? Нуклеин қышқылдарымен және ақуыздармен қатар көмірсулар тірі организмдерде болатын барлық дерлік процестерге қатысатын ең маңызды компоненттер болып табылады. Көмірсулардың биологиялық жүйелердегі негізгі қызметтері – энергетикалық және құрылымдық. Шынында да, көмірсулар барлық тірі ағзаларда энергияны жинақтауда, сақтауда және тасымалдауда негізгі қызмет атқарады. Қандай көмірсулар нуклеин қышқылдарының (РНҚ және ДНҚ) құрамына кіреді?

? Глюкоза жасушаларды энергиямен қамтамасыз етеді, зат алмасу процестеріне қатысады (мысалы, бұлшықеттерді қалыптастыру үшін ақуызды сіңіруге көмектеседі), бауыр мен бұлшықеттерде гликоген түрінде жиналады, ол аштық жағдайында организмнің жедел резервінің бір түрін құрайды. Глюкоза әсіресе мидың жұмысы үшін қажет. Глюкозаның қанша хиральды орталықтары мен стереоизомерлері бар?

? Галактоза жасуша үшін маңызды энергия көзі ғана емес, ол маңызды пребиотикалық рөл атқарады және организмде жасуша мембраналарын және жүйке тіндерін қалыптастыру үшін қолданылатын гликопротеидтердің, гликолипидтердің және басқа да күрделі қосылыстардың түзілуіне қажетті пластикалық материал ретінде қызмет етеді. Артық галактоза және оның метаболиттері жинақталғанда галактоземия деп аталатын тұқым қуалайтын көмірсутекті ауытқулар пайда болады. Галактоза моносахарид - ..., дисахаридтің бөлігі ...:

? Моносахарид – табиғи қанталмастырғыш. Бұл моносахарид өнімі тістерге және жалпы денеге пайдалы. Ол стоматологиялық өнімдерде және диабеттік өнімдерде қолданылады. Ол жиі кариестің алдын алу ретінде қолданылады. Оның кәдімгі қанттан негізгі айырмашылығы - төмендетілген гликемиялық индекс және төмен калория мөлшері (40% төмен). Ол глюкоза деңгейін арттырмайды, сондықтан бұл тәттілендіргіш қант диабеті мен артық салмақта қолдануға рұқсат етілген. Біз қандай көмірсулар туралы айтып отырмыз?

? D-глюкозаның тотығуы нәтижесінде D-глюкон қышқылы түзіледі. Оның кальций тұзы (кальций глюконаты) медицинада қолданылады. Кальций глюконат таблеткалары кальций тапшылығын толтыратын, қабынуға қарсы, антиаллергиялық, гемостатикалық әсерге ие. Жүйке импульстарының берілуіне, қаңқа бұлшықеттері мен жүрек бұлшықеттерінің жиырылуына, сүйек тінінің түзілуіне, қанның ұюына қатысады. Тотықтырғыш ретінде қандай реагент қолданылады?

? Глюкурон қышқылы С витаминінің синтезі үшін қажет. Ол тромбозды және ауыр қан кетуді емдеу үшін қолданылатын гепаринде және дәнекер тіндерге және әсіресе шеміршек бөліктеріне әсер ететін гиалурон қышқылында кездеседі. Глюкурон қышқылын алуға болады:

? Медицинада құрғақ көз синдромының алдын алу және жеңілдету үшін ылғалдандыратын ерітіндіде α-1,1-гликозидтік байланыстармен байланысқан α-D-глюкопираноза қалдықтарынан тұратын дисахаридті трегалоза (микоз) қолданылады. Бұл заттың қандай қасиеттері бар?

? Жоғары сатыдағы өсімдіктердің резервтік заты әдетте амилоза мен амилопектиннен (глюкоза полимерлері) тұратын крахмал болып табылады. Жануарларда гликоген немесе «жануарлар крахмалы» деп аталатын ұқсас, бірақ тығызырақ және тармақталған глюкоза полимері бар. Қандай сапалық реакция крахмалды гликогеннен ажырата алады? және қандай аналитикалық әсер байқалады?

? Олигосахаридтерде моносахаридтердің екі қалдығы бар. Гидролиз кезінде екі моносахарид молекуласына ыдырайды. Дисахарид формуласына сәйкес келеді:

? Дисахаридтер жануарлар мен өсімдік ағзаларында кең таралған. Сахароза организмнен алынатын барлық көмірсулардың 99,4% құрайды. Сахароза ферменттік және қышқылдық гидролизге ұшырағанда түзіледі.

? Полисахарид суық суда ерімейді, ал ыстықта ұн, картоп құрамында коллоидты ерітінді түзеді:

? Көптеген тамақ өндірісінде көмірсулардың гидролизі қолданылады. Бұл процесс бірқатар факторларға байланысты: рН, температураға, ферменттер кешеніне. Көмірсудың қайсысы гидролизге ұшырамайды?

? Дисахаридтер-қатты, кристалды заттар, сәл ақшылдан қоңырға дейін, суда жақсы ериді және 45-48° спиртте ериді, дәмі тәтті. Дисахарид, жаңа туған нәрестелерде табиғи тамақтандыру кезінде көмірсулардың негізгі көзі ретінде қызмет етеді:

? Көмірсулардың бұл функциясы ферменттердің әсерінен олардың ыдырауы және тотығуы нәтижесінде энергия бөлінуімен жүреді. Ағзадағы көмірсулардың функциялары өте көп, бірақ олардың ішіндегі ең маңыздысы:

? Бұл пентоза моносахариді РНҚ, АТФ, В2 дәрумені, бірқатар ферменттер жасушасының маңызды қосылыстарының бөлігі болып табылады. Бұл метаболикалық процестерге және бұлшықет талшықтарының синтезіне қатысатын табиғи көмірсуға жатады:

? Моносахаридтер-бір мономерлі қалдықтан тұратын шағын молекулалы қосылыстар. Өсімдіктерде, жемістерде, балда, қант қызылшасында кездесетін бұл моносахарид глюкозаға оңай изомерленеді:

? Глюкозаның тотығуы АТФ сияқты қолдануға жарамды өнімдердің түзілуіне алып келеді. Глюкоза ерітіндісі мыс (II) гидроксидімен әрекеттескенде тотығу жүреді, бұл процесс жүргенде химиялық тұрғыдан не байқалады:

? Анаэробты организмдердің көпшілігі ашыту кезінде тіршілік үшін энергия алады. Бұл ферменттердің әсерінен болатын органикалық заттардың, негізінен көмірсулардың оттегісіз ыдырау процесі. Көмірсулардың ашытуының қандай түрі болады?

? Көмірсулерды спирттік ашыту ашытқы мен кейбір бактериялармен жүзеге асырылады. Ол сондай-ақ оттектің тапшылығы бар өсімдік жасушаларында да жүреді. Көмірсуларды спирттік ашыту кезінде пайда болатын өнімдер:

? Гепарин - D-глюкозамин және урон қышқылының қалдықтарынан түзілген дисахаридтік бірліктерден тұрады. Бұл қышқыл, құрамында күкірті бар гликозаминогликан; алдымен бауырдан бөлініп алынады. Клиникалық тәжірибеде ол тікелей антикоагулянт ретінде белгілі, яғни операциядан кейінгі науқастарда қанның ұюын болдырмайтын және қан ұйығыштарының пайда болуын азайтатын дәрілік зат ретінде қолданылады. Гепарин қандай қосылыстарға жатады?

? Гетероциклді қосылыстардың химиялық қасиеттерінің бірі оның ацидофобтылығы – бұл заттың қышқылдар қатысында тұрақсыздығы. Бес мүшелі гетероциклді қосылысты нитрлеуде қандай реагент қолданылады?

Фармацевтика өнеркәсібінде пиридин көптеген препараттарды жасау үшін қолданылады, соның ішінде антибиотиктер, антигистаминдер, ісікке қарсы, қабынуға қарсы препараттар және т.б. Пиридин органикалық қосылыстардың қай класына жатады?

? Никотин қышқылы (РР витамині, В₃ дәруменінің бір түрі) пеллаграны (РР витаминінің тапшылығы) емдеу үшін кешенді терапияда тағайындалады. Никотин қышқылының негізін қандай гетероцикл құрайды:

? Барбитураттар медицинада ұйықтататын (барбамил) және құрысуға қарсы (бензонал), сонымен қатар жансыздандыру (гексенал) ретінде қолданылады. Химия ғылымында және фармацевтикада барбитур қышқылы келесі атпен белгілі:

? Пиперазин және оның тұздары адам және ветеринарияда гельминтозға қарсы қосылыс ретінде қолданылады. Пиперазин циклі бірқатар дәрілік заттардың құрылымдық фрагменті болып табылады. Пиперазин органикалық қосылыстардың қай класына жатады?

? В12 дәрумені (цианокобаламин). Медицинада анемияны, жүйке жүйесі мен бауыр ауруларын емдеу үшін қолданылады. В12 витаминінің құрылымы азот атомдары кобальт атомымен және цианид ионымен координациялық кешен құрайтын төрт ядродан тұратын макроциклге негізделген. Ол қандай ядролардан құралған?

? 5-нитрофурфуралдың туындылары медицинада және ветеринарияда қолданылды. Бұл қосылыстар микроорганизмдер (дизентерия, іш сүзегі және т.б.) туындаған іріңді-қабыну процестерінде тиімді. 5-нитрофурфурал жартылай карбазидпен әрекеттескенде жартылай карбазон 5-нитрофурфурол түзіледі, ол медицинада келесі атаумен қолданылады:

? Имидазолдың маңызды биологиялық маңызы бар туындылары белоктардың құрамына кіретін гистидин амин қышқылы және оның гистамин туындысы болып табылады. Гистидин - ересек организмдер үшін маңызды емес амин қышқылы және өсіп келе жатқан организмдер үшін қажетті қоректік фактор. Гистамин - қан тамырларының қабырғаларын кеңейту арқылы қан қысымын төмендетеді, асқазанда тұз қышқылының бөлінуін жақсартады, дененің аллергиялық реакцияларына қатысады. Гистидиннен адам және жануарлар организмінде қандай реакция нәтижесінде ферменттік жолмен гистамин түзіледі?

? Көптеген препараттар пиразолон-3 туындылары болып табылады. Бұл қосылыстарға антипирин (1,5-диметил-2-фенилпиразолон-3), амидопирин (1,5-диметил-4-диметиламино-2-фенилпиразолон-3) және антипиретиктер ретінде қолданылатын амидопириндік анальгиннің суда еритін сульфо туындысы және анальгетиктер жатады. Бұл препараттардың негізінде қандай гетероцикл сақинасы жатыр?

? Үш пробиркада пиразолон-3 туындылары (антипирин, амидопирин және анальгин) бар. Пробиркаларға темір (III) хлоридінің ерітіндісі қосылды. Бірінші пробиркада күлгін түс пайда болады, ол минералды қышқылды қосқанда жоғалады. Екінші пробиркада минералды қышқылды қосқанда жоғалмайтын күлгін түс пайда болады. Үшінші пробиркада күрделі түсті қызыл түсті түзіледі. Түтіктердің мазмұнын көрсетіңіз:

? Пиридиннің гомологтары, бензол қатарының гомологтары сияқты, сақина бұзылмай тотығады. Бұл медицинада маңызды болып табылатын пиридинкарбон қышқылдарын шығарады. Мысалы, β-пиколин (3-метилпиридин) қышқылға тотығады, ол арнайы антипелларгиялық агент (РР витамині). Көмірсулар алмасуын жақсартады, қан тамырларын кеңейтетін, соның ішінде ми тамырларына әсер етеді және гиполипидемиялық белсенділікке ие. Бұл қышқыл қалай аталады?

? Изониазид – туберкулезге қарсы препарат, келесі схема бойынша алынады? Туберкулезге қарсы бірінші қатардағы дәрі. Бактерицидтік әсері бар. Изониазид туберкулезден тыс және жасушаішілік микобактерияларға, ең алдымен белсенді бөлінетіндерге қарсы белсенді. Изониазид туындысы:

? Зәр қышқылы – екі негізді қышқыл (pKa1=5,75; pKa2=10,3). Сілтілердің сулы ерітінділерімен қышқылдық және орташа тұздар түзеді. Литий тұздарынан басқа қышқыл тұздар суда аз еритін қосылыстар болып табылады. Кейбір ауруларда, атап айтқанда, подаграда, олар буындарда, бүйрек тас ауруында - олар бүйректе тас түрінде жиналады. Зәр қышқылының тұзы қалай аталады?

? Кофенің негізгі заты - кофеин. Бұл ағзадағы жүйелерінің стимуляторы: ми жұмысын жақсартады, жүрек жұмысын жеделдетеді, өт қабының қызметін ынталандырады. Бірақ егер сіз сусынды теріс пайдалансаңыз, бұл жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін: тремор, жоғары қан қысымы, күйдіргі, ұйқысыздық. Кофеин - бұл алкалоид:

? Адамдар қатерлі ісіктің терминалдық сатысы қорқынышты ауырсынуды білдіреді және онымен ештеңе істеуге болмайды деп біледі. Ауырсыну дене үшін үлкен стресс болып табылады, ол өмірді қысқартады және оның сапасын төмендетеді. Дәрігер наркотикалық ауруды басатын дәрі тағайындады. Дәрігер қандай препарат тағайындады? Ол қандай алкалоидтар қатарына жатады?

? Ежелгі Рим әйелдері белладоннаның көмегімен нені одан да әдемі етуге тырысты? Бұл өсімдік құрамында алкалоид бар, ол қазіргі уақытта офтальмологияда қолданылады. Бұл қандай алкалоид?

? Ауыруды басатын және жөтелді емдеуде қолданылатын алкалоидты алғаш рет 19 ғасырдың басында француз химигі Пьер Жан Робике апиыннан бөліп алған. Алайда оны тұтынудың өсуімен оның жағымсыз жақтары (дәріге тәуелділік) анықталды. Бұл қандай алкалоид?

? Темекі шегушілерді тастаған кезде құлақтарында «ауырсыну» пайда болады, шуылдау пайда болады, көз алдында қара «дақтар» жыпылықтайды. Темекі шегуге қарсы дәрі ретінде медицинада қолданылатын қандай алкалоид көмектесе алады

? Қандай алкалоид 1631 жылы Римде малярия ауруын емдеу үшін алғаш рет қолданылған. Малярия кезінде дененің қалтырауы пайда болады. Бұл алкалоид Африканың енді «ақ адамның моласы» деп аталмауының басты себебі болды.

? Изохинолин және изохинолинфенантрен тобынан тұратын синтетикалық алкалоид өлімге әкелетін қауіпі бар есірткі препарат екені белгілі, бұл препараттың ауыруды басатын әсерінен басқа, күшті эйфория беретін әсері де бар. Алкалоидты атаңыз.

? Нуклеотидтер – көптеген биологиялық процестерде шешуші рөл атқаратын күрделі биологиялық заттар. Олар ДНҚ мен РНҚ құрылысының негізі болып табылады, сонымен қатар энергияның әмбебап көздері бола отырып, ақуыз синтезі мен генетикалық жадқа жауап береді. Нуклеотидтер қандай компоненттерден тұрады?

? Аденозинтрифосфаты, АТФ – тірі организмдердің жасушаларында энергия алмасуында үлкен рөл атқаратын нуклеозидтрифосфат. Бұл тірі жүйелерде жүретін барлық биохимиялық процестер үшін әмбебап энергия көзі. АТФ молекуласында сәйкесінше ангидрид, эфир және N-гликозидтік байланыстар келесі мөлшерде болады:

? Нуклеин қышқылдары үш негізгі қызмет атқарады: сақтау, тасымалдау және жүзеге асыру. Нуклеин қышқылының гендер деп аталатын бөлімдері ата-анадан ұрпаққа берілетін ақпаратты қамтиды. Бұл нуклеин қышқылының құрамына қандай нуклеотид кіреді?

? ХХ ғасырдың ортасында биохимиктер келесі ережені өзгертті: 1) Аденин мөлшері тимин мөлшеріне, ал гуанин цитозинге тең: A = T, Г = Ц; 2) Пуриндердің саны пиримидиндер санына тең: A + Г = T + Ц; 3) 6 позицияда амин топтары бар негіздер саны 6 позицияда кето топтары бар негіздер санына тең (A+Ц=T+Г) Бұл ереже қалай аталады?

? Ми сүйегінің трансплантациясынан өткен адамда донордың ДНҚ болуы ықтималдығы жоғары. ДНҚ құрамына қандай гетероциклді негіз кірмейді.

? Азидотимидин – ЖИТС (СПИД) вирусының көбеюін төмендететін препарат. Бұл препарат қай нуклеозидтен алынған?

? Камфора – ақ кристалды зат. Дәрі ретінде – тыныс алуды стимуляторы, аналептик ретінде қолданады. Жергілікті тітіркендіргіш ретінде ол жақпа майларға кіреді немесе дербес қолданылады. Камфора бұл:

? Өт қышқылдары - бауырда холестериннен синтезделетін өт компоненттері. Олар холестерин алмасуының соңғы өнімдері болып табылады. Өт қышқылдары майлардың ыдырауы мен сіңуіне, сау ішек микрофлорасын сақтауға ықпал етеді. Өт қышқылдары мына қышқылдардың туындылары болып табылады:

? Адам ағзасындағы андрогендердің қызметі ең алдымен олардың ұрпақты болу жүйесіне әсерімен байланысты. Әйелдерде жүкті бола алмау андроген деңгейінің жоғарылауының салдары болуы мүмкін. Бұл жағдай гиперандрогенизм деп аталады. Гиперандрогенизмі бар әйелдерде қандай гормондар қалыптыдан жоғары?

? Әйелдерде жас болып жүруіне(жастыққа) жауап беретін гормон – ағзадағы коллаген мен гиалурон қышқылының түзілуін ынталандырады, сұлулық пен жастықты сақтайды. Олардың жетіспеушілігі репродуктивті функцияны бұзуы немесе жыныстық жетілудің кешігуіне әкелуі мүмкін. Менопауза кезінде әйелдердің жыныстық гормондарының төмендеуі жиі әйелдің әл-ауқатын айтарлықтай нашарлатады. Біз қандай гормон туралы айтып отырмыз?

? Қалқанша безі үш гормон түзеді: тироксин (Т4), трийодтиронин (Т3) және кальцитонин. 60 жасқа қарай гипотиреоз әйелдердің 17% және ерлердің 8% -ында анықталады. Қалқанша безінің гормондарының жетіспеушілігі гипотиреоз деп аталады. Бұл гормондардың құрамына қандай элемент кіреді?

? Антисептикалық тыныштандыратын және ауырсынуды басатын әсері бар жалбыз эфир майының құрамында қандай монотерпеноид бар?

? Ағзадағы холестерин алмасуының бұзылуы оның артерия қабырғаларында тұндырылуына алып келеді және соның салдарынан қан тамырларының серпімділігінің төмендеуіне әкеледі. Созылмалы ауру қалай аталады?

? Синтетикалық глюкокортикоидты гормон қалай аталады? Адам ағзасында глюкокортикоидтар бүйрек үсті бездері арқылы өндіріледі, олар көмірсулар, ақуыздар мен минералдар алмасуын реттейді.

? Инсулин – ұйқы безінің эндокриндік бөлігінен бөлінетін гормон. Гормон біздің денеміздегі жасушаларға көмірсуларды сіңіріп, оларды энергияға жұмсайды. Инсулин сонымен қатар қандағы глюкоза деңгейін реттеуге көмектеседі. Инсулин жетіспеушілігі қандай ауруды тудырады?