Khoa học, nhân văn

Giá trị nhân bản, nhân văn

Giá trị con người và tự do cá nhân

Độc lập và tự do cá nhân

Cổ đại Hy Lạp – La Mã

Phục hưng

Phương Tây hiện đại

Phương Đông cổ đại

Hy Lạp

I-ta-li-a

Anh

Pháp

I-li-át

Thần khúc

Đôn-ki-hô-tê

Rô-mê-ô và Ju-li-ét

Giai cấp tư sản

Tư tưởng tư sản

Giáo hội Thiên Chúa giáo

Vua quan phong kiến

Trung Quốc

Hy Lạp – La Mã

Ấn Độ

Ai Cập

Ấn Độ

Lưỡng Hà

Trung Quốc

Hy Lạp – La Mã

Lên án, đả kích Giáo hội Cơ Đốc và giai cấp thống trị phong kiến

Đòi quyền tự do cá nhân và đề cao giá trị con người, tinh thần dân tộc

Giải phóng con người khỏi trật tự, lễ giáo phong kiến thối nát

Đề cao nội dung và giáo lí Cơ Đốc giáo và tư tưởng phong kiến

Ô-đi-xê

Kinh Vê-đa

Ra-ma-ya-na

Thuỷ hử

Thơ

Sử thi

Truyện kí

Kịch

Rô-mê-ô và Giu-li-et

Ơ-đíp làm vua

Thần khúc

Đôn Ki–hô–tê

Văn học

Sử học

Tư tưởng

Thiên văn học

Tạo ra chữ tượng hình

Sự ra đời của Thiên Chúa giáo

Chữa bệnh bằng châm cứu

Tạo ra chữ giáp cốt

Sự ra đời của Thiên Chúa giáo

Sử thi I-li-át

Thần thoại

Kịch “Ơ-đíp làm vua”

Trung Hoa

La Mã

Hy Lạp

Ấn Độ

Tượng thần Vệ nữ Mi lô

Tượng thần Zeus

Tượng lực sĩ ném đĩa

Đấu trường Cô-li-dê

Lý giải thế giới bằng tư duy khoa học

Giải thích thiên nhiên bằng phép màu

Sáng tạo các truyền thuyết tôn giáo

Đề cao quyền lực thần linh

Vật lí

Toán học

Y học

Sử học

Vật lí

Toán học

Y học

Sử học

Sử học

Y học

Vật lí

Văn học

Y học

Toán học

Vật lí

Sử học

Tượng lực sĩ ném đĩa

Tạo ra chữ tượng hình

Sự ra đời của Thiên Chúa giáo

Đấu trường Cô-li-dê

Tư tưởng

Văn học

Toán học

Y học

Ta-lét

Ác-si-mét

Pi-ta-go

Ơ-clit

Văn học, Khoa học kĩ thuật, Toán học, Tư tưởng, Sử học

Tư tưởng, Văn học, Nghệ thuật, Khoa học kĩ thuật, Thiên văn học

Y học, Tư tưởng, Văn học, Nghệ thuật, Khoa học kĩ thuật

Tư tưởng, Sinh học, Văn học, Nghệ thuật, Khoa học kĩ thuật

Những người khốn khổ

Đôn-ki-hô-tê

Chiến tranh và hòa bình

Ô-đi-xê

Những người khốn khổ

Rô-mê-ô và Giu-li-et

Chiến tranh và hòa bình

Ô-đi-xê

Hy Lạp cổ đại

La Mã cổ đại

Phục hưng

Ấn Độ cổ đại

đề cao chế độ phong kiến

đề cao giá trị con người

đề cao triết học duy tâm

lên án giai cấp tư sản

Phục hưng

La Mã cổ đại

Hy Lạp cổ đại

Ấn Độ cổ đại

Ấn Độ cổ đại

La Mã cổ đại

Hy Lạp cổ đại

Phục hưng

Đề cao chủ nghĩa duy vật, coi trọng khoa học tự nhiên

Đả phá tầng lớp quý tộc phong kiến

Đề cao giá trị con người và quyền tự do cá nhân

Lên án giai cấp tư sản đương thời

cầu nối giữa quá khứ và hiện tại

cầu nối giữa hiện tại và tương lai

cầu nối từ văn hóa phong kiến sang văn hóa tư sản

cầu nối từ văn hóa phương Đông sang văn hóa phương Tây

Chữ hình nêm

Chữ tượng hình

Chữ cái Latinh

Chữ cuộn dây

trở thành hệ chữ ghi âm đơn giản và dễ sử dụng

mang nhiều ký hiệu tượng trưng phục vụ nghi lễ

phản ánh hình tượng tự nhiên trong mọi ký tự

đề cao yếu tố nghệ thuật trong bố cục chữ viết

Đền Parthenon với các cột đá cân đối

Nhà gỗ mái dốc phục vụ sinh hoạt

Pháo đài đất nện mang tính phòng thủ

Kim tự tháp đá với mặt phẳng lớn

Hình tượng con người với vẻ đẹp lý tưởng

Cảnh sinh hoạt nông nghiệp giản dị

Hình ảnh động vật mang tính huyền bí

Các chiến binh được thể hiện trừu tượng

tạo dựng nhiều công trình công cộng

xây dựng các nông trại lớn.

sáng tạo múa rối nước.

phát triển chữ tượng hình.

Điêu khắc chân dung theo hướng hiện thực

trang trí gỗ nhiều màu theo phong tục cổ

Vẽ tranh tường dựa vào chuyện thần thoại

mô phỏng hình động vật trong tự nhiên

văn học cổ đại.

nghệ thuật Phục hưng.

kiến trúc Ai Cập.

văn hóa phương Đông.

những cuộc phiêu lưu của người anh hùng. 

 Sự hình thành các quốc gia phong kiến.

các truyền thuyết phương Đông. 

Những cuộc chiến tôn giáo.

Bảng cửu chương

Định lí Pi-ta-go

Số 0 trong toán học

10 chữ số tự nhiên

Toán học và hình học

Văn học và sân khấu

Kiến trúc và hội họa

Y học và chữa bệnh

Ai Cập cổ đại

La Mã cổ đại

Trung Quốc cổ đại

Ấn Độ cổ đại

Tôn sùng uy quyền của giáo hội

Dùng khoa học để lý giải thế giới

Phản đối mọi hình thức nghệ thuật mới

Ủng hộ chế độ phong kiến

Các môn võ cổ truyền

Thế vận hội Ô-lim-pic

Các trò chơi cung đình

Trò chơi đua xe địa hình

Ông tổ của ngành y học phương Tây

Ông tổ của ngành sử học phương Tây

Ông tổ của địa lí học phương Tây

Ông tổ của âm nhạc cổ điển phương Tây

Thần thoại

Truyện cười

Truyện ngắn

Tiểu thuyết

Xây chùa

Kiến trúc

Sân khấu

Dân gian

Hy Lạp

La Mã

Ai Cập

Trung Quốc

Phật giáo

Nho giáo

Cơ Đốc giáo (Ki tô giáo)

Hin-đu giáo

Chính quyền La Mã chính thức công nhận Cơ Đốc giáo

Các cuộc đấu tranh của nô lệ và dân nghèo bùng nổ

Đại hội thể thao Pa-na-thê-nai-a tại A-ten

Đại hội Ô-lim-píc đầu tiên được tổ chức

Trái Đất có hình đĩa dẹt và Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời

Trái Đất có hình quả cầu tròn và Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất

Trái Đất có hình quả cầu tròn và Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời

Trái Đất có hình đĩa dẹt và Mặt Trời chuyển động quanh Trái Đất

Văn minh thế giới sau này

Văn minh phương Tây sau này

Văn minh châu Âu và châu Á sau này

Văn minh Phục hưng sau này

Ki-tô giáo

Phật giáo

Hồi giáo

Nho giáo

Bảng chữ cái gồm 26 chữ

Đền Pác-tê-nông

Giấy, thuốc súng, la bàn

Đấu trường La Mã

Lên án nghiêm khắc Giáo hội Thiên Chúa giáo đương thời

Đề cao giá trị nhân bản và tự do cá nhân

Đề cao quyền độc lập của các dân tộc

Xây dựng thế giới quan tiến bộ của giai cấp tư sản

Giáo lí đạo Ki-tô, tư tưởng của chế độ phong kiến mang những quan điểm lỗi thời.

Giai cấp tư sản có thế lực về kinh tế nhưng lại chưa có địa vị xã hội tương ứng.

Con người bước đầu có những nhận thức khoa học về bản chất của thế giới.

Sự xuất hiện trào lưu Triết học Ánh sáng đã tạo tiền đề cho phong trào.

khoa học tự nhiên

kinh tế và văn hoá

văn học, nghệ thuật

chính trị và lịch sử

Đấu trường La Mã với mái vòm tầng bậc

Đền Parthenon với tỷ lệ cân đối chuẩn mực

Các pháo đài đá dùng cho phòng thủ chiến tranh

Kim tự tháp bậc thang với mặt cắt đặc trưng

Nhấn mạnh luật tục và truyền khẩu trong xét xử

Dựa trên kinh nghiệm chiến trận và tinh thần quân sự

Đề cao nguyên tắc pháp lý mang tính phổ quát và chặt chẽ

Tập trung vào quy tắc cứng rắn và giáo điều tôn giáo

Kịch trào phúng phản ánh đời sống dân gian

Trường ca sử thi ca ngợi nguồn gốc dân tộc

Thơ điền viên mô tả cảnh sắc thiên nhiên

Văn xuôi đạo đức luận mang tính giáo huấn

Khổng Tử với tư tưởng nhân bản trung dung

Ơ-clit với hệ thống hình học có logic chặt chẽ

Avicenna với bộ bách khoa y học đồ sộ

Galilei với cơ sở nghiên cứu động học tự do

Hình thành phương pháp luận tự nhiên dựa trên trải nghiệm

Sáng tạo công cụ dã mãi phục vụ săn bắt cổ truyền

Ghi chép tri thức qua văn bản trên bảng đất sét

Sử dụng lịch nông nghiệp dựa theo chu kỳ trăng sao

Hình thành triết lý duy lý tách khỏi giáo quyền hoàn toàn

Xuất hiện hệ thống nghệ thuật phục vụ nghi lễ tôn giáo

Tập trung sáng tác văn học phản ánh chiến tranh phong kiến

Khuyến khích tự do sáng tạo không chịu ràng buộc giáo lý

Đặt nền tảng cho khoa học tự nhiên theo hướng lý tính

Xây dựng giáo lý khải huyền mang màu sắc tôn giáo

Mô tả nghi lễ hiến tế gắn với truyền thống dân gian

Hình thành học thuyết thiên mệnh chi phối xã hội

Có cấu trúc mô phỏng hình ảnh tự nhiên phong phú

Kết hợp nhiều ký hiệu tượng hình của các nền văn hóa

Ghi âm thuận tiện nên dễ học và dễ lan truyền

Dựa hoàn toàn trên hệ thống ký hiệu toán học

Mô tả chân dung hiện thực với chi tiết tự nhiên

Tập trung dựng hình tượng thần thoại lý tưởng

Phản ánh chiến trận bằng đường nét trừu tượng

Sử dụng vật liệu gỗ tạo hình dạng mềm mại

Tạo nền tảng cho pháp luật, nghệ thuật và tư tưởng khoa học

Củng cố hệ thống truyền thuyết dân gian trong đời sống

Khuyến khích nông nghiệp tự cung tự cấp làm chủ đạo

Hình thành mô hình quân sự dựa vào bộ tộc phân tán

Phát triển trên cơ sở kinh tế nông nghiệp lúa nước

Tạo ra nhiều thành tựu khoa học tự nhiên

Hình thành từ nền văn minh du mục

Không có chữ viết riêng

Khắc họa thế giới tâm linh thần bí

Kết hợp tính trang nghiêm và thực dụng

Phát triển các mô hình nhà sàn

Miêu tả các vị thần phương Đông

sự ràng buộc bởi giáo luật.

việc đề cao vai trò con người.

niềm tin tuyệt đối vào thần thánh.

quan niệm vua là trung tâm.

mái vòm và cột đá lớn.

gỗ và đất nung.

mái tranh và gạch nhỏ.

cột tre và lá cọ.

miêu tả hiện thực con người.

mô phỏng thế giới siêu nhiên.

khắc họa nghi lễ tôn giáo phương Đông.

tô đậm quyền lực phong kiến.

coi trọng sự hài hòa, cân đối.

thể hiện hình ảnh siêu thực.

tập trung mô tả cảnh thiên nhiên.

sử dụng vật liệu gỗ là chủ yếu.

phát triển kiến trúc kim tự tháp.

tạo nền tảng cho văn minh châu Âu sau này.

giữ nguyên mô hình xã hội chủ nô.

hạn chế sự phát triển của khoa học.

xây dựng uy quyền của giáo hội.

giải phóng tư tưởng con người.

tôn sùng thần linh tuyệt đối.

phát triển xã hội đóng kín.

mái vòm hình bán nguyệt.

mái nhọn kiểu Gothic.

mái cong châu Á.

mái lá hình tam giác.

tạo nền tảng ở các lĩnh vực pháp luật, khoa học và nghệ thuật

kết hợp truyền thuyết dân gian vào đời sống xã hội

duy trì hoạt động sản xuất nông nghiệp truyền thống

phát triển mô hình quân sự dựa vào đội kỵ binh nhẹ

Giải thích thế giới bằng lý trí và tư duy lô-gic

Khẳng định quyền năng tuyệt đối của nghi lễ tôn giáo

Tập trung mô tả cuộc sống bộ tộc theo truyền thống

Đề cao sự thần bí trong việc lý giải tự nhiên

Tỷ lệ chuẩn mực thể hiện vẻ đẹp lý tưởng

Trang trí bằng biểu tượng động vật khổng lồ

Sử dụng chủ yếu vật liệu gỗ nhẹ mộc mạc

Xây dựng theo hình vòm tròn rộng lớn

phản ánh sâu sắc đời sống con người và khát vọng tự do.

miêu tả thần linh với những quyền năng tuyệt đối.

ca ngợi chiến tranh như con đường duy nhất giải quyết mâu thuẫn.

đề cao sự phục tùng tuyệt đối đối với thế lực siêu nhiên.

tái hiện vẻ đẹp lí tưởng của con người và thiên nhiên.

làm nổi bật sức mạnh quân sự của các thành bang.

khắc họa hình tượng thần thánh theo lối phóng đại.

phục vụ nghi lễ tôn giáo mang tính cuồng ép.

coi con người là trung tâm của vũ trụ và của nhận thức.

phủ nhận giá trị tự nhiên và quy luật khách quan.

khẳng định tôn giáo là yếu tố chi phối toàn xã hội.

đề cao quyền lực tuyệt đối của các vị thần tối cao.

khởi nguồn tư duy lí luận và phương pháp suy luận logic.

phát triển thuật luyện kim và kỹ thuật nông nghiệp.

sáng tạo mô hình nhà nước quân chủ thần quyền.

đề xuất thuyết Trái Đất đứng yên một cách tuyệt đối.

đặt nền móng cho tư tưởng nhân văn châu Âu.

tạo ra mô hình kinh tế phong kiến điển hình.

củng cố quyền lực của các giáo hội thời trung đại.

hình thành các triều đại phong kiến tập quyền.

khẳng định giá trị của con người và năng lực sáng tạo.

đề cao giáo lí tôn giáo như chuẩn mực duy nhất.

khuyến khích thần thoại chi phối tư duy.

phủ nhận vai trò của khoa học và nghệ thuật.

Khôi phục tinh hoa cổ đại và đổi mới tư tưởng xã hội.

Xây dựng một hệ thống tín ngưỡng mới thay thế tôn giáo cũ.

Phục hồi chế độ phong kiến nhằm tạo trật tự ổn định.

Duy trì quan niệm thần quyền trong quản lí xã hội.

Con người nhìn thế giới bằng tư duy khoa học.

Tôn giáo tiếp tục giữ vai trò trung tâm đời sống.

Các học giả chủ yếu dựa vào kinh nghiệm dân gian.

Tri thức được truyền đạt qua nghi lễ tôn giáo.

Đề cao tự do cá nhân và khả năng nhận thức của con người.

Củng cố quyền lực của giới tăng lữ trong giáo hội.

Coi giáo lí tôn giáo là nguồn tri thức tuyệt đối.

Phủ nhận giá trị của khoa học và nghệ thuật.

Hình thành những giá trị nền tảng của tư duy phương Tây.

Tạo ra mô hình nhà nước quân chủ chuyên chế hoàn chỉnh.

Phát triển nông nghiệp làm ngành kinh tế chủ đạo.

Hoàn thiện nghi lễ tôn giáo và tín ngưỡng đa thần.

Đều đề cao lý trí, khoa học và giá trị nhân văn.

Đều phủ nhận vai trò của nghệ thuật trong xã hội.

Đều xem tôn giáo là trung tâm duy nhất của đời sống.

Đều khuyến khích tư duy thần bí và giáo điều.

Phá vỡ tư tưởng thần quyền.

Củng cố niềm tin vào thuyết địa tâm.

Khẳng định tôn giáo là nền tảng khoa học.

Phục hồi hoàn toàn tri thức trung đại.

Tái hiện con người với cảm xúc chân thực và hài hòa.

Đề cao yếu tố thần bí và hiện tượng siêu nhiên.

Chủ yếu phục vụ nghi lễ tôn giáo cứng nhắc.

Sử dụng màu sắc đơn giản và ít yếu tố sáng tạo.

Cách tính lịch dựa theo sự chuyển động của Mặt Trăng.

Việc đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn sản xuất.

Sự hiểu biết chính xác về Trái Đất và hệ Mặt Trời.

Việc tính lịch dựa theo sự chuyển động của Mặt Trời.

Đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trên nhiều lĩnh vực và có độ chính xác cao.

Thể hiện sự sáng tạo của con người trong lĩnh vực toán học là vốn quý nhất.

Bắt nguồn từ những lưu vực sông lớn với nghề nông nghiệp là chủ yếu.

Đạt được nhiều thành tựu và để lại những giá trị lớn cho nền văn minh nhân loại.

Có nhiều lĩnh vực được nghiên cứu hơn.

Tất cả các lĩnh vực đều đạt trình độ hoàn hảo.

Hình thành sớm hơn và phát triển cao hơn.

Hình thành muộn hơn, có tính chính xác cao hơn.

Đề cao giá trị văn hóa và tinh thần của Hy Lạp.

Phát huy nguyên tắc bình đẳng của các dân tộc.

Đề cao tinh thần hòa bình, đoàn kết các dân tộc.

Để phát triển các môn thể thao điền kinh cơ bản.

Đấu trường Cô-li-dê.

Đền thờ Parthenon.

Nhà hát lớn Ephesus.

Thành cổ Acropolis.

Đặt nền tảng cho sự phát triển mạnh mẽ của các ngành khoa học, kĩ thuật của thế giới sau này.

Chủ yếu phục hồi các nghi lễ tôn giáo và tư tưởng thần quyền.

Tạo ra một hệ tư tưởng bài bác mọi giá trị phương Đông.

Chỉ có ý nghĩa trong phạm vi bán đảo Ban-căng.

Kí hiệu ít, đơn giản, dễ biểu đạt ý nghĩa sự vật, hiện tượng.

Được tất cả các nước trên thế giới sử dụng đến ngày nay.

Có hệ thống chữ cái hoàn chỉnh, cùng với hệ chữ số La Mã.

Đơn giản, khoa học, khả năng ghép chữ linh hoạt, dễ phổ biến.

Tin ngưỡng thờ đa thần.

Thường xuyên hiến tế.

Chỉ thờ độc tôn một vị thần.

Cầu nguyện và tổ chức lễ hội.

Khôi phục tinh hoa văn hóa của Hi Lạp – La Mã cổ đại.

Chống lại tư tưởng, văn hóa lạc hậu của Giáo hội Kitô và phong kiến.

Đề cao giá trị con người, quyền tự do cá nhân và tri thức khoa học.

Xây dựng nền văn hóa mới, phù hợp của giai cấp tư sản.

một cuộc cách mạng tiến bộ vĩ đại.

một cuộc tấn công lên trời.

cuộc cách mạng về chính trị.

cuộc đấu tranh về văn hóa, tư tưởng.

Vĩ đại.

Thông minh.

Xuất chúng.

Khổng lồ.

Văn học, nghệ thuật.

Khoa học xã hội và nhân văn.

Khoa học - kĩ thuật.

Tư tưởng văn hóa.

Đề cao yếu tố siêu nhiên và thần bí.

Nhấn mạnh hình khối mạnh mẽ giàu cảm xúc.

Hướng tới vẻ đẹp lý tưởng và cân đối hài hòa.

Tập trung mô tả chiến tranh với tính chất hiện thực.

Hệ thống kênh đào sử dụng bánh xe nước.

Cầu máng dẫn nước bằng vòm đá bền vững.

Tượng đài đá nguyên khối phục vụ lễ hiến tế.

Thành luỹ phòng thủ bằng gỗ chống xâm lược.

Niềm tin tôn giáo chi phối văn hóa xã hội.

Lý luận nhân văn đề cao con người cá nhân.

Tư tưởng duy lý hướng tới nghiên cứu khoa học.

Truyền thống dân gian mang tính huyền thoại học.

Khắc họa thiên nhiên chân thực với bố cục tự do.

Tập trung miêu tả hình tượng tôn giáo trang nghiêm.

Nhấn mạnh chủ đề chiến trận với bố cục chặt chẽ.

Mô tả sinh hoạt nông thôn với gam màu trầm tối.

Kỹ thuật nông nghiệp ứng dụng cơ giới hóa.

Tư tưởng triết học mang tính duy cảm nghệ thuật.

Hệ thống pháp luật làm nền tảng tư pháp hiện đại.

Chính sách quân sự dựa trên mô hình bộ binh nhẹ.

Vòm nửa tròn kết hợp tường dày và trang trí đơn giản.

Mái nhọn cao sử dụng nhiều cửa sổ kính màu phức tạp.

Cột trụ mảnh dài tạo cảm giác nhẹ và thanh thoát.

Tường gỗ đan xen hoa tiết uốn lượn theo đường cong.

Nhấn mạnh hình ảnh sinh hoạt nông nghiệp giản dị.

Thể hiện cơ thể người với tỷ lệ chuẩn và hài hòa.

Tập trung mô tả những cảnh sinh hoạt tôn giáo sâu sắc.

Đề cao hình tượng động vật mang tính biểu tượng.

Xây dựng lịch nông nghiệp kết hợp đo đạc thời tiết.

Phát triển hình học với hệ thống định lý chặt chẽ.

Khảo sát thiên văn nhằm phục vụ nghi thức tôn giáo.

Áp dụng số học trong việc cân đối tài sản gia đình.

Dùng thép rèn thủ công làm vật liệu chính trong kiến trúc

Ứng dụng mái vòm và bê tông tạo công trình bền chắc

Tập trung sử dụng đất nện để xây công trình dân dụng

Kết hợp gỗ nhẹ tạo nên các kết cấu đơn giản tinh gọn

Phát triển học thuyết tự nhiên loại bỏ hoàn toàn tôn giáo

Củng cổ quan niệm đạo đức gắn liền giáo lý Ki-tô giáo

Đề cao tự do cá nhân trên mọi hoạt động xã hội

Xây dựng tư tưởng vô thần tác động đến cộng đồng

Vòm nhọn cao kết hợp khung cửa kính màu rực rỡ

Cột tròn thấp gắn với tường đá dày đơn giản

Mái bằng rộng tạo cảm giác đồ sộ thô mộc

Tường xiêu đổ với trang trí bằng tranh gỗ mờ nhạt

Khắc họa thiên nhiên chân thực phục vụ giải trí

Phản ánh đời sống nông thôn với bố cục sinh động

Truyền tải giáo lý tôn giáo qua hình tượng thiêng liêng

Khắc họa sinh hoạt thương nghiệp trong các đô thị