Struktur teks basa kaparang dadi telu yaiku: Identifikasi yaiku mujudake andharan-andharan umum ngenani ciri-ciri utawa tandha-tandha barang lan papan padunungan panggonan sing diandharake; Klasifikasi yaiku mujudake diskripsi utawa andharan sing luwih rinci ngenani pamerangan adhedasar jinis lan obyek sing diandharake; Dudutan/Panutup yaiku mujudake perangan sing isine ngenani dudutan lan pangajak sarta pesen-pesen sing diandharake dening panulis. Andharan/diskripsi nomer 1 ing ndhuwur manut struktur teks basa kalebu....

Gunung Bromo tansah dadi papan kang nyenengake, jalaran duwe pemandhangan kang ora tinemu ing panggonan liya, kinupengan segara wedhi kang jembare kurang luwih $$10$$ km persegi, lan ing pucuke gunung Bromo katon kawah sing ajeg nyemburake geni lan kukus. Saka pratelan utawa andharan ing ndhuwur manut struktur teks basa kalebu....

Diskripsi utawa andharan ing ngisor iki manut struktur teks basa kang kalebu Dudutan/Panutup yaiku....

Tembung lingga yaiku tembung sing durung owah saka asale nanging wis bisa madeg dhewe. Wangsulan ngisor iki sing kalebu tuladha tembung lingga yaiku....

Tembung andhahan yaiku tembung sing wis owah saka linggane/asale, carane ngrimbak utawa ndadekake ater, seselan, lan panambang; krana dirangkep, krana dicambor lan krana kawanchan. Ater-ater yaiku imbuhan sing manggon ing ngarep tembung lingga. M, N, Ny lan Ng kalebu ater-ater.....

Seselan yaiku imbuhan sing manggon ing tengah tembung lingga. Wangsulan ngisor iki tuladha tembung sing oleh seselan (in) yaiku....

Tembung rangkep yaiku tembung utawa wanda tembung sing diambil kaping pindho. Ing ukara: “Buntute sapi kae bola-bali kopat-kapit amarga dipencoki laler” tembung “bola-bali kopat-kapit” manut tatanan tembung rangkep kalebu....

Tembung rangkep Dwipurwa yaiku wanda wiwitane tembung diambil kaping pindo. Pranyatan ngisor iki sing kalebu tembung rangkep Dwipurwa yaiku.....

Tembung camboran yaiku tembung loro sing maune tegese beda nanging bareng didadekake siji banjur nduweni teges anyar. Saka pratelan iki sing kalebu tembung camboran yaiku (1) Raja kaya (2) Randa royal (3) Tetangga (4) Madu mangsa (5) Bangjo

Struktur teks tokoh idola iku dumadi saka: (1) Orientasi (2) Kedadean lan masalah (3) Reorientasi/panutup. Orientasi isine andharan ngenani identitase tokoh, kayata: jeneng, papan lan tanggal lahir, alamat, pangguripan nalika isih cilik lan sapamunggale. Ing cuplikan: “Ki Hajar Dewantara nalika isih cilik Asmane Raden Mas Soewardi Soeryaningrat, miyos ing Ngayogyakarta tanggal $$2$$ Mei $$1889$$ . Panjenenganane tedhak turune Kulawarga Kraton yaiku putra saka GPH Soeryaningrat lan wayah(e putune) Paku Alam III. Nalika umur $$40$$ tahun banjur ganti asma Ki Hajar Dewantara kanthi tujuwan supaya bisa nyawiji karo masyarakat.” Cuplikan pratelan iki ngandhar manut struktur teks tokoh idola kalebu....

Ing cuplikan: “Kapribaden lan lelabuhane ing donyane pendhidhikan gedhe banget dhek tanggal $$3$$ Juli $$1922$$ ngedekake Perguruan Nasional Taman Siswa. Ya krana gedhene lelabuhane ing donyane pendhidhikan Ki Hajar Dewantara diangkat dadi Menteri Pendhidhikan, Pengajaran lan Kebudayaan kang kapisan, nganti tanggal $$2$$ Mei saben-saben tahan dipengeti minangko dadi Hari Pendhidhikan Nasional.” Saka cuplikan pratelan ing ndhuwur manut struktur teks idola kalebu....

Ing cuplikan: “Dalang Ki Manteb Sudarsono ing yuswa $$18$$ tahun piyambakipun sapunemmi miwiti dados dhalang. nalika tahun $$1982$$ Ki Manteb Sudarsono kasil dados Juwara Festival Pakeliran Padhat se Surakarta, awit saking kaprigelanipun ngolahaken ringgit sarta nggadahi sabet ingkang akrobatik, indah lan spektakuler piyam bapipun pikantuk julukan minangko ‘Dhalang sabet setan’.” Saka cuplikan cerita ing nduwur yen manut Struktur teks idola kalebu....

Saka cuplikan andharan no.13 ing nduwur manut unggah-ungguhing basa kalebu basa ...

“Tut wuri handayani”, minangka salah siji sesanti saka Ki Hajar Dewantara sing pantes dienggo donyane Pendidikan Indonesia nganti saiki, tegese yaiku ...

Ki Hajar Dewantara kagungan sesanti utawa semboyan sing gedhe banget gunane kanggo sapa wae luwih-luwih para pemimpin/pangarsa ing bangsa Indonesia. Wangsulan ngisor iki kalebu sesanti sing diripta dening Ki Hajar Dewantara, kajaba ...

Unggah-ungguh basa sing digunakake ing sajroning pirembukan/caturan ana 4 yaiku: basa ngoko lugu, ngoko alus, krama lugu/madya, lan basa krama alus. Wangsulan ngisor iki tuladhahe basa ngoko alus, kajaba ...

Wangsulan ngisor iki tuladha tembung-tembung migunakake basa krama alus, kajaba ...

Sing diarani swara jejeg yaiku manawa pakecapane padha karo tulisan ing tembung. Ing ngisor iki kang kalebu swara jejeg yaiku ...

Swara miring yaiku manawa pakecapane ora padha karo tulisan ing tembung. Ing ngisor iki kang kalebu swara miring yaiku ...

Tembung kaanan/sipat yaiku tembung kang mratalekake kahanan utawa watak sawijining barang/bab. Sing kalebu tembung kaanan yaiku ...

Gatekna pethikan teks wayang ing ngisor iki! “Layone prajurit wor suh karo kunarapane para pangeran lan raja wadyabala Kurawa lan Pandhawa. Ana sing bisa dirukti, disuceni lan disampurnakake, nanging isih luwih akeh sing ora karukti. Ambu anyir lundara prajurit campur bawur bangere bathang kewan tunggangan.” Tembung layon lan kunarpa tegese padha karo mayit. Tembung kang padha tegese kaya tembungkang ing dhuwur diarani ...

“… Ing sajabaning padepokan Arga Sekar isih repet-repet, angin esuk krasa seger banget, Resi Suwandagni wis katon lenggah sila ing pendhapa cecawis ubarampe sesembahan, mapak sumoroting sang bagaskara ing bang wetan direwangi putrane Bambang Sumantri banjur diterusake sembah puja konjuk Sang Hyang Widhi, lumantar Dewa Surya ing anggar pamujan. Resi Suwandagni kagungan putra loro, yaiku Bambang Sumantri lan Sukrasana. Putra loro mau wineleg ing samubarang kagunan, lan guna kasekten sing padha. Bedane, Bambang Sumantri tinadir pinangka satria kang bagus rupane lan alus solah bawane, suwalike Bambang Sukrasana tinadkir awujud buta bajang...” Paragraf ing dhuwur yen katitik saka struktur teks Tokoh kalebu peranganane ...

“Tole…ngger anakku, matura, ana apa? pangandikane Resi Suwandagni sareh, karo ngingset anggone lenggah madhyep putrane.” Inggih Bapa matur sembah nuwun, makaten Bapa sampun sawatawis dangu kawula anggadhahi krenteg bade nyuwita dhateng Ratu Gusti ing Kraton Mahespati.” Sumantri matur Ramane kanthi tatag. Paragraf ing nduwur miturut struktur teks tokoh kalebu perangan ...

Resi Suwandagni wis katon lenggah sila ing pendhapa cecawis ubarampe sesembahan, mapak sumoroting Sang Bagaskara ing brang wetan. Tembung Sang Bagaskara ing ukara ndhuwur, ateges ...

Tembung kriya dibedakake dadi loro: a) tembung kriya tanduk yaiku tembung kriya sing jejere dadi paraga/pelaku, b) tembung kriya tanggap yaiku tembung kriya sing jejere dadi sasaran/penderitane. (1) mangan (2) digawa (3) maca (4) kok dijupuk (5) nampo. Saka pranyatan/pratelan iki sing kalebu tembung kriya tanduk yaiku ...

(1) Sawahe dipaculi bapak. (2) Kena apa adi mau kok ora mlebu sekolah? (3) Dak sawang pasuryanmu kok ora sumrenah? (4) Adik lagi maemi jajan. Tembung-tembung ing nduwur sing kalebu tembung kriya tanggap yaiku ...

Saka wangsulan ing nduwur ana dhaptar: (1) wayang kulit, (2) gamelan, (3) gitar, (4) biola, (5) kelir. Sing kalebu ubarampe pagelaran wayang kulit yaiku...

Ana dhaptar asma: (1) Ki Narto Sabdo, (2) Ki Anom Suroto, (3) Ki Manteb Sudarsono, (4) Didi Kempot, (5) Nini Towok. Sing kalebu asmane dalang misuwur/kondang yaiku nomer...

Sumber crita wayang saka Ramayana lan Mahabarata. Tuladha lakon-wayang jinis "Lair": (1) Laire Gatukaca, (2) Laire Werkudara, (3) Laire Sukarno, (4) Laire R.A. Kartini, (5) Laire Arjuna. Sing kalebu "Lair" ing crita wayang nomer...

Yo kanca ning gish gembira

Ing dina minggu keh pariwisata,

Umbuhna cakepan lelagon "Prahu Layar" iki...

1. Yo kanca ning gisih gembira,

2. Ing dina minggu keh pariwisata,

3. Adhik njawil Mas..., jebu wis sore

Lelagon "Gambang Suling". Tembung "Ngumandhang" tegesé apa? Pilihen siji:

1. A. Swara keprungu banter
2. B. Njalari ati dadi trenyuh
3. C. Wiramane cepet lan gumbira

Lelagon "Gambang Suling". Tembung "Nrenyuhake" tegesé apa? Pilihen siji:

Lelagon "Gambang Suling". Tembung "Sigrak" (sigak) tegesé apa? Pilihen siji:

1. A. Swara keprungu banter

2. B. Njalari ati dadi trenyuh

3. C. Wiramane cepet lan gumbira

Tembang "Ilir-ilir". Baris "Ilir-ilir" kudu dipasangake karo teges sing bener. Pilihen siji: A. Tandurane wis mulai thukul; B. Rupane katon ijo royo-royo; C. Obah-obah merga diterak angin kang silir-silir.

Tembang "Ilir-ilir". Baris "Tandure wus sumilir" kudu dipasangake karo teges sing bener. Pilihen siji: A. Tandurane wis mulai thukul; B. Rupane katon ijo royo-royo; C. Obah-obah merga diterak angin kang silir-silir.

Tembang "Ilir-ilir". Baris "Kang ijo royo-royo" kudu dipasangake karo teges sing bener. Pilihen siji: A. Tandurane wis mulai thukul; B. Rupane katon ijo royo-royo; C. Obah-obah merga diterak angin kang silir-silir.

Jodhokno teges tembung sisih kiwa karo sisih tengen. Tembung "Miyos" kudu dipasangake karo:

Jodhokno teges tembung sisih kiwa karo sisih tengen. Tembung "Pambarep" kudu dipasangake karo:

Jodhokno teges tembung sisih kiwa karo sisih tengen. Tembung "Mabarake" kudu dipasangake karo:

Jodhokno teges tembung sisih kiwa karo sisih tengen. Tembung "Kadidene" kudu dipasangake karo:

Jodhokno pengertine wujude tembung. Tembung "Lingga" kudu dipasangake karo pangerten: A. Tembung loro digabung dadi siji banjur duwe teges anyar; B. Tembung lingga diucapake kaping pindho (rangkep); C. Tembung sing wis owah saka asale; D. Tembung sing durung owah saka asale.

Jodhokno pengertine wujude tembung. Tembung "Andhahan" kudu dipasangake karo pangerten:

Jodhokno pengertine wujude tembung. Tembung "Rangkep" kudu dipasangake karo pangerten:

Jodhokno pengertine wujude tembung. Tembung "Camboran" kudu dipasangake karo pangerten: A. Tembung loro digabung dadi siji banjur duwe teges anyar; B. Tembung lingga diucapake kaping pindho (rangkep); C. Tembung sing wis owah saka asale; D. Tembung sing durung owah saka asale.

Unggah-ungguh basa: ukara ing kolom iki kalebu tuladha basa ngoko alus. Pilihen pola kebenaran Bener/Salah kanggo ukara 1-4: (1) Mas Adi panjenengan mau weruh Bapak karo Ibu tindhak ngendi? (2) Aku diutus Bapak ngaturake layang marang simbah. (3) Kula sinau basa jawi nyerat layang. (4) Bapak tindhak kantor nggawa tas isi buku.

Wangsulan ing njero kolom kalebu tuladha basa krama alus/inggi. Pilihen pola Bener/Salah kanggo ukara 1-4: (1) Bapak ngaturi pirsa adik, bilih ibu saweg sare. (2) Mbakyu, sampeyan mangke punapa tamtu wangsul? (3) Kula mangke badhe sowan dhateng dalem panjenengan. (4) Kowe mengka aja kesusu milih disik ya, amarga ana masalah penting!

Wangsulan ing njero kolom kalebu tuladha tembung basa krama alus/inggi. Pilihen pola Bener/Salah kanggo ukara 1-4: (1) Ingkang kula bekta menika buku kagungane bapak Suhartono. (2) Bapak ora sida lunga menyang Malang amarga gerah waja. (3) Adhik esuk mau diparingi duwit Simbah gawe sangu plesiran. (4) Saksampunipun dipunparing arti arta kula mangke badhe langsung bidal.

Waca dhaptar ngisor iki banjur tentokake kombinasi bener/salah sing trep. Tuladha tembung dasanama: (1) Ibu: Sindung, Indung, Biyung; (2) Anak: Atmaja, Putra, Siwi, Putra; (3) Bumi: Bantala, Siti, Buana; (4) Srengenge: Aditya, Bagaskara, Bagaspati, Radite. Pilih jawaban sing nuduhaké status saben larik (B = bener, S = salah) ing urutan 1-4.

Waca dhaptar ngisor iki banjur tentokake kombinasi bener/salah sing trep. Tuladha tembung-tembung kawi lan tegese: (1) “Duka yayah sinipi” tegese nepsu banget; (2) “Sigra” tegese age-age, cepet-cepet; (3) “Kuntadruwasa” tegese pedhang, tombak; (4) “Sasadara” tegese rembulan, candra. Pilih jawaban sing nuduhaké status saben larik (B = bener, S = salah) ing urutan 1-4.