Worksheetstaxrij
Total questions: 25
Worksheet time: 13mins
Name
Class
Date
1.
"Ilm at-taxrij" (علم التخريج) qaysi turdagi ilmlardan hisoblanadi, va u nimani oʻrganadi?
a)
Fiqh usuli; boblarga ajratib yozishni
b)
Hadis sanadi va matni bilan bogʻliq muhim ilmlar; hadisning manbalardagi oʻrnini
c)
Aqoid ilmi; roviylarning mashhurligini
d)
Lugʻat va nahv ilmi; matndagi idrojni
2.
Taxrij soʻzining lugʻatdagi asosiy oʻzagini tashkil etuvchi harflar qaysilar?
a)
أ, س, ل
b)
خ, ر, ج
c)
ن, س, ب
d)
ح, د, ث
3.
Taxrij soʻzining lugʻaviy maʼnolaridan biri sifatida “ikki bir-biriga qarama-qarshi ishni bir narsada jamlash” qayd etilgan. Unga misol qilib qanday ibora keltirilgan?
a)
“al-Jomeʼ as-sagʻir” asari
b)
“Nasb ar-roya” kitobi
c)
“Kutubi sitta” toʻplami
d)
“أرض مخرجة” (muxarraj yer) iborasi
4.
Imom Buxoriyning hadisni rivoyat qilganini koʻrsatish uchun muhaddislar qaysi istilohni ishlatishi mumkin?
a)
أخرجه مسلم
b)
أخرجه البخاري في صحيحه
c)
أخرجه الترمذي
d)
أخرجه النسائي
5.
Taxrij ilmining rivojlanish bosqichlariga koʻra, uchinchi bosqichda atama asosan qaysi maʼnoni anglatgan?
a)
Hadislarni boblarga ajratib yozish
b)
Hadislarni sanadlari bilan zikr qilish
c)
Hadis toʻplamlaridagi rivoyatlarning boshqa isnod zanjirini zikr qilish
d)
Hadislarni asl manbalarga nisbat berish va ular haqida hukm bayon qilish
6.
Hadisning istilohiy taʼrifida keltirilgan “hadisning oʻrnini koʻrsatish” jumlasi nima degan maʼnoni anglatadi?
a)
Hadisning hukmi va darajasini bayon qilish
b)
Hadis roviylari toʻgʻrisida maʼlumot berish
c)
Hadis isnodining uzilish holatlarini koʻrsatish
d)
Uning qaysi muhaddisning qaysi kitobida kelganini bayon qilish
7.
Quyidagilardan qaysi biri hadisning asl manbalari sirasiga kirmaydi va nega?
a)
Ahmad ibn Hanbalning “Musnad”i; u sanad bilan rivoyat qilmagan
b)
Imom Molikning “Muvatto”si; u Kutubi sittaga kiradi
c)
Imom Shofeiyning “Al-Umm”i; muallif uni sanad bilan naql qilmagan
d)
Ibn Hajar Asqaloniyning “Bulugʻ al-marom”i; muallif isnod zanjiri bilan naql qilmagan
8.
Agar fiqh, tafsir yoki tarix kabi boshqa fan sohasiga oid kitob “asl manba” sifatida eʼtirof etilishi lozim boʻlsa, muallif qanday shartga rioya qilgan boʻlishi kerak?
a)
Kitob fiqh hukmlariga bagʻishlangan boʻlishi shart
b)
Muallif hadislarni boshqa kitoblardan koʻchirgan boʻlishi
c)
Kitob faqat hukmlarga oid hadislarni jamlagan boʻlishi
d)
Rivoyatlarni oʻz shayxlaridan ishonchli sanad bilan naql qilgan boʻlishi
9.
Haqiqiy “taxrij” bilan “nisbat berish” orasidagi asosiy farqni tushuntiring.
a)
Nisbat berishda hadisning hukmi bayon qilinadi, taxrijda esa yoʻq
b)
Taxrij faqat muxtasar kitoblarga nisbatan qoʻllaniladi
c)
Ikkalasi ham bir xil maʼnoda boʻlib, farqi yoʻq
d)
Haqiqiy taxrijda hadisning asl manbalari va sanadlari qayd etiladi, nisbat berishda esa faqat maʼlumot beriladi (koʻchirish bilan kifoyalaniladi)
10.
Imom Navaviyning “Arbain” va “Riyoz as-solihin” asarlari “taxrij”ning asl manbasi hisoblanmasligining asosiy sababi nima?
a)
Ular hadisning alifbo tartibida tartiblanganligi
b)
Ular faqat siyratga doir manbalar boʻlganligi
c)
Mualliflar hadislarni oʻzlarining isnod zanjirlari bilan naql qilmagani uchun
d)
Ular faqat sahih hadislarni oʻz ichiga olganligi
11.
Taxrij ilmini bilishning hadisshunos tadqiqotchi uchun eng asosiy ahamiyati nima?
a)
Hadisning nosix va mansuxini aniqlash
b)
Koʻp rivoyat qilgan roviylarni farqlash
c)
Hadisning matnidagi idrojni bilish
d)
Hadisning asl manbasiga egaligini yoki mavzu (uydirma) ekanligini namoyon qilish
12.
Agar isnodda mubham ism mavjud boʻlib, taxrij natijasida bu shaxsning ishonchli ekanligi aniqlansa, hadisning holati qanday oʻzgaradi?
a)
Hadis shazzlik (notoʻgʻrilik) sifatini oladi
b)
Hadis matnidagi mubhamlik kuchayadi
c)
Mubhamlik matnda qoladi
d)
Hadisga isnod sababli kelgan zaiflik bartaraf etiladi
13.
Abdulloh ibn Amr hadisining taxriji misolida, Lays ibn Saʼd ismi baʼzi rivoyatlarda “Lays” deb, baʼzisida “ibn Saʼd” deb kelgan. Roviy otasining ismi qayd qilinmaganligi nima bilan izohlangan?
a)
Uning tobeinlardan ekanligi bilan
b)
Uning roviylikda xato qilganligi bilan
c)
Uning isnodning tayanchi ekanligi bilan
d)
Roviyning mashhurligi bilan
14.
Yuqoridagi hadisni (Abdulloh ibn Amr hadisini) rivoyat qilish natijasida, Imom Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, va Nasoiyning barchasining umumiy shayxi kim ekanligi aniqlangan?
a)
Abdulloh ibn Yusuf
b)
Hajjoj
c)
Lays ibn Saʼd
d)
Qutayba ibn Said
15.
Hofiz Zayniddin Iroqiyning taʼkidlashicha, hadislarga nisbat bergan va ularning darajalarini bayon qilgan birinchi olim kim boʻlgan?
a)
Xatib Bagʻdodiy
b)
Imom Termiziy
c)
Hofiz Mizziy
d)
Imom Navaviy
16.
Hadis ilmidan boshqa (tafsir, fiqh, tarix) sohasida yozilgan, ammo hadislar sanadi bilan berilgan manbalar taxrij manbalarining qaysi darajasiga kiradi?
a)
Birinchi daraja (Asl manba)
b)
Ikkinchi daraja (Ergashuvchi sunanlar)
c)
Toʻrtinchi daraja (Hukmlar toʻplami)
d)
Uchinchi daraja (Boshqa fan sohasiga doir manbalar)
17.
Alloma Suyutiy “al-Jome al-kabir”ning muqaddimasida qaysi belgilangan kitoblaridagi hadislarning barchasini sahih deb hisoblagan?
a)
Termiziy va Abu Dovudning sunanlari
b)
Faqat Buxoriy va Muslimning sahihlari
c)
Buxoriy (خ), Muslim (م), Ibn Hibbon (حب), Hokim (ك), Ziyo Maqdisiy (ض) kitoblari
d)
Faqat uchinchi darajadagi manbalar
18.
Aqoid ilmiga doir taxrij asarlaridan biri boʻlgan, Mulla Ali Qorining asari qanday nomlanadi?
a)
al-Isʼof bi taxriji ahodis al-Kashshof
b)
Tahzib Sunan Abu Dovud
c)
Taxrij ahodis al-Bidoya li Ibn Rushd
d)
Faroid al-qolaid fi taxriji ahodisi sharh al-aqoid an-Nasafiy
19.
Jamoliddin Zaylaiyning hanafiy fiqhiga oid mashhur taxrij asari “Nasb ar-roya fi taxriji ahodisi-l-Hidoya” qaysi kitobning hadislarini taxrij qilishga bagʻishlangan?
a)
“al-Umm”
b)
“Ihyo ulum ad-din”
c)
“al-Muhazzab”
d)
Ali ibn Abu Bakr Margʻinoniyning “al-Hidoya” kitobi
20.
Zayniddin Iroqiyning “Ihyo ulum ad-din” asaridagi hadislarni taxrij qilishga bagʻishlangan kitobi qaysi fan sohasiga doir taxrij asarlariga kiradi?
a)
Usul al-fiqhga doir
b)
Tafsir va Qurʼon ilmlariga doir
c)
Lugʻat va nahvga doir
d)
Tasavvuf va axloqqa doir
21.
Taxrij usullaridan qaysi biri hadisning isnod zanjirining asosiy boʻgʻini boʻlgan shaxsni (sahobiyni) bilish orqali manbani topishni nazarda tutadi?
a)
Hadisning matn va sanadidagi oʻziga xos xususiyatlardan foydalanish
b)
Hadis matnining birinchi soʻzidan foydalanish
c)
Hadis mavzusi yoki bir nechta mavzularidan kelib chiqish
d)
Hadis roviysi boʻlgan sahobiyni bilish orqali taxrij qilish
22.
Taxrij jarayonida tadqiqotchi hadisning darajasini (sahih, zaif) aytib oʻtirmasligi mumkin boʻlgan vaziyatlardan birini keltiring.
a)
Agar hadis faqat hukmlarga oid toʻplamlardan olingan boʻlsa
b)
Agar hadis matnida gʻarib soʻz boʻlsa
c)
Agar hadis ikki “Sahih”da yoki ikkisidan birida yoki hadislari ishonchliligi bilan tanilgan muhaddisning kitobidan topiladigan boʻlsa
d)
Agar hadisning barcha roviylari misrlik boʻlsa
23.
Taxrijning asl manbaga nisbat berish maʼnosi nima sababdan keyingi asrlarda mashhur boʻlganini Mahmud Tahhon qayd qilgan?
a)
Ulamolar hadislarni toʻplamlarga jamlashni toʻxtatgani uchun
b)
Fiqh hukmlari asosida taxrij qilish amaliyoti bekor boʻlgani uchun
c)
Odamlar hadislarning manbalari koʻrsatib berilishiga muhtoj boʻlgani uchun
d)
Faqat muxtasar kitoblar koʻpaygani uchun
24.
“Hadisning isnodi bilan rivoyat qilingan asl manbadagi oʻrnini koʻrsatish, shuningdek, zarur oʻrinlarda uning hukmi va darajasini ham bayon qilish” — bu qaysi atamaning istilohiy taʼrifi hisoblanadi?
a)
Ixroj
b)
Nisbat berish
c)
Asl manba
d)
Taxrij
25.
Hofiz Mizziyning “Tuhfa al-ashrof bi maʼrifa al-atrof” asari qaysi darajadagi manbalar guruhiga mansub?
a)
Uchinchi daraja (Boshqa fan sohalari)
b)
Birinchi daraja (Kutubi sitta)
c)
Ikkinchi daraja (Ayrim kitoblardagi hadislarning “atrof”lari jamlangan asarlar)
d)
Asl manba hisoblanmaydigan toʻplamlar
100 %
