I. Kăng-tơ

G. Hê-ghen

V. I. Lênin

A. Cô-mtơ

Những năm 30 của thế kỷ XVIII

Những năm 40 của thế kỷ XIX

Cuối thế kỷ XVII

Đầu thế kỷ XX

Từ sản xuất thủ công sang nông nghiệp tự cung tự cấp

Từ nền sản xuất thủ công tư bản chủ nghĩa sang nền sản xuất đại công nghiệp

Từ sản xuất đại công nghiệp sang sản xuất thủ công gia đình

Từ sản xuất nông nghiệp sang dịch vụ hiện đại

Giữa cung và cầu của thị trường tự do

Giữa tính chất xã hội hóa của nền sản xuất với tính chất tư bản chủ nghĩa của sự chiếm hữu về tư liệu sản xuất và về sản phẩm xã hội

Giữa lực lượng sản xuất với trình độ dân trí

Giữa nông nghiệp và công nghiệp

Hợp nhất mọi giai cấp thành một khối thống nhất

Tăng trưởng kinh tế không còn khủng hoảng

Sự đối kháng giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản trở nên gay gắt

Sự biến mất của giai cấp công nhân

Khởi nghĩa ở Lyon

Phong trào Hiến chương

Công xã Paris

Cách mạng Tháng Hai

Phong trào Hiến chương

Khởi nghĩa ở Lyon

Phong trào Luddite

Phong trào Công đoàn mới

Duy nghiệm

Duy lý hình thức

Duy tâm

Thực chứng

Vì bác bỏ hoàn toàn mọi phép biện chứng trước đó

Vì thống nhất phép biện chứng với chủ nghĩa duy tâm để dung hòa mâu thuẫn

Vì kế thừa giá trị của phép biện chứng trước, tiếp tục phát triển sáng tạo trong điều kiện thực tiễn và gắn với thành tựu khoa học tự nhiên đầu thế kỷ XIX

Vì tập trung vào đạo đức học thay cho nhận thức luận

Khởi nghĩa của nông dân ở Pháp năm 1830

Cuộc khởi nghĩa của công nhân ở Xêlêdi (Đức) năm 1848

Cải cách ruộng đất ở Anh thế kỷ XVII

Cách mạng dân quyền ở Mỹ năm 1776

Thiết lập chế độ quân chủ chuyên chế

Xây dựng nền dân chủ, công bằng và tiến bộ xã hội

Bảo vệ đặc quyền của địa chủ

Duy trì trật tự phong kiến truyền thống

Do nhu cầu giải trí của giới trí thức châu Âu

Là sự đáp ứng yêu cầu khách quan gắn liền với cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản

Là sáng kiến riêng của C. Mác nhằm cạnh tranh với Hê-ghen

Do ảnh hưởng trực tiếp của chủ nghĩa lãng mạn

Làm suy yếu cơ sở lý luận vì chú trọng hành động

Trở thành tiền đề để khái quát và phát triển không ngừng lý luận

Chỉ cung cấp ví dụ minh họa, không ảnh hưởng tới lý luận

Buộc lý luận phải từ bỏ phương pháp khoa học

Vai trò của ý thức hệ tôn giáo trong lịch sử

Vai trò của sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và phát triển xã hội loài người

Ưu thế tuyệt đối của nghệ thuật đối với kinh tế

Tính bất biến của kiến trúc thượng tầng qua mọi thời đại

Xã hội sẽ quay về chế độ nô lệ cổ đại

Khả năng xóa bỏ giai cấp và tiến tới một xã hội tốt đẹp trong tương lai

Giai cấp địa chủ sẽ nắm quyền vĩnh viễn

Chỉ có thể cải cách nhẹ, không thể thay đổi cấu trúc xã hội

Lý luận về siêu hình và thần bí

Lý luận về sự phát triển trong phép biện chứng, loại bỏ cái vỏ duy tâm

Thuyết định mệnh tôn giáo

Quan niệm về trực giác nghệ thuật là nguồn gốc của tri thức

Khẳng định chủ nghĩa duy vật thô sơ

Phê phán phương pháp siêu hình và lần đầu tiên diễn đạt nội dung phép biện chứng dưới dạng lý luận chặt chẽ

Phát triển thuyết kinh nghiệm chủ nghĩa

Đặt nền tảng cho chủ nghĩa thực dụng hiện đại

Phép biện chứng duy vật

Thuyết thực chứng xã hội

Lý thuyết trò chơi chính trị

Chủ nghĩa duy tâm tân Hê-ghen

Chủ nghĩa duy vật và tư tưởng vô thần

Chủ nghĩa duy tâm và thuyết linh hồn bất tử

Thuyết ý chí quyền lực của Niê-đe

Thuyết bản thể tinh thần của Platôn

John Locke và Thomas Hobbes

Adam Smith và David Ricardo

Jeremy Bentham và John Stuart Mill

Karl Popper và Friedrich Hayek

Khả năng dự báo chu kỳ kinh tế

Về giá trị lao động và những tư tưởng tiến bộ của các nhà kinh tế chính trị cổ điển

Lý thuyết lợi nhuận siêu ngạch

Học thuyết về thị trường tự do tuyệt đối

Đề cao quyền tư hữu không hạn chế

Phê phán mạnh mẽ chủ nghĩa tư bản trên cơ sở hoàn cảnh khốn cùng cả vật chất lẫn tinh thần của người lao động

Bác bỏ mọi cải cách xã hội

Tán dương cạnh tranh tự do như giải pháp duy nhất

Không quan tâm đến đạo đức

Không luận chứng được một cách khoa học về bản chất chủ nghĩa tư bản và không phát hiện quy luật phát triển của nó

Xem nhẹ vai trò của nhà nước trong kinh tế

Quá nhấn mạnh tác động của công nghệ

Vì cho rằng nông dân mới là lực lượng quyết định

Vì coi trí thức là lực lượng duy nhất tạo ra biến đổi xã hội

Vì họ không xác định được giai cấp công nhân như một lực lượng xã hội có khả năng xóa bỏ chủ nghĩa tư bản và xây dựng xã hội bình đẳng

Vì tin rằng thị trường tự điều tiết sẽ tự động giải quyết bất công

Phát triển phương pháp thực nghiệm trong kinh tế học

Xây dựng học thuyết giá trị thặng dư

Những quan điểm và tinh thần nhân đạo về lịch sử, xã hội tương lai trở thành tiền đề lý luận quan trọng

Thiết lập mô hình xã hội chủ nghĩa hoàn chỉnh được chứng minh bằng số liệu

Điều kiện lịch sử không ảnh hưởng đến sự hình thành học thuyết

Sự ra đời của chủ nghĩa Mác là tất yếu lịch sử, do điều kiện lịch sử chín muồi cho phép các nhà khoa học đi đến những kết luận duy vật biện chứng

Chủ nghĩa Mác xuất hiện ngẫu nhiên từ một cuộc tranh luận triết học tình cờ

Chỉ do ảnh hưởng của một cá nhân xuất chúng

Phép biện chứng duy vật là một kỹ thuật toán học

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật được Mác sáng lập trên cơ sở khắc phục hạn chế siêu hình

Phép biện chứng duy vật là một tôn giáo mới

Chủ nghĩa duy vật biện chứng phủ nhận hoàn toàn lịch sử

Giá trị thặng dư

Lợi ích cận biên

Bàn tay vô hình

Cân bằng tổng quát

Chúng tồn tại độc lập, không liên hệ với nhau

Chúng có thể sáng tạo ra vật chất mới

Chúng không tách rời nhau, chuyển hóa lẫn nhau và được bảo toàn

Chúng có thể bị tiêu diệt hoàn toàn

Sự chọn lọc tự nhiên qua đấu tranh sinh tồn

Sự ổn định di truyền không biến đổi

Sự áp đặt của môi trường xã hội

Sự can thiệp thường xuyên của con người

Chỉ trong ngành di truyền học

Trong địa lý sinh vật học và lịch sử loài người

Chỉ trong hóa sinh học

Chỉ trong thực vật học

Cơ thể sinh vật là tập hợp phân tử không có cấu trúc chung

Tế bào là đơn vị sống cơ bản tạo nên cấu trúc của mọi thực vật và động vật

Tế bào chỉ tồn tại ở thực vật, không có ở động vật

Cấu trúc cơ thể sinh vật không liên quan đến quá trình phát dục

Khẳng định tế bào chỉ là đặc trưng của động vật

Chuyển học thuyết tế bào từ giới thực vật sang giới động vật, công nhận tế bào là đơn nguyên kết cấu chung

Bác bỏ vai trò của tế bào trong phát triển cơ thể

Khẳng định tế bào là đơn vị di truyền duy nhất

Diễn ra ngắt quãng và có thể dừng hẳn

Chỉ xuất hiện ở động vật bậc cao

Không ngừng và mang tính biện chứng

Chỉ liên quan đến biến đổi năng lượng, không liên quan cấu trúc

Sự biến dị và di truyền tạo nền tảng cho chọn lọc tự nhiên

Tiến hóa chỉ xảy ra ở thực vật

Chọn lọc tự nhiên làm giảm đa dạng sinh học

Tiến hóa không liên hệ với môi trường

Nguồn gốc xã hội và văn hóa

Hình thái, cấu tạo vật chất và quá trình phát triển sự sống trong mối liên hệ

Chỉ đặc điểm sinh sản hữu tính

Chỉ quá trình hô hấp và dinh dưỡng

Vật chất và các hình thức vận động có thể sáng tạo ra từ hư vô

Vật chất và vận động không thể bị tiêu diệt, chỉ chuyển hóa

Vận động có thể tách rời khỏi vật chất

Năng lượng không liên quan đến vận động

Berlin, 1818

Bonn, 1883

Trier (Đức), 1818

Trier (Đức), 1842

Berlin

Barmen (Wuppertal)

Hamburg

Leipzig

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm

Thuyết thực chứng

Triết học hiện sinh

Báo Nhân Dân

Báo Sông Ranh

Báo Tự Do Đức

Báo Công Luận

Mác hoàn thiện học thuyết kinh tế học cổ điển

Mác chuyển từ duy tâm và dân chủ cách mạng sang lập trường duy vật và chủ nghĩa xã hội khoa học

Mác xây dựng lý thuyết hiện tượng học ý thức

Mác phát triển thuyết giá trị lao động theo Ricardo

Bản thảo kinh tế – triết học

Gia đình thần thánh

Hệ tư tưởng Đức

Tư bản (Capital)

1842

1843

1844

1848

Bản ghi chép cá nhân về hành trình lưu vong của Mác

Tác phẩm văn học phê phán xã hội không có cơ sở khoa học

Sự trình bày hoàn chỉnh lý luận về giai cấp, đấu tranh giai cấp và cương lĩnh cách mạng của giai cấp vô sản

Một bản tổng kết triết học cổ điển Đức không liên quan chính trị

Paris và Rome

Paris, Brussels và Luân Đôn

Berlin và Vienna

Geneva và Madrid

Thời kỳ hình thành triết học Mác (1842–1844)

Thời kỳ đề xuất những nguyên lý triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Thời kỳ C. Mác và Ph. Ăng-ghen bổ sung và phát triển toàn diện lí luận triết học (1848–1895)

Thời kỳ tiền Mác học (trước 1830)

Xuất thân từ gia đình lao động nông nghiệp nhỏ

Xuất thân từ gia đình doanh nghiệp lớn ở Đức vào thời điểm đó

Xuất thân từ giới trí thức hàn lâm thuần túy

Xuất thân từ gia đình công chức nhà nước

Bắt đầu viết Bộ Tư bản

Tham gia và tổng kết phong trào đấu tranh giai cấp vô sản

Hoàn tất bản thảo Biện chứng của tự nhiên

Chuyển từ giải thích thế giới sang cải tạo thế giới

Đấu tranh giai cấp ở Pháp (1848–1850)

Nguồn gốc của gia đình, sở hữu tư nhân và nhà nước (1884)

L. Phoi-ơ-bắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức (1886)

Chống Duyrinh (1876–1878)

Trước 1848, thời kỳ đầu hoạt động

Trong thời kỳ 1848 đến Công xã Paris 1871

Sau Công xã Paris 1871 đến 1883

Sau 1883, do Ăng-ghen biên tập

Mác viết Bộ Tư bản; Ăng-ghen viết các tác phẩm còn lại

Ăng-ghen viết Bộ Tư bản; Mác viết các tác phẩm còn lại

Cả hai dừng sáng tác vì hoạt động Công xã

Mác và Ăng-ghen đồng tác giả mọi tác phẩm sau 1871

Xuất bản trọn bộ Bộ Tư bản của Mác

Viết lại toàn bộ Chống Duyrinh

Biên soạn các bài viết chính trị của Mác

Dừng mọi hoạt động triết học

Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bônapac (1851–1852)

Cách mạng và phản cách mạng ở Đức (1851–1852)

Nguồn gốc của gia đình, sở hữu tư nhân và nhà nước (1884)

Đấu tranh giai cấp ở Pháp (1848–1850)

Từ duy tâm sang duy vật

Từ "giải thích thế giới" sang "cải tạo thế giới"

Từ logic hình thức sang logic biện chứng

Từ cá nhân sang cộng đồng

Khẳng định chủ nghĩa duy tâm biện chứng

Kết hợp thế giới quan duy vật với phương pháp biện chứng thành chủ nghĩa duy vật biện chứng

Bác bỏ hoàn toàn biện chứng trong triết học

Thay thế chủ nghĩa duy vật bằng chủ nghĩa kinh nghiệm

Cách mạng và phản cách mạng ở Đức

Đấu tranh giai cấp ở Pháp

Ngày 18 tháng Sương mù của Lui Bônapac

Không có tác phẩm nào liên quan đến Công xã Paris

Mác rút lui khỏi hoạt động, Ăng-ghen lãnh đạo một mình

Cả hai tập trung thuần túy vào học thuật, bỏ phong trào

Mác tiếp tục lãnh đạo phong trào giai cấp công nhân, Ăng-ghen vừa biên tập vừa viết các tác phẩm triết học

Hai người chia tay đường lối và hoạt động độc lập

Duy vật cổ đại luôn thống nhất với biện chứng một cách trọn vẹn

Duy vật thời Phục hưng và Cận đại về cơ bản vẫn là duy vật siêu hình, tách rời biện chứng

Chỉ triết học Hy Lạp cổ đại mới có duy vật biện chứng hoàn chỉnh

Các nhà triết học Đức cổ điển đã loại bỏ hoàn toàn phương pháp siêu hình

Gắn kết hữu cơ, thống nhất trong một chỉnh thể

Độc lập, chỉ tương tác ở cấp độ nhận thức luận

Mâu thuẫn, cần lựa chọn một trong hai

Tách biệt ở lĩnh vực tự nhiên nhưng hòa hợp ở xã hội

Phủ định biện chứng để quay về siêu hình

Đưa duy vật đến trình độ mới bằng cách làm giàu bằng phương pháp biện chứng

Giữ nguyên cấu trúc duy vật cổ đại không thay đổi

Xây dựng biện chứng nhưng tách khỏi duy vật

Vì Hy Lạp cổ đại không có khái niệm duy vật

Vì Mác xem biện chứng là phương pháp siêu hình

Vì Mác phát triển cả duy vật lẫn biện chứng lên trình độ mới và đặt chúng vào quan hệ hữu cơ

Vì Mác chỉ quan tâm đến khoa học tự nhiên

Vận dụng vào nghiên cứu lịch sử xã hội, sáng tạo chủ nghĩa duy vật lịch sử

Giới hạn trong vật lý cổ điển

Chỉ dùng để phân tích logic hình thức

Chuyển sang chủ nghĩa duy tâm để giải thích xã hội

Không quan tâm đến tự nhiên

Là duy vật triệt để, phủ định hoàn toàn tinh thần

Chỉ duy vật trong giải thích thế giới tự nhiên, còn duy tâm trong giải thích xã hội, lịch sử, tinh thần

Phủ nhận khoa học xã hội

Duy vật chỉ trong tự nhiên, nhưng duy tâm ở lĩnh vực xã hội—lịch sử—tinh thần

Duy vật cả trong tự nhiên và xã hội một cách hữu cơ

Duy tâm hoàn toàn ở mọi lĩnh vực

Không bàn đến vấn đề nhận thức

Phát triển biện chứng nhưng đối lập với duy vật, tạo ra giai đoạn phát triển về chất trong phương pháp nhận thức

Loại bỏ hoàn toàn biện chứng khỏi triết học

Chỉ nhấn mạnh duy vật lịch sử

Không có đóng góp nào đáng kể

Là việc chuyển đổi từ duy vật siêu hình sang duy tâm biện chứng

Là sáng tạo chủ nghĩa duy vật lịch sử thông qua vận dụng biện chứng vào nghiên cứu lịch sử xã hội

Là việc bác bỏ cả duy vật lẫn biện chứng

Là khôi phục nguyên trạng tư duy Hy Lạp cổ đại

Thống nhất duy vật trong tự nhiên với duy vật trong xã hội—lịch sử—tinh thần nhờ phương pháp biện chứng

Giảm vai trò của thực tiễn trong nhận thức

Loại bỏ mọi hình thức biện chứng

Phủ nhận nghiên cứu lịch sử xã hội

Chỉ thế giới vật chất tự nhiên mới có thể nghiên cứu khoa học

Mọi lĩnh vực, kể cả xã hội và lịch sử, đều có thể được nhận thức khoa học một cách duy vật

Tinh thần là lĩnh vực vượt ngoài phạm vi nhận thức khoa học

Khoa học chỉ phát triển khi tách biệt khỏi triết học

Cách duy tâm, thần bí, dựa vào trực giác

Cách tùy tiện, lộn xộn, chỉ dựa vào quy luật hình thành, vận động và phát triển xã hội, lịch sử

Cách định lượng thuần túy bằng số liệu thống kê

Cách thực nghiệm thuần túy không dùng khái niệm

Hai hệ thống tách rời, không liên quan

Duy vật lịch sử chỉ áp dụng cho tự nhiên, không cho xã hội

Duy vật lịch sử thể hiện đặc thù của lĩnh vực lịch sử – hoạt động của con người, trên nền tảng duy vật biện chứng

Duy vật biện chứng phủ định vai trò của lịch sử

Chủ nghĩa duy tâm phê phán

Chủ nghĩa thực chứng

Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Thuyết trực giác

Giải thích thế giới, ít chú ý tới cải tạo thế giới

Tổ chức sản xuất công nghiệp

Phân tích kinh nghiệm quân sự

Nghiên cứu công nghệ thông tin

Hoạt động chiêm nghiệm lý thuyết của cá nhân thiên tài

Hoạt động thực tiễn của đông đảo quần chúng

Hoạt động nghệ thuật tự do

Hoạt động lễ nghi tôn giáo

Giải thích thế giới là mục tiêu tối hậu

Cải tạo thế giới thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Tối ưu hóa phương pháp luận khoa học tự nhiên

Xây dựng hệ thống đạo đức siêu hình

Có, vì triết học chỉ mang tính lý thuyết

Không, triết học gắn với hoạt động thực tiễn của con người

Có, vì thực tiễn chỉ thuộc lĩnh vực khoa học xã hội

Không, vì triết học tách khỏi mọi hoạt động

Diễn ra tự phát, không định hướng

Được soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, định hướng bởi chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Phụ thuộc hoàn toàn vào nhà nước

Chỉ là hoạt động sản xuất vật chất

Sự đồng nhất tuyệt đối giữa chúng

Sự đối lập giữa triết học và các khoa học cụ thể

Sự tách biệt hoàn toàn giữa khoa học tự nhiên và xã hội

Sự phủ nhận vai trò của phương pháp luận

Khoa học của các khoa học

Môn phụ của thần học

Siêu hình học nền tảng thế giới quan

Phương pháp biện chứng phổ quát

Thần học, nhiệm vụ chứng minh sự tồn tại của Thượng đế

Toán học, nhiệm vụ đo lường tự nhiên

Chính trị học, nhiệm vụ quản trị xã hội

Mỹ học, nhiệm vụ cảm thụ cái đẹp

Nền tảng thế giới quan của con người

Nghệ thuật sống theo lý tính

Phương pháp kiểm chứng thực nghiệm

Khuôn khổ đạo đức phổ quát

Khoa học của các khoa học

Phương pháp luận của khoa học tự nhiên

Hệ thống logic hình thức

Thực chứng luận về xã hội

Quan hệ biện chứng, tác động qua lại lẫn nhau

Triết học Mác hoàn toàn tách biệt khỏi khoa học

Khoa học cụ thể phụ thuộc vào triết học Mác một chiều

Triết học Mác chỉ sử dụng dữ kiện lịch sử, không dựa vào khoa học tự nhiên

Phơi bày hạn chế của phương pháp siêu hình trong nhận thức thế giới và cung cấp cơ sở cho phương pháp biện chứng

Khẳng định tính tuyệt đối của siêu hình học trong khoa học

Chứng minh rằng thực nghiệm không cần trong triết học

Đưa triết học quay lại mô hình thần học

Trở thành công cụ nhận thức và cải tạo thế giới của nhân loại tiến bộ

Trở thành nghệ thuật diễn giải ngôn ngữ

Thu hẹp thành lĩnh vực tâm linh cá nhân

Chỉ còn là bộ môn lịch sử tư tưởng

Làm cho chủ nghĩa xã hội không tưởng có cơ sở để trở thành khoa học

Khẳng định chủ nghĩa cá nhân duy lý là nền tảng

Loại bỏ hoàn toàn vai trò của thực tiễn trong nhận thức

Xây dựng hệ thống đạo đức tách biệt khỏi kinh tế

1870 tại Simbirsk, nước Nga

1870 tại Moskva, nước Nga

1894 tại Simbirsk, nước Nga

1924 tại Petrograd, nước Nga

Chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng; lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp; lý luận về nhà nước và cách mạng vô sản; về chuyên chính vô sản, về đảng kiểu mới của giai cấp vô sản

Chủ nghĩa duy tâm và hiện tượng học; đạo đức học tôn giáo; mỹ học lãng mạn; logic hình thức

Thực chứng luận xã hội; thuyết tiến hóa triết học; công nghệ học triết học

Chủ nghĩa kinh nghiệm và tâm lý học hành vi; triết học ngôn ngữ hiện đại

Vì triết học Mác dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn, cần bằng chứng từ khoa học để tổng hợp và rút ra quy luật chung

Vì triết học Mác cần dữ liệu để chứng minh niềm tin tôn giáo

Vì triết học Mác chỉ mô tả hiện tượng mà không cần khái quát

Vì khoa học cụ thể quyết định nội dung triết học một chiều, triết học không có vai trò độc lập

Chủ nghĩa tư bản nhân đạo, giảm bóc lột

Chủ nghĩa tư bản độc quyền, chủ nghĩa đế quốc

Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh thuần túy

Chủ nghĩa tư bản nhà nước phúc lợi

Chiến tranh Pháp–Phổ 1870–1871

Chiến tranh thế giới thứ nhất 1914–1918

Chiến tranh Nga–Nhật 1904–1905

Chiến tranh thế giới thứ hai 1939–1945

Tư sản và địa chủ

Vô sản và tư sản

Nông dân và quý tộc

Tiểu tư sản và thương nhân

Pháp

Đức

Nga

Anh

Đảng Menshevik

Đảng Bolshevik (Bôn-sê-vích)

Đảng Xã hội Dân chủ Đức

Đảng Cộng hòa Nga

Sự suy tàn của chủ nghĩa Mác

Sự xuyên tạc chủ nghĩa Mác trong Quốc tế II

Sự trỗi dậy của chủ nghĩa vô chính phủ

Sự chi phối của tôn giáo trong phong trào công nhân

Sinh học phân tử

Vật lý học

Hóa học hữu cơ

Địa chất học

Giai cấp tiểu tư sản

Giai cấp tư sản công nghiệp

Giai cấp công nhân và nhân dân lao động

Giai cấp địa chủ

Thời đại phục hồi chủ nghĩa phong kiến

Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

Thời đại chủ nghĩa tự do kinh tế toàn cầu

Thời đại dân chủ nghị viện kiểu phương Tây

Quốc hữu hóa toàn bộ nông nghiệp không bồi thường

Thay thế chế độ trưng thu lương thực bằng thuế lương thực

Cấm mọi hình thức trao đổi hàng hóa

Xóa bỏ tiền tệ trong lưu thông

Giải quyết khủng hoảng chính trị nhưng không ảnh hưởng đến kinh tế

Đưa nước Nga vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội và mở ra giai đoạn phát triển mới

Thay thế hoàn toàn sở hữu tư nhân bằng sở hữu nhà nước ngay lập tức

Chỉ cải cách hệ thống giáo dục mà không tác động đến sản xuất

Chủ nghĩa dân túy và các quan điểm phi Mác-xít trong kinh tế học

Chủ nghĩa tự do cổ điển trong triết học phương Tây

Thuyết duy tâm khách quan của Hêghen

Chủ nghĩa quốc gia cực đoan

Bênh vực chủ nghĩa duy tâm và bác bỏ kinh nghiệm

Phê phán chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán, bảo vệ lập trường duy vật

Khẳng định tính tối cao của trực giác trong nhận thức

Tổng kết thực tiễn cách mạng Tháng Mười

Khái quát và phát triển phép biện chứng duy vật

Trình bày lịch sử triết học Ấn Độ cổ đại

Kêu gọi hoà bình sau Chiến tranh thế giới thứ nhất

Phác thảo chương trình cải cách giáo dục

Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác vào thực tiễn Nga và lãnh đạo thắng lợi Cách mạng Tháng Mười

Giữ nguyên giáo điều, không thay đổi để phù hợp tình hình Nga

Tập trung thuần tuý vào nghiên cứu văn học Nga cổ

Từ bỏ kinh tế học Mác và theo chủ nghĩa tự do kinh tế

Vấn đề xây dựng chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ quá độ, xây dựng đảng và nhà nước

Chiến lược thuộc địa hoá khu vực châu Á

Cải cách tôn giáo và triết học thần học

Phủ nhận vai trò của nhà nước trong thời kỳ quá độ

Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô viết (1918)

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán (1908)

Bút ký triết học

Nhà nước và cách mạng (1917)

Lý luận về nhà nước trong thời kỳ cách mạng và quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Cải cách nông nghiệp trong đế quốc Nga

Phê phán mỹ học tư sản thế kỷ XIX

Phân tích thị trường tài chính châu Âu

Lênin chỉ bàn về đạo đức học, không liên hệ đến kinh tế chính trị

Lênin hệ thống hoá các bộ phận của chủ nghĩa Mác và phân tích chủ nghĩa đế quốc như giai đoạn cao của tư bản chủ nghĩa

Lênin phủ nhận hoàn toàn di sản của C. Mác

Lênin khẳng định chủ nghĩa tư bản đã chấm dứt vào năm 1916

Phát triển lý luận nhận thức duy vật biện chứng và phép biện chứng

Khẳng định trực giác là nguồn nhận thức duy nhất

Đề cao chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán như nền tảng khoa học

Loại bỏ hoàn toàn phương pháp biện chứng

Hệ thống quan điểm duy tâm về tự nhiên và xã hội, nhấn mạnh trực giác cá nhân

Hệ thống quan niệm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy, vừa là thế giới quan vừa là phương pháp luận khoa học

Tập hợp giáo điều đạo đức ứng xử trong đời sống hằng ngày, đề cao truyền thống

Bộ quy tắc chính trị nhằm tổ chức nhà nước theo chủ nghĩa xã hội

Mối quan hệ giữa kinh tế và pháp luật trong xã hội hiện đại

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trên lập trường duy vật biện chứng, nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và con người

Các chuẩn mực đạo đức trong cộng đồng tôn giáo

Kỹ thuật thực nghiệm trong khoa học tự nhiên

Toàn bộ những quan điểm về thế giới và vị trí của con người trong thế giới đó

Tập hợp các phương pháp thực nghiệm đo lường các hiện tượng tự nhiên

Hệ thống chuẩn mực pháp lý chi phối hành vi xã hội

Các suy đoán chủ quan thiếu căn cứ về cuộc sống

Làm cơ sở tinh thần thuần túy để hành nghề tôn giáo

Là cơ sở khoa học để con người nhận thức bản chất tự nhiên, xã hội, xác định mục đích và ý nghĩa cuộc sống

Khuyến khích thái độ thụ động trước hiện thực, phủ nhận hoạt động thực tiễn

Loại bỏ mọi hình thức tư duy lôgic trong nghiên cứu

Cổ vũ con người chấp nhận số phận, để mặc tự nhiên vận hành

Khuyến khích con người hành động sáng tạo dựa trên nhận thức khoa học về thế giới, hướng tới nhân sinh quan tích cực

Đề xuất quay về trực giác như nguồn tri thức chủ yếu

Nhấn mạnh sự phủ định mọi giá trị đạo đức truyền thống

Duy tâm, tôn giáo, phản khoa học

Thực chứng, kinh nghiệm, duy vật

Khai sáng, nhân văn, dân chủ

Hậu hiện đại, hiện sinh, cấu trúc luận

Hệ thống nghi thức tín ngưỡng nhằm đạt cứu rỗi

Hệ thống những quan điểm, nguyên tắc chỉ đạo việc sử dụng các phương pháp trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn để đạt kết quả tối ưu

Danh mục các công cụ kỹ thuật dùng trong phòng thí nghiệm

Tập hợp các luật lệ cưỡng chế áp đặt lên người học

Làm cơ sở khoa học để nhận thức bản chất tự nhiên và xã hội

Nâng cao vai trò tích cực, sáng tạo của con người

Làm cơ sở khoa học để đấu tranh với thế giới quan duy tâm, tôn giáo, phản khoa học

Khuyến khích niềm tin mù quáng và phủ nhận khoa học

Thế giới quan là cảm hứng nghệ thuật, phương pháp luận là quy tắc đạo đức

Thế giới quan cung cấp nền tảng nhận thức khoa học, còn phương pháp luận định hướng sử dụng phương pháp trong nhận thức và thực tiễn để đạt hiệu quả

Thế giới quan chỉ là tập hợp niềm tin cá nhân, phương pháp luận là các nghi thức tôn giáo

Hai khái niệm hoàn toàn tách biệt, không hỗ trợ lẫn nhau

Đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trên lập trường duy vật biện chứng

Thế giới quan của triết học Mác - Lênin là duy vật biện chứng

Phương pháp luận là hệ thống quan điểm chỉ đạo sử dụng phương pháp trong hoạt động nhận thức và thực tiễn

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu là các nghi lễ tôn giáo và tín ngưỡng

Triết học Mác - Lênin chỉ áp dụng trong lĩnh vực khoa học tự nhiên

Triết học Mác - Lênin cung cấp khuôn khổ chung dẫn dắt mọi hoạt động nhận thức khoa học

Triết học Mác - Lênin là tập hợp các quy tắc đạo đức cho các nhà khoa học

Triết học Mác - Lênin thay thế các phương pháp chuyên ngành trong nghiên cứu

Cung cấp các kỹ năng lao động thủ công

Đưa ra hệ thống phương pháp luận chung cho nhận thức và thực tiễn

Chỉ ra quy trình kỹ thuật công nghiệp hóa

Đề xuất mô hình tổ chức nhà nước

1975

1986

1992

2000

Một nước nông nghiệp hiện đại, thu nhập cao

Một nước công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao

Một nước dịch vụ hậu công nghiệp, thu nhập trung bình

Một trung tâm tài chính khu vực với thu nhập thấp

Tự cung tự cấp, đóng cửa với thị trường quốc tế

Bảo hộ tuyệt đối, không hợp tác quốc tế

Hội nhập kinh tế quốc tế nhằm tận dụng nguồn lực

Cấm đầu tư nước ngoài để bảo vệ nội lực

Là thế giới quan, phương pháp luận khoa học và cách mạng cho nhận thức và thực tiễn

Chỉ là hệ thống niềm tin tôn giáo cho đời sống tinh thần

Là bộ quy tắc ứng xử xã hội truyền thống

Là bản cẩm nang kỹ thuật dành cho sản xuất công nghiệp

Giải thích sự biến đổi xã hội dựa trên bói toán và trực giác

Phân tích xu hướng phát triển xã hội bằng thế giới quan và phương pháp luận khoa học

Phủ nhận mọi tác động của công nghệ đến xã hội

Chỉ tập trung vào lịch sử cổ đại mà bỏ qua hiện đại

Cơ sở lý luận khoa học

Chỉ là khẩu hiệu tuyên truyền

Một lựa chọn chính trị thuần túy, không có cơ sở lý luận

Một phong trào văn hóa dân gian

Kinh tế kế hoạch hóa tập trung, không có sở hữu tư nhân

Nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa với nhiều thành phần kinh tế và nhiều hình thức sở hữu

Kinh tế tự nhiên, trao đổi hàng hóa hạn chế

Kinh tế chỉ dựa vào xuất khẩu tài nguyên thô

Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa để nâng cao thu nhập và vị thế

Thu hẹp sản xuất công nghiệp để bảo vệ môi trường

Giảm hội nhập quốc tế để bảo toàn bản sắc

Giữ nguyên cơ cấu kinh tế truyền thống

Bản chất, đối tượng và phương pháp của triết học

Các công cụ thí nghiệm trong khoa học tự nhiên

Những kỹ thuật thiền định cá nhân

Danh sách các triết gia theo thứ tự alphabet

Vật chất và ý thức

Đức tin và nghi lễ

Kinh tế và nghệ thuật

Ngôn ngữ và cú pháp

Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và khoa học tự nhiên thế kỷ XIX

Thời đại cổ Hy Lạp với các thành-bang

Kỷ nguyên Phục Hưng và nghệ thuật

Sự hình thành tôn giáo độc thần

Từ chủ nghĩa duy tâm sang chủ nghĩa duy vật biện chứng

Từ logic hình thức sang toán học hiện đại

Từ thực chứng luận sang hiện tượng học

Từ triết học cổ điển Đức sang triết học Hy Lạp cổ

Đặt nền tảng lý luận cho chủ nghĩa xã hội khoa học

Chứng minh vũ trụ có giới hạn

Xác lập đạo đức tuyệt đối cho mọi nền văn hóa

Bác bỏ mọi hình thức thực nghiệm

Định hướng tư tưởng và phương pháp luận cho đổi mới

Thúc đẩy thương mại điện tử toàn cầu

Thay thế hoàn toàn các khoa học chuyên ngành

Giảm thiểu nhu cầu giáo dục

Cung cấp cơ sở khoa học cho đường lối, chính sách

Phát triển công nghệ vi xử lý

Tạo ra các trường phái nghệ thuật hậu hiện đại

Hủy bỏ các giá trị truyền thống

Kế thừa tinh hoa triết học cổ điển Đức, kinh tế chính trị Anh, chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Chủ yếu dựa trên huyền học phương Đông và đạo giáo

Xuất phát từ các truyền thuyết thời trung cổ châu Âu

Hình thành từ trường phái triết học Hy Lạp hóa học

Thống nhất lý luận với thực tiễn trong nhận thức và cải tạo thế giới

Tách rời nhận thức khỏi thực tiễn để đảm bảo tính khách quan tuyệt đối

Loại bỏ hoàn toàn phép biện chứng khỏi triết học

Chỉ tập trung bình luận văn bản cổ

Là nền tảng tư tưởng của Đảng, định hướng giá trị và phương pháp luận khoa học

Chỉ là bộ sưu tập quan điểm đạo đức cá nhân

Là hệ thống giáo điều đóng kín, không cần vận dụng

Chỉ có ý nghĩa trong nghiên cứu văn học

Vật chất chỉ là khái niệm phụ trợ trong chủ nghĩa duy tâm

Vật chất là phạm trù nền tảng của chủ nghĩa duy vật và gắn với tiến bộ khoa học, thực tiễn

Vật chất xuất hiện muộn và ít liên quan đến phát triển nhận thức

Vật chất là khái niệm bị bỏ qua trong các trường phái triết học cổ đại

Cuộc tranh luận đã kết thúc từ thời trung cổ

Cuộc đấu tranh không khoan nhượng giữa chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm luôn diễn ra

Chỉ có chủ nghĩa duy tâm bàn luận về vật chất

Tranh luận chủ yếu xoay quanh khoa học tự nhiên hiện đại, không liên quan triết học

Khái niệm vật chất không đổi qua mọi thời đại

Hiểu biết về vật chất tăng lên cùng với thực tiễn và khoa học

Vật chất chỉ được xác định bằng trực giác tôn giáo

Phạm trù vật chất tách rời khỏi tiến bộ khoa học

Tính vật chất của thế giới

Ý niệm hoặc tinh thần là bản nguyên

Các hạt cơ bản của tự nhiên

Kinh nghiệm cảm tính của cá nhân

Sự vật cảm tính là bản chất của ý niệm

Sự vật cảm tính là cái bóng của "ý niệm"

Ý niệm là cái bóng của sự vật cảm tính

Sự vật cảm tính và ý niệm hoàn toàn đồng nhất

Thừa nhận sự tồn tại của giới tự nhiên và nguồn gốc vật chất; phủ nhận tinh thần

Thừa nhận sự tồn tại hiện thực của giới tự nhiên; phủ nhận nguồn gốc vật chất của nó, cho rằng là sự "tha hóa" của "tinh thần thế giới"

Thừa nhận chỉ có tinh thần tồn tại; phủ nhận hoàn toàn giới tự nhiên

Thừa nhận các hiện tượng cảm tính là tối thượng; phủ nhận mọi khái niệm

Triết học ít khi bàn về bản chất tồn tại

Khám phá bản chất tồn tại là trung tâm của nhận thức triết học qua các thời kỳ

Chỉ các nhà khoa học tự nhiên quan tâm đến bản chất tồn tại

Vấn đề tồn tại chỉ xuất hiện trong thời hiện đại

Do nó gắn với quá trình nhận thức và giải quyết vấn đề về bản chất thế giới

Vì các nhà triết học tránh bàn về tinh thần

Do ảnh hưởng của tôn giáo bắt buộc

Vì khái niệm này đơn giản và ít tranh luận

Phạm trù vật chất độc lập hoàn toàn với thực tiễn xã hội

Phạm trù vật chất phát sinh, phát triển gắn liền với hoạt động thực tiễn và tiến bộ khoa học

Phạm trù vật chất chỉ phản ánh trực tiếp ý niệm thuần túy

Phạm trù vật chất chỉ liên quan đến cảm tính cá nhân

Đề cao ý niệm như bản nguyên duy nhất của thế giới

Xem vật chất là nền tảng, nhưng khái niệm này vận động, phát triển cùng thực tiễn và khoa học

Phủ nhận hoàn toàn vai trò của nhận thức trong việc hiểu vật chất

Cho rằng tranh luận về vật chất đã kết thúc và không còn ý nghĩa