สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

สมเด็จพระนารายณ์มหาราช

เป็นบทละครพูดร้อยแก้ว

แต่งจบสมบูรณ์ทั้งเรื่อง

แต่งขึ้นเพื่อใช้ในการแสดงโขน

มีเนื้อหาเกี่ยวกับพุทธประวัติ

เป็นร้อยกรองประเภทโคลงสุภาพ

พระมหากษัตริย์ธนบุรี (พระเจ้าตากสินมหาราช)

พระยาพระคลัง (หน)

สุนทรภู่

เจ้าฟ้ากุณฑล

สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

เน้นความสมบูรณ์ทางรูปแบบมากกว่าสาระ

ส่วนใหญ่เป็นวรรณคดีแปลจากภาษาต่างประเทศ

มุ่งปลุกใจและให้กำลังใจคนไทยหลังสงคราม

เป็นวรรณคดีที่กล่าวถึงความรักในราชสำนัก

ใช้ภาษาง่ายเพื่อความบันเทิง

นักปราชญ์ถูกกวาดต้อนจากต่างเมือง

บ้านเมืองเพิ่งผ่านสงครามและอยู่ในช่วงฟื้นฟู

ประชาชนไม่นิยมอ่านหนังสือ

ไม่มีการอุปถัมภ์จากราชสำนัก

ยังไม่รู้จักการประดิษฐ์ตัวอักษรไทย

สมุทรโฆษคำฉันท์

โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี

ขุนช้างขุนแผน

นิราศภูเขาทอง

มหาชาติคำหลวง

ใช้คำฟุ่มเฟือยและพรรณนาอารมณ์มาก

ใช้ภาษาสละสลวย เข้าใจง่าย และมุ่งปลุกใจ

ใช้คำบาลีสันสกฤตจำนวนมาก

มีการใช้คำเมืองเหนือและอีสานปนกัน

เป็นภาษาราชการทางศาสนา

สอนหลักธรรมทางพุทธศาสนา

สอนการเมืองและหน้าที่ของกษัตริย์

สอนเรื่องศีลธรรมและความประพฤติของหญิงชาย

สอนเรื่องการศึกสงคราม

สอนเรื่องมารยาทในสังคม

การเดินทางไปค้าขายต่างประเทศของไทย

การรบกับพม่า

การอพยพของคนไทย

การเสด็จประพาสหัวเมืองเหนือ

การเผยแผ่ศาสนาในจีน

ทั้งสองเรื่องกล่าวถึงการทำสงคราม

มุ่งสอนศีลธรรมและแบบอย่างพฤติกรรมที่เหมาะสม

แต่งเพื่อความบันเทิงในราชสำนัก

แต่งเพื่อเฉลิมพระเกียรติ

มุ่งเผยแผ่พุทธศาสนา

เพราะกษัตริย์เป็นผู้แต่งเอง

เพราะประชาชนรักความหรูหรา

เพราะสังคมอยู่ในช่วงต้องฟื้นฟูความสามัคคีหลังสงคราม

เพราะนิยมรูปแบบของวรรณคดีต่างประเทศ

เพราะต้องการสืบทอดวัฒนธรรมอยุธยา

เป็นแบบอย่างการใช้ภาษาเก่าแก่

เป็นแรงบันดาลใจด้านการปกครอง

สะท้อนความรักชาติ ความกตัญญู และความเสียสละ

เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์เท่านั้น

เป็นตัวอย่างของการแต่งคำฉันท์ที่ยากต่อความเข้าใจ

แสดงถึงความเชื่อทางศาสนาในสมัยธนบุรี

บันทึกเหตุการณ์การศึกสงครามและการกู้ชาติ

เป็นหลักฐานด้านภาษาศาสตร์

แสดงภาพชีวิตชนชั้นกลาง

บอกเล่าพิธีกรรมทางศาสนา

ไทยมีอิทธิพลเหนือจีน

ไทยส่งทหารไปตั้งรกรากที่จีน

ไทยมีความสัมพันธ์ทางการค้ากับจีน

ไทยเป็นเมืองขึ้นของจีน

ไทยได้รับวัฒนธรรมจีนทั้งหมด

ใช้ฉันท์เป็นหลักและสอดแทรกคติธรรม

แต่งโดยพระมหากษัตริย์

เน้นเรื่องการสงครามและการเมือง

ใช้กลอนสุภาพทั้งเรื่อง

มุ่งยกย่องบุรุษเป็นหลัก

โวหารบรรยายเหตุการณ์เรียบง่าย

โวหารประชดประชัน

โวหารสอนใจ

โวหารปฏิเสธ

โวหารโศกเศร้า

ผู้หญิงควรมีความกล้าแสดงออก

ผู้หญิงควรซื่อสัตย์ เรียบร้อย และรักษาเกียรติ

ผู้หญิงต้องมีอำนาจเท่าชาย

ผู้หญิงควรมีความรู้เรื่องการปกครอง

ผู้หญิงต้องเป็นผู้นำครอบครัว

10 ปี

12 ปี

15 ปี

20 ปี

25 ปี

ร้อยแก้ว

ความเรียง

โคลง ฉันท์

ถูกทุกข้อ

ร้อยกรองหลายประเภท