл күй мен эмоциялық жағдайды анықтауға арналған кері байланыс;
сабақтағы іс-әрекетке қатысты кері байланыс; оқу материалының мазмұнына берілетін кері байланыс
үй тапсырмасын орындауға байланысты кері байланыс; білімді бағалаудағы кері байланыс
оқу жетістігін анықтауға байланысты ата-аналармен, сынып жетекшісімен, басқа пін мұғалімдерімен кері байланыс
оқушылардың үлгірімі, тәртібі және белсенділігі бойынша кері байланыс
оқушылардың сабақтан тыс оқу үлгірімі және өз бетінше білім алуының нәтижесі бойынша кері байланыс
Педагогика саласында «рефлексия»:
іс-әрекет шеберлігі
іс-әрекеттің өзіндік талдауы; іс-әрекеттің өзіндік нәтижесі
оқу іскерлігінің деңгейі
оқу дағдысының қалыптасуы
оқушының үлгірім көрсеткіші; өзін-өзі бағалау
Рефлексияның оқушыға беретін мүмкіндіктері:
ойлауға, сөйлеуге, өзін-өзі дамытуға еркін қол жеткізе алады, сыни көзқарасы қалыптасады; шешім қабылдай білуге үйретеді; өз бетімен білім алуын, шығармашылық қабілетінің дамуын қалыптастырады
топ мүшелерінің білім деңгейін бағалауға; білім сапасын анықтауға мүмкіндік береді және білім беру сапасын жақсартады
сыныптастарының жұмысын талдауға; пікірін ғылыми тұрғыда негіздеуге
сыныптастарының қажеттілігін білуге,сабақ мазмұнын қай деңгейде меңгергенін анықтауға
оқушылардың коммуникативтік құзыреттілігін арттырады
Рефлексияның мұғалімге беретін мүмкіндіктері:
қосымша ақпарат көздерін қолдануға
оқушылардың коммуникативтік құзыреттілігін арттырады
бақталастыққа түсе білуге, шешім қабылдай білуге үйретеді
сабақта оқушының ой-пікірін, көңіл-күйін білумен қатар, сабақ мазмұнын қай деңгейде меңгергенін анықтайды, қажеттілігін біле алады; білім беру сапасын жақсартады
топ мүшелерінің білім деңгейін бағалауға; білім сапасын анықтауға мүмкіндік береді
Пәнаралық байланыстар жүзеге асырылады:
жаңа тақырыпты баяндау барысында қосымша ақпарат көздерін қолдану кезінде
сабақ барысында көрнекі құралдарды кеңінен қолдану барысында
бір пәнді оқыту процесінде қалыптасқан іскерлік пен дағды басқа пәннен білім алуға, оны жүйеге түсіруге және алған білімді қолдануға пайдаланылатын болса
оқушылардың үй тапсырмасын тексеру барысында
дәстүрлі оқыту әдіс-тәсілдерін қолданбаған жағдайда
Пәнаралық, курсаралық байланыстарды қолдану бағыттары:
қосымша әдебиеттердегі оқу материалдарын қолдану
ретроспекциялық (латынның retro-бұрынғыға көңіл аудару); қазіргімен сәйкес келетін оқу материалы; перспективалық оқу материалы
фоно, фото және бейне материалдарды пайдалану
тарихи құжаттар мен аймақтық материалдарды негізге алу
фольклор, шежіре мен жылнамаларға баса назар аудару
Тарихи карталар мазмұнына байланысты бөлінеді:
жалпылау, шолу, тақырыптық
әлемдік, саяси, тақырыптық
мемлекеттер картасы, елді-мекен картасы
кескін, карта сызба, шартты
саяси, экономикалық, анимациялық
Тарихи картиналардың түрлері:
аппликациялар, макет
тарихи карта, картосхемалар
сызбалар, кескін карталар
схемалық суреттер, кестелер
оқиғалық, типологиялық, тарихи-мәдени
Тарихи карталар аймақты қамтуына байланысты болып бөлінеді:
контур,карта-сызба
шолу; саяси, экономикалық
тақырыптық,соқиғалық, типологиялық
әлемдік; құрылықтық; мемлекеттер картасы
қабырға, кескін
Сыни ойлау технологиясының міндеттері:
оқып, түсінік айту, баға беруу
қоршаған ортаға жағымды қатынас орнату
оқып, түсінік айту, баға беру
қызығушылықты ояту; жаңа ақпарат кездескенде оған сыни түрде қарай білу; жаңа идеяларды әр түрлі көзқарастардан көре білу
ауызша баяндау дағдысын қалыптастыру
өткенді еске түсіру, қайталау
Тарихи ұғымның қажеттілігі:
фактілерді түсіндіру және жинақтауға; құбылыстың мәні мен мағынасы туралы білуге және түсінуге
эссе жазуға
өтілген материалды қорытындылауға
өтілген материалмен байланысты анықтауда
жаңа білімді меңгеруге
Тарихи білім категориясы ретінде процесс:
дүниеге ғылыми көзқарас
дәлел және тұжырымның дәлелдігі
жалпы түсінік
себептері мен салдары болады; уақыт бойынша өзара байланысты фактілердің тізбегі; фактілерді меңгеруден басталады
тарихи оқиғаның алғышарттары
Сабақта оқушылардың оқу жұмыстарын ұйымдастыру формалары:
проблемалық оқыту, бағдарламалық оқыту, түсіндірмелі-иллюстративтік оқыту
дербес, топтық және жаппай оқыту
бригадалық оқыту
дидактикалық ойындар, конференция-сабақ
тапсырма ойындар, іскерлік ойындар
Тарихи құбылыс дегеніміз:
белгілі бір кезеңнің немесе дәуірге тән сипатты белгі
даму жағдайының бірізділікпен ауысуы
тарихты тану
жекелеген қайталанбайтын оқиға
Тарихи уақыт туралы түсініктерге жатқызылады:
адамдардың тарихи-мәдени өмірі
тарихи оқиғалар мен құбылыстың ұзақтығы, бірізділігі
оқиғаның нақты әрекет ету орнына тәуелділігі
материалдық мәдениет ескерткіштері
әлеуметтік-саяси өмір
Тарих сабағында құжатты таңдаудың негізгі факторлары:
дереккөз сабақтың қойылған мақсатына сай, оқушыларға түсінікті,
мазмұнына қарай айқын және бейнелі болуы тиіс
дереккөз жазбаша және заттай болуы тиіс
өзге пәндермен байланысты болуы қажет
мазмұны күрделі, көлемді болуы
негізінен тарихи оқиғаларға баса назар аударылуы тиіс
