wayground logo

Free Printable Worksheets

NEW

Font size

S
M
L
XL
Worksheets

Хирургиялық аурулар 151-204

Total questions: 54

Worksheet time: 27mins

Name
Class
Date
1.

Науқасқа диагностикалық мақсатпен құрсақ қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуі тағайындалған.

Науқасқа тамақтану бойынша қандай кеңес беру керек

a)

3 тәулік бойы сүтті көкөністерді қара нанды қолданбау

b)

7 тәулік бойы

c)

3 тәулік бойы сүтті жеміс жидектерді қолданбау

d)

2 тәулік бойы тез сіңетін көмірсуларды қолданбау

e)

Ешқандай шектеуді қажет емес

2.

Жол көлік оқиғасы салдарынан 45 жастағы зақымданушыда басының денесінің және аяқ қолдарының

қабаттасқан көптеген жарақаттары анықталды. Қан кетуі ауа эмболиясына әкеп соқтыратын тамырды атаңыз

a)

Мойынның ірі веналары

b)

Ұйқы артериясы

c)

Сирақ веналары

d)

Иық артериялары

e)

Сан артериялары

3.

15 күндік ұл бала. Терісіндегі көптеген бөртпелерге шағымданады. Анасының айтуы бойынша соңғы күндері

баласы мазасыз белсенді емес емеді лоқсиды жалпы жағдайы орташа ауырлық дәреже терісінде көпіршік және

пустула түріндегі көптеген бөртпелер басқа мүшелері патологиясыз төменде аталған диагноздардың қайсысы ең

ықтимал?

a)

Пиодермия

b)

Пезикулопустулез

c)

Күлдіреуік

d)

Риттер дерматиті

e)

Псевдофурункулез

4.

8 жасар бала іш және қолдарының терісінде 2 апта бұрын кейде жеңіл қышумен ұласатын бөртпелер пайда

болды. Объективті : қалыпты тері түсіндей ортасында кіндік тәрізді басылған жылтыр байламы бар, сипағанда

тығыз, көптеген бөртпелер көрсетілген. Сіздің болжамды диагнозыныз:

a)

Контагиозды моллюск

b)

Тегіс теміреткі

c)

Сүйел

d)

Өткір ұшты кондиломалар

e)

Есекжем

5.

Науқаста көздің химиялық күйігі. Қарап тексеруде: конъюктиваның жоғарғы қабаттары некрозға ұшыраған,

ісінген. Мөлдір көпіршікті сұйықтық анықталады. Сондай-ақ мүйізді қабық пен қабақтың беткі қабаттары

зақымданған. Күйік дәрежесін анықтаңыз

a)

Дәрежесі анықталмайды

b)

І дәрежесі

c)

ІІ дәрежесі

d)

ІІІ дәрежесі

e)

ІV дәрежесі

6.

Әдеби ақпараттарда мұрыннан қан кетудің көздері анық көрсетілген. Мұрынның қай бөлігінен жиі қан кетеді?

a)

Алдыңғы-төмен

b)

Алдыңғы-жоғары

c)

Артқы-латеральды

d)

Артқы аралықтық

e)

Ортаңғы мұрын қалқанының алдыңғы ұшы деңгейіндегі веналық тор

7.

Науқас оңай тітіркенеді, басқалардан тыныш сөйлеуді сұрайды, перделерді жабуды сұрайды, себебі «күндізгі

жарық көруді нашарлатады». Аурудың бұзылушылығын анықтаңыз:

a)

Гиперстезия

b)

Парестезия

c)

Дереализация

d)

Деперсонализация

e)

Гипостезия

8.

Ауыр босану кезіндегі сынық төменде аталған сүйектердің қайсысында ең жиі байқалады?

a)

Бұғана

b)

Сан сүйегі

c)

Иық сүйегі

d)

Шынтақ сүйегі

e)

Бассүйектері

9.

77 жасар К, амбулаторлы науқас үшін Зимницкий бойынша несепті жинау- қиын мәселе. Науқастың егде жасы

және атеросклероздың болуы, медбикенің барлық нұсқауларын сақтап орындау, талдаманы жинау қолынан

келмейді. Қызметтік сынаманы орындау үшін, несеп жинауды бақылауды алдын ала оқытылған қызына

тапсырды. Төменде аталғандардың қайсысы Зимницкий несеп жинау ережелеріне жатады?

a)

Несепқуықты босату уақыты 9:00, 12:00, 15:00,18:00, 21:00, 24:00, 03:00, 06:00

b)

Несепқуықты босату уақыты 9:00-9:00 (24 сағат)

c)

Несепқуықты босату уақыты 9:00

d)

Несепқуықты босату уақыты 06:00

e)

Несепқуықты босату уақыты 9:00, 15:00, 21:00, 03:00

10.

Науқас ұйқылы-ояу жатқандай қоршаған ортамен байланысы жоқ, сұрақтарға жауап бермейді, бірақ

рефлекстері сақталған. Осы симптомдар анағұрлым келетін жағдайды атаңыз:

a)

Сопор

b)

Кома

c)

Ступор

d)

Сананың шатасуы

e)

Есенгіреу

11.

Балалардағы баспаның жалпы асқынуына жатады?

a)

Жұтқыншақ арты асцессі

b)

Паратонзиллярлы абсцесс

c)

Мойын лимфадениті

d)

Тонзилогенді абсцесс

e)

Іріңді отит

12.

Бауы циррозының диагностикасында анағұрлым нақты зерттеу әдісіне жатады?

a)

Бауырдың пункциялық биопсиясы

b)

Қанның биохимялық талдауы

c)

Қанның жалпы талдауы

d)

Холецисторграфия

e)

Ультрадыбыстық зерттеу

13.

Студент сол жак бел аймагында ашык кызыл түсті конус тәрізді ауыратын тыгыз түйіннің пайда болуына және

ісінуіне шагымданады.Ұшында аздаган ірің жиналган,ортасында кара дақ орналаскан.Берілген симптомдармен

көрінетін ауруды көрсетініз

a)

Фурункул

b)

Флегмона

c)

Абсцес

d)

Инфильтрат

e)

Лимфаденит

14.

48 жасар науқас, терапиялық бөлімшеге буындық синдромға шағымданып түсті. Қарау барысында жалпы

жағдайы орташа ауырлық дәрежеде, тері жамылғылары таза, ылғалды: тізе, шынтақ, білек буындары ісінген,

ауырсынады, ұстағанда ыстық, үстіндегі терісі қызарған, қозғалғыштығы шектелген. ТАЖ- 16ретмин, ЖЖЖ-

94ретмин, АҚ -11575 мм с.б. Емшараның қысқамерзімді мақсатын таңдаңыз:

a)

Стационарлывқ емнің 7-ші тәулігінің соңынан қарай буындық синдромның азаюы

b)

Ауруханадан шығу кезінде буындық синдромның басылуы мен буын қызметтерінің толықтай қалпына

келуі

c)

Аурудың этиологиялық факторларын анықтау

d)

Науқасты көп мөлшерде дәруменделген сұйықтықпен қамтамасыз ету

e)

Гемодинамиканы бақылауды жүзеге асыру

15.

Егер күйіктің жалпы аймағы 30%, соның ішінде 10% терең күйік болғанда, күйіктің ауырлық индексі қандай

(Франк индексі)?

a)

0,5

b)

0,8

c)

0,7

d)

0,6

e)

0,9

16.

Жарадан көктамырлық қан кету мәселесін шешу үшін не жасау қажет?

a)

Жараның біріншілікті хирургиялық өңдеуін

b)

Қысушы таңғыш салу

c)

Тамырға қысқыш салу

d)

Артериалды жгут салу

e)

Тамырға лигатура салу

17.

Науқас М. 63 жаста, соңғы айда ішінің ұлғайғанына, аяқтарында ісінудің және ентігудің пайда болуына

шағымданады. Осы науқастың іш аймағын тексеруді шештіңіз. Іштегі потологиялық сұйықтықты анықтау үшін

төменде көрсетілген әдістердің қайсысын таңдайсыз?

a)

Іштің перкуссиясы

b)

Іштің беткей пальпациясы

c)

Іштің терең пальпациясы

d)

Ішті қарау

e)

Іштің аускультациясы

18.

Аталғандардың қайсысы қан кетуді толық тоқтатудың биологиялық заты болып табылады:

a)

Гемостатикалық губка

b)

Сутегі асқын тотығы

c)

Тамырды байлау

d)

Дицинон

e)

Трипсин

19.

Травматологиялық бөлімшеге оң балтыр сүйегінің жабық сынуы бар пациент түсті. Балтыр сүйектерінің

рентгенограммасын жүргізгеннен кейін, сынықтардың ығысуы жоқ екенін ескере отырып дәрігер терең гипсті

лонгеттік таңғышты салды. Пациент кешкісін балтырының қатты ауруына шағымданды. Қарап тексеруде аяқ

бармақтары ісінген, көгерген. Пациенттің басым (приоритетті) проблемасын анықтаңыз.

a)

Лонгетті таңғышпен қысылуы

b)

Балтыр сүйегінің екіншілікті ығысу қаупі

c)

Табан контрактурасының даму қаупі

d)

Бұлшықет атрофиясының даму қаупі

e)

Тізе контрактурасының даму қаупі

20.

Мұрын аралық перде деформацясы кезінде отаға көрсетілім болып табылады:

a)

Мұрын тыныс алуының бұзылысы

b)

Атрофиялық ринит

c)

Жіті ринит

d)

Созылмалы тонзиллит

e)

Созылмалы гайморит

21.

Көзішілік қысымның тәуліктік амплитуда ауытқуын көрсетіңіз:

a)

5 мм с.б.б дейін

b)

1 мм с.б.б дейін

c)

3 мм с.б.б

d)

7 мм с.б.б

e)

Тұрақты

22.

Қайнаған сумен күйік алудың нәтижесінде науқастың оң қолының сыртқы беткейінде үлкен көпіршіктер бар.,

қолының қалған сыртқа беткейі алқызыл,ылғалды көпіршіктердің бөлшектерімен. Науқасқа қандай таңғыш салу

қажет?

a)

Қолғап (варежктаңғыш)

b)

Жаулық таңғыш

c)

Желімдік таңғыш

d)

Қолғап (перчатктаңғыш)

e)

Спираль тәрізді таңғыш

23.

Бұғананы пальпациялау кезінде крепитацияның болуы анықталса, қандай зақымдануға күдіктенуге болады?

a)

Бұғананың сынуы

b)

Бұғанының шығуы

c)

Бірінші қабырғаның сынуы

d)

Екінші қабырғаның сынуы

e)

Байламдардың үзілуі

24.

Қабылдау бөліміне бірнеше күн бойы көп реттік құсуға шағымданып науқас түсті. Физикалық қарау кезінде

науқас бозарған, летаргиялы тері жамылғылары құрғақ, көз алмалары ішіне кірген. Осы жағдайда не себеп

болуы мүмкін?

a)

Гиповолемиялық шок

b)

Нәжістік үйінді

c)

Жүре пайда болған жүрек жеткіліксіздігі

d)

Инсулин секрециясының бұзылуы

e)

Эритроциттер түзілуінің бұзылуы.

25.

Коллапсқа тән симптомдар:

a)

Бозару, қан қысымының төмендеуі, салқын тер, қалтырау

b)

Бозару, сананың болмауы, қан қысымының төмендеуі, тахипнс

c)

Бозару, тұншығу ұстамасы, қан қысымының жоғарылауы, тах....

d)

Тері гиперемиясы, беттің ісінуі, қан қысымының жоғарылауы, гипертермия

e)

Ортопноэ, эспираторлық ентігу, мойын веналарының ісінуі, қан қысымының жоғарылауы.

26.

Есекжемде теріде пайда болады:

a)

Күлдіреуік

b)

Гиперемия

c)

Сарғаю

d)

Цизноз

e)

Бозару

27.

Науқас «жедел жәрдем» көлігімен стационарға алкогольдік мас күйінде оң аяқтың сүйектерінің сынуымен

жеткізілді. Наркозбен сынық репозициясы жүргізілді, қаңқалық созу орындалды. Наркоздан шыққаннан кейін

палатада науқас өзін агрессивті ұстай бастады, таңғышты жұлып, өз бетімен тұруға тырысты. Нәтижесінде

асқыну болды. Хирургиялық араласуды қайталауға тура келетін асқыну пайда болды. Науқаста қандай асқыну дамыды?

a)

Сүйектердің ығысуы

b)

Ішкі қан кету

c)

Сыртқы қан кету

d)

Ауа эмбопиясы

e)

Майлы эмбопопия

28.

Жедел қан жоғалтқан науқасқа плазма алмастырғыш ерітінділермен инфузиялық терапия жасалған және қан

тобына сәйкес қан құйылған. 3 сағаттан кейін арқасы ауырсынған, қалтырау, бас ауруы пайда болған, қан

қысымы төменденген. Осы жағдайдың себебін атаңыз:

a)

Гемотрансфузиялық шок

b)

Екіншілік пиелонефрит

c)

Гемолитикалық анемия

d)

Анафилактикалық шок

e)

Геморрагиялық шок

29.

жастағы пациент жедел жәрдем машинасымен пульмонология бөліміне жеткізілді жалпы әлсіздік, орташа бас

ауыруы, көп мөлшерде сасық ірінді қақырықтың бөлінуімен болатын жөтелге, бір рет қан араласқан қақырықтың

болуына шағымдары бар. Анамнезінен 7 күн бұрын жедел ауырып қалған, суық тиген соң азпродуктивті жөтел

пайда болған. Өз бетімен емделген. Кеше түнде жағдаы кенет нашарланған, дене температурасы 40*С дейін

жоғарылаған, қалтырау пайда болған. Таңғы уақытта дене қызуын төмендететін препараттарды қабылдау, сүрту

және қатты терлеу фонында дене температурасы 36,7*С дейін төмендеген, бірақ жөтелі күшейіп, көп мөлшерде

ірінді қақырық қосылған. Қақырығы бір рет қан араласумен болған. Объективті: жағдайы ауыр дәрежелі. Дене

температурасы 38,9*С. Пациенттің анағұрлым маңызды мәселесін анықтаңыз:

a)

Асқынулардың қосылумен болған жағдайының нашарлауы

b)

Тыныс жеткіліксіздігі

c)

Құрғақ жөтел

d)

Ауырудың нәтижесі бойынша мазасыздану

e)

Дәрілерді қабылдаудан эффекті болмауы

30.

Пациент 41 жаста. Нефрология бөліміне дене температурасының 37,8*С көтерілуіне, жалпы әлсіздікке, бас

ауруына, тәбетінің төмендеуіне және бел аймағындағы та77ртып ауру сезіміне, жиі, ауырсынумен келетін кіші

дәретке шағымданып түсті. Қарау кезінде жалпы жағдайы интоксикациялық ауырсыну және дизуриялық

синдромдарға байланысты орташа дәрежелі. Тері жабындары таза, бет аймақтары гиперемияланған терасты шел

май қабаты әлсіз дамыған. ТЖ 18\мин, ЖСЖ 98 соққы\мин, пульсі қатайған, АҚ 155\95 мм.сп.бб. Тілі құрғақ ақ

жабынмен жабылған. Іші пальпация кезінде жұмсақ, ауырсынусыз. Пастернацкий симптомы екі жақтан да оң.

Араласудың ұзақ уақыты мақсатын таңдаңыз:

a)

Пациентті стационардан шығаруға дейін интоксикациялық ауырсыну және дизуриялық синдромдарды

тоқтату

b)

Апта соңына қарай интоксикациялық ауырсыну жіне дизуриялық синдромдарды төмендету

c)

Пациенттің сыртқы түрі мен жалпы жағдайын бақылау

d)

Пациенттің жеке гигиенасын қамтамасыз ету

31.

Науқас М. 63 жаста, соңғы айда ішінің ұлғайғанына аяқтарында ісінудің және ентігудің пайда болуына

шағымданады. Осы науқастың іш аймағын тексеруді шештіңіз. Іштегі патологиялық сұйықтықты анықтау үшін

төменде көрсетілген әдістердің қайсысын таңдайсыз?

a)

Іштің перкуссиясы

b)

Іштің беткей пальпациясы

c)

Іштің терең пальпациясы

d)

Ішті қарау

e)

Іштің аускультациясы

32.

17 жасар қыз от жалынынан термиялық зақым алды. Қарап тексергенде сол жақ иығында ал-қызыл түсті шеттері

тегіс емес, көлемі 4,0*5,0 см күйіктік жара.күлбіректер қоймалжың сарысулы сұйықтыққа толы. АҚ 110\70мм

сын.бағ. пульсі -110 рет мин. Сіздің болжамды диагнозыңыз:

a)

ІІ дәрежелі термиялық күйік

b)

І дәрежелері термиялық күйік

c)

ІІІ А дәрежелері термиялы күйік

d)

ІІІ В дәрежелі термиялық күйік

e)

ІV дәрежелі термиялық күйік

33.

Гемотрансфузиялық шоктың себебі:

a)

Қанның топ бойынша сәйкессіздігі

b)

Қан құю ережелерін сақтамау

c)

Ауалы эмболия

d)

Қанда көп мөлшерде консерванттардың болуы

e)

Жұқтырылған қан құю

34.

26 жасар Б. Ер адам, мотоциклдан құлап түсті. Сол жақ иық аймағының ауырсыну сезіміне шағымданады. Қарау

барысында сол жақ бұғананың ортаңғы 1\3-дегі ісіну деформация ауырсыну және крепитация байқалады.

Иммобилизациялық таңғышты салу керек:

a)

Дезо таңғыш

b)

Масақ тәрізді таңғыш

c)

Тасбақа тәрізді таңғыш

d)

Спираль тәрізді таңғыш

e)

Крест тәрізді таңғыш

35.

Бас ми жарақаты кезінде «жарық» аралықтан кейін неврологиялық симптомдардың күшеюі пайда болуы мүмкін

a)

Бас миының қысылуында

b)

Бас миының ісігінде

c)

Транзиторлы ишемиялық шабуылында

d)

Бас миының шайқалуында

e)

Менингитте

36.

Гипостатура- бұл жасынан қалып қою:

a)

Дене салмағына

b)

Дене ұзындығына

c)

Дене ұзындығы мен салмағының

d)

Салмағының дене ұзындығына қатынасы

e)

Кеуде қуысының көлемі

37.

Аяқ-қол артериясынан қан кету кезіндегі қан тоқтататын байламды дұрыс салуының критериі болып саналады

a)

Байлам салған жерден төмен аяқ-қолдағы пульстың анықталмауы

b)

Уақытша қан ағудың күшеюі

c)

Байлам салу орнынанБайлам салған жерден төмен аяқ-қолдың ісінуі төменірек

d)

Байлам салынған жерден летохиальді бөртпенің туындауы

e)

Байлам салу орнынан төменірек

38.

Егер де ауру науқастың өміріне қауіп төндірмейді және де ота жасау уақытын науқас өзі таңдаса , онда мұндай

оталар қалай аталады?

a)

Жоспарлы

b)

Мерзімді

c)

Шұғыл

d)

Радикалды

e)

Симптоматикалық

39.

Бауыр циррозына тән симптом:

a)

«медуза басы»

b)

«Трефе»

c)

«Көбелек»

d)

«отырған мысық арқасы»

e)

«мысық сырылы»

40.

Науқаста күйіктің қай дәрежесінде қызару, ауырсыну, ісіну, сұры түсті серозды көпіршіктердің пайды болуы

байқалады?

a)

II

b)

I

c)

III B

d)

III A

e)

IV

41.

Вишневский бойынша инфильтрациялық анастезия жүргізу үшін нені қолданады?

a)

1% новокаин ерітіндісі

b)

1% лидокаин ерітіндісі

c)

2% лидокаин ерітіндісі

42.

Донор мен реципмент қанының топтық сәйкестігін анықтау сынамасын жасағанда агглютинация болған жоқ. Ол не туралы болжайды?

a)

Резус фактор бойынша сәйкестігі

b)

Резус фактор бойынша сәйкестенеді

c)

Топтық сәйкестігіне жатады

d)

Рецегиенттің қанының резус факторы теріс

43.

Медициналық пунктке 32 жастағы еркек оң ернінің үстіндегі фурункулға шағымданып келді.Мейіргердің әрекеті:

a)

Хирургиялық бөлімшеге шұғыл жатқызу

b)

Хирургтың кеңесіне жеткізу

c)

Асептикалық байлам салу

d)

Вишневский майымен жақпамайлық байлам салу

44.

Шаңғы базасындағы медициналық пунктте қалтырауға, екі табанының үсуіне шағымданған жігіт келді.

Табандарының түсі бозарған, көгерген,ұстағанда салқын. Науқаста үсудің дәрежесін анықтаңыыз:

a)

Үсудің I дәрежесі

b)

Үсудің II дәрежесі

c)

Үсудің IIIдәрежесі

d)

Үсудің IVдәрежесі

e)

Үсудің V дәрежесі

45.

Травматологиялық пунктке автокөлік апатынан кейінгі ер адам жеткізілді. Қарау барысында иегіндегі кішкентай

жара анықталды. Жараны өңдегеннен кейін, медбике науқастың иегіне дікелі салфетканы бекіту үшін таңғышты

салды. Медбике қандай таңғышты салды?

a)

Сақпан тәрізді таңғыш

b)

Гиппократ таңғышы

c)

Жаулық таңғыш

d)

Қалпақ таңғышы

e)

Крест тәрізді таңғыш

46.

Ішектің бітелуіне тән симптомдарды атаңыз:

a)

Іште ұстамалы ауырсынулар, газдардың шықпауы , метеоризм

b)

Терінің жер түстес боуы, шап аймағындағы ауырсыну

c)

тері жамылғысының сарғыштығы, сарғыш түсті нәжіс

d)

Тақта тәрізді іш, құсу және лоқсу

e)

Тамақтан жеркену, іштегі белдемелі ауырсыну

47.

Науқастардың ауырсынуды сезінуінің сыртқы белгісіне не жатады?

a)

Терең әжімдердің пайда болуымен маңдайының тырысуы

b)

Тежелген күй

c)

Тамақ ішуді тоқтату

d)

Сөйлесуден бас тарту

e)

Шектен тыс тітіркену

48.

Науқас терісі мен көрінетін шырышты қабаттары сары түсті. Тері мен шырышты қабаттардың сарғаю себебі

неде?

a)

Қандағы биллирубиннің жоғарылауы

b)

Тері қантамырларының тарылуы

c)

Қандағы оттегінің жоғарылауы

d)

Қандағы оттегінің азаюы

e)

Қантамырларды кеңейтетін препараттардың әсері

49.

АҚ күрт төмендеуі, терінің айқын бозаруы, пильстің жиілеуі қандай ненің көрінісі болуы мүмкін?

a)

ішкі қан кету

b)

операция кезінде инфекция түсуі

c)

токсикалық шок

d)

өкпе ісінуі

e)

аспирациялық пневмония

50.

Наукас В. 49 жаста, ауруханага бензинді канистраның жарылысы нәтижесінде күйік алғаннан кейін жеткізілді.

Қабылдау кезінде науқастың жағдайы ауыр. Денесінде күйіп қалған киімінің тілімдері. Қалтырауға, ауырсыну

сезіміне, шөлдеуге шағымданады. Бетінің терісі бозарган. РЅ 130 соққымин. АҚ, 10070 мм с.б. Науқас тежелген,

дірілдейді. Киімінің қалдықтарын алған кезде, денесінің барлық беткейінде, қолдарында көптеген

геморрагиялық сұйықтыққа толы көпіршіктер анықталды. Күйік көлемін анықтаңыз:

a)

0,36

b)

0.26

c)

0,32

d)

0,24

e)

0,18

51.

Қанды көрген пациент әйел ес-түссіз қалып қалды.Осы жағдайдағы жедел көмекті атаңыз?

a)

Мүсәтір спиртін иіскету

b)

Бас жағын көтеріңкі қылып жатқызу

c)

Пациентті жартылай отырғызу

d)

Ортопноэ жағдайында жалғастыру

e)

Тіс астына нитроглицерин беру

52.

Паренхиматозды мүшелер зақымдалғанда құрсақ қуысына қан жиналу:

a)

Гемоперитонеум

b)

Гемартроз

c)

Гемоторакс

d)

Гемоперикард

e)

Гематокраниум

53.

Бұғананың ортаңғы 13 бөлігінде "батырма" симптомын анықтағанда қандай зақымдануды күдіктенесіз?

a)

Бұғана шығуы

b)

Жабық пневмоторакс

c)

Бұғана сынығы

d)

Бірінші қабырғаның сынуы

e)

Байламдардың үзілуі

54.

Аяқ сынығы бойынша иммобилизацияланатын науқастың табаны қалай орналасу керек?

a)

Балтыр сүйегіне 90 градус бұрышпен

b)

Барынша бүгу қалпында

c)

сыртқа айналдыру және орташа бүгу қалпында

d)

Балтыр сүйегіне және ішке айналыммен 90 градус бұрышпен