NEW
Font size
Worksheetsशिक्षणातील समानता आणि प्रवेश
Total questions: 30
Worksheet time: 2hrs 26mins
शैक्षणिक संधींच्या समानतेमध्ये 'समता' (Equity) या संकल्पनेचा नेमका अर्थ काय?
सर्व विद्यार्थ्यांना समान अभ्यासक्रम प्रदान करणे.
प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या विशिष्ट गरजा ओळखून त्यानुसार संसाधने आणि समर्थन पुरवणे, जेणेकरून सर्वांना समान परिणाम मिळतील.
सर्व विद्यार्थ्यांना एकाच प्रकारच्या शाळेत प्रवेश देणे.
सर्व विद्यार्थ्यांना समान प्रमाणात आर्थिक मदत देणे.
शिक्षणातील 'प्रवेश' (Access) या घटकामध्ये खालीलपैकी कोणत्या बाबींचा समावेश होतो?
केवळ शाळेची भौतिक उपलब्धता.
शाळेपर्यंत पोहोचण्याची क्षमता, आर्थिक परवडणारे शिक्षण आणि सामाजिक-सांस्कृतिक स्वीकार्यता.
केवळ विद्यार्थ्यांना प्रवेश परीक्षा उत्तीर्ण करणे.
शिक्षकांना पुरेसे प्रशिक्षण देणे.
'रिटेन्शन' (Retention) म्हणजे काय आणि शैक्षणिक संधींच्या समानतेसाठी ते का महत्त्वाचे आहे?
केवळ विद्यार्थ्यांना शाळेत चांगले गुण मिळवणे.
विद्यार्थ्यांनी अभ्यासक्रम पूर्ण होईपर्यंत शाळेत कायम राहणे; कारण ते शिक्षणाचे अंतिम उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी आवश्यक आहे.
शिक्षकांनी आपले ज्ञान विद्यार्थ्यांपर्यंत टिकवून ठेवणे.
शाळेच्या पायाभूत सुविधांची देखभाल करणे.
शिक्षणातील असमानता दूर करण्यासाठी 'समानता' (Equity) आणि 'समानता' (Equality) यातील महत्त्वाचा फरक कोणता?
समानता म्हणजे सर्वांना समान संसाधने देणे, तर समानता (Equality) म्हणजे प्रत्येकाच्या गरजेनुसार संसाधने देणे.
समानता (Equality) म्हणजे सर्वांना समान संसाधने देणे, तर समता (Equity) म्हणजे प्रत्येकाच्या गरजेनुसार संसाधने देणे, ज्यामुळे अंतिम परिणाम समान असतील.
दोन्ही संकल्पना पूर्णपणे अदलाबदल करण्यायोग्य आहेत.
समानता केवळ शिक्षणात लागू होते, तर समानता (Equality) इतर क्षेत्रांमध्ये लागू होते.
शिक्षणात 'अवरोध' (Barrier) म्हणून कोणत्या घटकांचा विचार केला जाऊ शकतो, जे शैक्षणिक संधींच्या समानतेत बाधा आणतात?
केवळ अभ्यासक्रमाची काठिण्य पातळी.
सामाजिक-आर्थिक विषमता, लैंगिक भेदभाव, भौगोलिक दुर्गमता आणि भाषिक अडथळे.
शिक्षकांची संख्या.
आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अभाव.
शाश्वत विकास उद्दिष्टांमध्ये (Sustainable Development Goals - SDGs) शिक्षणाची भूमिका काय आहे?
शिक्षण केवळ SDG 4 (गुणवत्तापूर्ण शिक्षण) साध्य करण्यासाठी आवश्यक आहे.
शिक्षण हे सर्व SDGs साध्य करण्यासाठी एक सक्षम करणारे साधन आहे, कारण ते जागरूकता, ज्ञान आणि कौशल्ये प्रदान करते.
शिक्षणामुळे पर्यावरणाचा ऱ्हास होतो.
शिक्षणाची भूमिका शाश्वत विकासात गौण आहे.
SDG 4, 'गुणवत्तापूर्ण शिक्षण' (Quality Education) मध्ये खालीलपैकी कोणत्या महत्त्वाच्या पैलूंचा समावेश आहे?
केवळ साक्षरता वाढवणे.
सर्वसमावेशक आणि समान गुणवत्तापूर्ण शिक्षण, आजीवन शिक्षणाच्या संधी आणि शाश्वत विकासासाठी शिक्षण.
केवळ उच्च शिक्षणावर लक्ष केंद्रित करणे.
केवळ वैज्ञानिक आणि तांत्रिक शिक्षण.
शिक्षण शाश्वत विकासासाठी आवश्यक असलेल्या 'नागरिकत्वाची' (Citizenship) कोणती वैशिष्ट्ये विकसित करते?
केवळ स्थानिक समस्यांची जाणीव.
जागतिक नागरिकत्व, जबाबदार उपभोग आणि उत्पादन, सामाजिक न्याय आणि पर्यावरणीय जागरूकता.
केवळ आर्थिक वाढीचे कौशल्य.
केवळ राजकीय सहभाग.
शाश्वत विकासासाठी शिक्षण (Education for Sustainable Development - ESD) चा मुख्य उद्देश काय आहे?
केवळ विद्यार्थ्यांना पर्यावरण विज्ञानाचे ज्ञान देणे.
शिकणाऱ्यांना शाश्वत भविष्यासाठी निर्णय घेण्यासाठी आणि जबाबदारीने कार्य करण्यासाठी ज्ञान, कौशल्ये, मूल्ये आणि वृत्ती प्राप्त करण्यास सक्षम करणे.
केवळ गरिबी कमी करणे.
विद्यार्थ्यांना व्यावसायिक कौशल्ये शिकवणे.
शिक्षणाच्या माध्यमातून हवामान बदलावर (Climate Change) कसे नियंत्रण मिळवता येऊ शकते?
केवळ तंत्रज्ञान विकसित करून.
हवामान बदलाच्या कारणांबद्दल आणि परिणामांबद्दल जागरूकता निर्माण करून, कमी कार्बन जीवनशैलीला प्रोत्साहन देऊन आणि हरित कौशल्ये विकसित करून.
आंतरराष्ट्रीय करारांवर स्वाक्षरी करून.
केवळ पर्यावरणाचे कायदे बनवून.
उदारीकरण (Liberalization) चा शिक्षणावर झालेला एक प्रमुख सकारात्मक परिणाम कोणता?
सरकारी शाळांची संख्या कमी झाली.
शिक्षणाच्या संधींमध्ये वाढ, अभ्यासक्रमात विविधता आणि आंतरराष्ट्रीय सहकार्याला प्रोत्साहन.
शिक्षण पूर्णपणे सरकारी नियंत्रणाखाली आले.
केवळ उच्च शिक्षण महाग झाले.
खाजगीकरण (Privatization) चा शिक्षणावर झालेला एक प्रमुख नकारात्मक परिणाम कोणता?
शिक्षणाचा दर्जा वाढला.
शिक्षणाचे व्यापारीकरण, शिक्षण महाग होणे आणि गरीब विद्यार्थ्यांसाठी प्रवेशाची समस्या.
शिक्षणातील स्पर्धा कमी झाली.
शिक्षणाचा प्रसार वाढला.
जागतिकीकरण (Globalization) चा शिक्षणावर झालेला एक प्रमुख परिणाम कोणता?
केवळ स्थानिक अभ्यासक्रमांवर भर.
आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम, परदेशी विद्यापीठांचा प्रवेश, जागतिक शिक्षण मानकांचा प्रभाव आणि कौशल्य-आधारित शिक्षणाचे महत्त्व.
पारंपरिक शिक्षण पद्धतींना प्रोत्साहन.
शिक्षणातील समानता वाढली.
LPG धोरणांमुळे उच्च शिक्षणात कोणत्या प्रकारच्या बदलांना चालना मिळाली?
केवळ सार्वजनिक विद्यापीठांमध्ये वाढ.
खाजगी विद्यापीठांचा उदय, परदेशी विद्यापीठांशी सहयोग आणि स्वयं-वित्तपोषित अभ्यासक्रमांची वाढ.
संशोधनासाठी निधीत घट.
अभ्यासक्रम केवळ स्थानिक गरजांवर आधारित झाला.
LPG धोरणांमुळे शिक्षणातील विषमता कशी वाढू शकते?
गुणवत्तापूर्ण शिक्षण महाग झाल्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बळ घटकांना ते परवडत नाही.
सर्व सरकारी शाळा बंद झाल्यामुळे.
शिक्षकांचे वेतन वाढल्यामुळे.
शिक्षणात अधिक स्पर्धा निर्माण झाल्यामुळे.
शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम, 2009 (RTE Act) चा मुख्य उद्देश काय आहे?
केवळ उच्च शिक्षणाचे नियमन करणे.
6 ते 14 वयोगटातील प्रत्येक मुलाला मोफत आणि सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण मिळवण्याचा कायदेशीर हक्क प्रदान करणे.
खाजगी शाळांना सरकारी निधी देणे.
केवळ शिक्षकांचे वेतन वाढवणे.
RTE कायद्यातील 'मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण' या संकल्पनेत काय समाविष्ट आहे?
शालेय शुल्क, गणवेश आणि पाठ्यपुस्तके यांसारख्या खर्चातून मुलांना सूट आणि सरकारद्वारे शिक्षणाची सक्ती.
केवळ शाळेच्या इमारतीचे बांधकाम.
शिक्षकांनी विनामूल्य शिकवणे.
पालक त्यांच्या मुलांना शाळेत पाठवण्यासाठी सक्तीचे नाहीत.
RTE कायद्याच्या अंमलबजावणीतील एक प्रमुख आव्हान कोणते आहे?
केवळ शिक्षकांची उपलब्धता.
पायाभूत सुविधांचा अभाव, प्रशिक्षित शिक्षकांची कमतरता, शिक्षकांचे विद्यार्थी गुणोत्तर (PTR) राखणे आणि वंचित घटकांपर्यंत पोहोचणे.
अभ्यासक्रमाची सोपी रचना.
पालकांचा सहभाग वाढवणे.
RTE कायद्यांतर्गत 'निरंतर आणि व्यापक मूल्यमापन' (Continuous and Comprehensive Evaluation - CCE) प्रणाली सुरू करण्याचा उद्देश काय होता?
केवळ वार्षिक परीक्षा रद्द करणे.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाचे मूल्यमापन करणे आणि शिकण्याच्या प्रक्रियेतील कमतरता ओळखणे.
शिक्षकांवर कामाचा ताण वाढवणे.
केवळ विद्यार्थ्यांना ग्रेड देणे.
RTE कायद्यानुसार, खासगी शाळांना वंचित गटातील विद्यार्थ्यांसाठी किती जागा आरक्षित ठेवणे बंधनकारक आहे?
10%
15%
25%
50%
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 (NEP 2020) चा मुख्य दृष्टिकोन काय आहे?
केवळ पारंपारिक शिक्षण पद्धतींना प्रोत्साहन देणे.
भारताला जागतिक ज्ञान महासत्ता बनवण्यासाठी सर्वांसाठी उच्च-गुणवत्तेचे शिक्षण सुनिश्चित करणे.
केवळ उच्च शिक्षणाचे आधुनिकीकरण करणे.
केवळ तांत्रिक शिक्षणावर भर देणे.
NEP 2020 नुसार, '5+3+3+4' ही नवीन शैक्षणिक रचना कशावर आधारित आहे?
केवळ उच्च शिक्षण.
पूर्व-प्राथमिक ते माध्यमिक शिक्षणापर्यंतच्या टप्प्यांवर, ज्यात पायाभूत, तयारीचा, मध्यम आणि माध्यमिक टप्प्यांचा समावेश आहे.
केवळ व्यावसायिक शिक्षण.
शालेय जीवनातील वर्षांची संख्या कमी करणे.
NEP 2020 मधील 'बहु-विषयक शिक्षण' (Multidisciplinary Education) संकल्पनेचा अर्थ काय?
विद्यार्थ्यांना केवळ एका विषयात पारंगत करणे.
कला, विज्ञान, वाणिज्य यांसारख्या वेगवेगळ्या शाखांमधील अडथळे दूर करून विद्यार्थ्यांना विविध विषय एकत्र शिकण्याची मुभा देणे.
केवळ उच्च शिक्षणात विशेषीकरण.
अभ्यासक्रमात केवळ विज्ञान विषयांचा समावेश करणे.
NEP 2020 मध्ये व्यावसायिक शिक्षणावर (Vocational Education) का भर दिला आहे?
विद्यार्थ्यांना कौशल्य-आधारित शिक्षण देऊन त्यांना रोजगारक्षम बनवणे आणि देशाच्या अर्थव्यवस्थेला हातभार लावणे.
केवळ पारंपारिक उद्योगांना प्रोत्साहन देणे.
उच्च शिक्षण कमी करणे.
शिक्षकांचे काम सोपे करणे.
NEP 2020 नुसार, 'लवकर बालपणीचे संगोपन आणि शिक्षण' (Early Childhood Care and Education - ECCE) महत्त्वाचे का आहे?
केवळ मुलांना शाळेत लवकर पाठवण्यासाठी.
मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी पाया मजबूत करणे, ज्यात शारीरिक, सामाजिक, भावनिक आणि संज्ञानात्मक विकासाचा समावेश आहे.
पालकांवरील जबाबदारी कमी करण्यासाठी.
केवळ मुलांना खेळायला प्रोत्साहित करणे.
स्वामी विवेकानंद यांच्या शैक्षणिक विचारांचा मुख्य भर कशावर होता?
केवळ धार्मिक शिक्षण.
मानवाच्या आंतरिक सामर्थ्याचा विकास, चारित्र्यनिर्मिती, शारीरिक आणि मानसिक बळकटीकरण.
केवळ पाश्चात्त्य शिक्षण पद्धतीचे अनुकरण.
केवळ पुस्तकी ज्ञान.
शिक्षकांची लिंग संवेदनशीलता (Gender Sensitization) म्हणजे काय?
अ) लिंगभाव भूमिका आणि अपेक्षांबाबत जागरूकता असणे, रूढीवादी विचारांना आव्हान देणे आणि सर्व लिंगांच्या विद्यार्थ्यांशी समान वागणे.
ब) केवळ महिला विद्यार्थ्यांना प्राधान्य देणे.
क) केवळ मुलांना कठोरपणे वागवणे.
ड) लिंगभावावर कोणतीही चर्चा न करणे.
शिक्षकांनी वर्गात लिंगभाव-संवेदनशील वातावरण निर्माण करण्यासाठी कोणती भूमिका बजावावी?
अ) केवळ लिंगभावावर आधारित विनोद करणे.
ब) लिंग-तटस्थ भाषा वापरणे, सर्व विद्यार्थ्यांना समान संधी देणे, लैंगिक रूढीवादी विचारांना आव्हान देणे आणि सुरक्षित जागा प्रदान करणे. .
क) विशिष्ट लिंगाच्या विद्यार्थ्यांवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे.
ड) लिंगभेद असलेल्या पुस्तकांना प्रोत्साहन देणे
महात्मा फुले यांनी शिक्षणाबद्दल मांडलेल्या विचारांचा केंद्रबिंदू काय होता?
अ) केवळ ब्राह्मणांसाठी शिक्षण.
ब) स्त्री-शिक्षण, दलित आणि मागासलेल्या वर्गांसाठी शिक्षणाचे महत्त्व, शिक्षण हे सामाजिक विषमतेचे निर्मूलन करणारे साधन आहे.
क) केवळ पाश्चात्त्य शिक्षण पद्धतीचे समर्थन.
ड) उच्च शिक्षणावर विशेष भर.
POCSO' (लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण) कायद्याच्या संदर्भात शिक्षकांची जबाबदारी काय आहे?
अ) बालकांवर लैंगिक अत्याचार झाल्याचे निदर्शनास आल्यास किंवा संशय आल्यास त्याची माहिती तातडीने संबंधित अधिकाऱ्यांना देणे.
ब) केवळ बालकांना लैंगिक शिक्षणापासून दूर ठेवणे. णे.
क) बालकांवर लैंगिक अत्याचार करणाऱ्यांना स्वतः शिक्षा करणे.
ड) या कायद्याबद्दल अनभिज्ञ राह
