Các mặt đối lập luôn thống nhất với nhau

Các mặt đối lập luôn đấu tranh với nhau

Các mặt đối lập dung hòa với nhau

Các mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau

Mâu thuẫn đối kháng

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn thứ yếu

Biểu hiện của trạng thái vận động trong thăng bằng

Biểu hiện của sự vận động lặp đi lặp lại

Sự vật không có sự biến đổi

Sự vật giữ nguyên vị trí

Vật chất

Tồn tại

Không tồn tại

Vô tận

Biện chứng của bản thân thế giới tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người

Biện chứng của thế giới khách quan nhưng phụ thuộc vào ý thức con người

Biện chứng của sự thống nhất giữa logic, phép biện chứng và lý luận nhận thức

Biện chứng của chính quá trình phản ánh hiện thực khách quan vào bộ óc con người

Các quy luật trong thế giới vật chất

Lao động và ngôn ngữ

Bộ óc người và thế giới khách quan

Niềm tin tôn giáo

Xuất phát điểm từ các yếu tố vật chất để giải thích về thế giới vật chất

Lấy bản thân giới tự nhiên để giải thích về giới tự nhiên

Xuất phát từ kinh nghiệm thực tiễn

Các phương án được nêu đều đúng

Talet

Anaximen

Hêraclit

Đêmôcrit

Talet

Anaximen

Hêraclit

Đêmôcrit

Talet

Anaximen

Hêraclit

Đêmôcrit

Duy vật chất phác

Duy vật siêu hình

Duy vật biện chứng

Duy vật chất phác và duy vật siêu hình

C.Mác

Ph.Ăngghen

V.I.Lênin

L.Phôiobắc

Vận động

Thực tại khách quan

Phản ánh

Có khối lượng

Vật chất là cái tồn tại

Vật chất là cái không tồn tại

Vật chất là cái tồn tại khách quan

Vật chất là cái tồn tại chủ quan

Một, nguồn gốc tự nhiên

Một, nguồn gốc xã hội

Hai, nguồn gốc tự nhiên và thế giới khách quan

Hai, nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội

Bộ óc người

Thế giới khách quan

Thực tiễn

Thế giới vật chất

Phản ánh lý - hóa

Phản ánh sinh học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh năng động, sáng tạo

Phát triển là sự tăng lên hoặc giảm đi về mặt lượng, chỉ là sự tuần hoàn, lặp đi lặp lại mà không có sự thay đổi về chất

Nguồn gốc của sự phát triển nằm bên trong sự vật, hiện tượng, là kết quả của quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong sự vật, hiện tượng

Phát triển là quá trình vận động từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ chất cũ đến chất mới ở trình độ cao hơn

Phát triển có tính khách quan, tính kế thừa, tính phổ biến, tính đa dạng và phong phú

Phạm trù là những ý niệm, tồn tại khách quan bên ngoài và độc lập với ý thức của con người

Phạm trù là những cụm từ trống rỗng, do con người tưởng tượng ra để diễn tả về hiện thực, không liên quan đến các đối tượng trong hiện thực

Phạm trù là hình thức hoạt động trí óc phổ biến của con người, là những mô hình tư tưởng phản ánh những thuộc tính và mối liên hệ vốn có ở tất cả các đối tượng hiện thực

Phạm trù là do con người tạo ra nhằm phản ánh những suy nghĩ, khát vọng mà con người muốn hướng đến

Nguyên nhân và kết quả

Cái chung và cái riêng

Nội dung và hình thức

Bản chất và hiện tượng

Cái chung và cái riêng

Nội dung và hình thức

Khả năng và hiện thực

Nguyên nhân và kết quả

Sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các sự vật, hiện tượng

Sự tự liên hệ, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho nhau tồn tại, không có mặt này thì không có mặt kia

Sự gần bó lẫn nhau giữa hai mặt đối lập biện chứng

Sự tác động qua lại theo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt đối lập biện chứng trong một mâu thuẫn

Mặt đối lập

Mâu thuẫn biện chứng

Phạm trù

Qui luật

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn không cơ bản

Cái riêng

Cái chung

Cái đơn nhất

Cái đặc thù

Dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật, hiện tượng hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau và gây nên một sự biến đổi nhất định

Dùng để chỉ sự vật, hiện tượng trước, gây nên sự vật, hiện tượng sau

Dùng để chỉ kết quả tất yếu của sự tác động lẫn nhau giữa các mặt trong một sự vật, hiện tượng

Dùng để chỉ hiện tượng xảy ra đồng thời với sự vật, hiện tượng khác

Cách mạng xã hội

Cách mạng hòa bình

Cách mạng bạo lực

Cách mạng công nghiệp

Ý thức xã hội là toàn bộ những sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội

Ý thức xã hội là toàn bộ những sinh hoạt vật chất và tinh thần cùng với những điều kiện sinh hoạt vật chất và tinh thần của xã hội

Ý thức xã hội là phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử được vận dụng để giải quyết vấn đề cơ bản của triết học trong thế giới tinh thần

Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần của xã hội

Là những tri thức, những quan niệm của con người hình thành một cách trực tiếp trong các hoạt động hằng ngày

Là những tư tưởng, những quan điểm được tổng hợp, được hệ thống hóa và khái quát hóa quan điểm của học thuyết xã hội

Là ý thức xã hội thể hiện trong ý thức cá nhân

Là giai đoạn phát triển cao hơn của ý thức xã hội, là sự nhận thức lý luận về tồn tại xã hội

Ý thức cá nhân và hệ tư tưởng

Ý thức cá nhân và tâm lý xã hội

Tâm lý xã hội và hệ tư tưởng

Ý thức thông thường và ý thức kinh nghiệm

Giai cấp thống trị

Giai cấp bị trị

Giai cấp có tư tưởng tiến bộ

Giai cấp đại diện cho phương thức sản xuất mới

Hệ tư tưởng chính trị

Hệ tư tưởng khoa học

Hệ tư tưởng pháp quyền

Hệ tư tưởng đạo đức

Vật chất

Tinh thần

Kinh tế

Chính trị

Ý thức pháp quyền

Ý thức đạo đức

Ý thức tôn giáo

Ý thức triết học

Ý thức tôn giáo

Ý thức triết học

Ý thức thẩm mỹ

Ý thức đạo đức

Ý thức chính trị

Ý thức pháp quyền

Ý thức khoa học

Ý thức tôn giáo

Hoàn toàn độc lập với tồn tại xã hội

Lạc hậu hơn so với tồn tại xã hội

Biến mất cùng tồn tại xã hội ngay lập tức

Bị chi phối hoàn toàn bởi tồn tại xã hội

Tính vượt trước

Tính lạc hậu

Tính kế thừa

Tính tác động qua lại

Tính khách quan

Tính lạc hậu

Tính kế thừa

Là lao động của con người bị tha hóa

Là chức năng của con người bị tha hóa

Là sự tha hóa của nền chính trị

Là sự tha hóa về tư tưởng

Quy luật từ những sự thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Quy luật từ những sự thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Quy luật từ những sự thay đổi dần dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Thực tiễn không có lý luận là thực tiễn mù quáng

Lý luận không có thực tiễn là lý luận suông

Lý luận có thể phát triển tự nó không cần thực tiễn

Lý luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng

Quy luật thống nhất và quy luật đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật về mối quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Cảm giác - Tri giác - Biểu tượng

Cảm giác - Phán đoán - Tri giác

Khái niệm - Phán đoán - Suy lý

Khái niệm - Suy lý - Tri giác

Hai

Sáu

Ba

Bốn

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc sáng tạo

Nguyên tắc phát triển

Cần đặt đối tượng trong xu hướng vận động nhằm phát hiện xu hướng biến đổi, dự báo khuynh hướng phát triển trong tương lai

Cần tìm hình thức, phương pháp tác động phù hợp với từng giai đoạn, đặc điểm, tính chất của đối tượng để thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển đó

Cần phát hiện và ứng hộ đối tượng nơi hợp quy luật, tạo điều kiện cho nó phát triển

Cần đặt đối tượng trong chỉnh thể thống nhất của tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, các mối liên hệ của chỉnh thể đó

Cái phổ biến

Cái chung

Cái đơn nhất

Cái quy luật

Cái chung không tồn tại trong hiện thực khách quan

Cái chung tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào cái riêng

Cái chung tồn tại lệ thuộc hoàn toàn vào cái riêng

Cái chung và cái riêng tồn tại không tách rời nhau, gắn liền với đối tượng xác định

Bước nhảy toàn bộ và bước nhảy cục bộ

Bước nhảy bên trong và bước nhảy bên ngoài

Bước nhảy cơ bản và bước nhảy không cơ bản

Bước nhảy tức thời và bước nhảy dần dần

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng

Là cái hiện chưa xảy ra, nhưng nhất định sẽ xảy ra khi có điều kiện thích hợp

Là cái đang có, đang tồn tại khách quan

Là các mối liên hệ khách quan, tất nhiên bên trong sự vật

Là phương thức tồn tại, biểu hiện và phát triển của sự vật

Căn cứ vào kinh nghiệm lịch sử để định ra chiến lược và sách lược cách mạng

Căn cứ vào kinh nghiệm của các nước khác để định ra chiến lược và sách lược cách mạng

Chỉ căn cứ vào mong muốn chủ quan để định ra chiến lược và sách lược cách mạng

Căn cứ vào thực tiễn để định ra chiến lược và sách lược cách mạng

Là khái niệm dùng để chỉ quy trình tách biệt, cô lập, tĩnh tại, không vận động, không phát triển của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Là khái niệm dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên không ngừng của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Là khái niệm dùng để chỉ mối liên hệ, tương tác, chuyển hóa và vận động phát triển theo quy luật của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Là khái niệm dùng để chỉ mối liên hệ ràng buộc lẫn nhau của các sự vật, hiện tượng, quá trình trong tự nhiên, xã hội và tư duy

Do lực lượng siêu nhiên quy định

Do tính thống nhất vật chất của thế giới

Do tư duy của con người tạo ra rồi đưa vào tự nhiên và xã hội

Do tính ngẫu nhiên của các hiện tượng vật chất

Tính khách quan, tính phổ biến, tính liên tục

Tính khách quan, tính lịch sử, tính đa dạng, phong phú

Tính phổ biến, tính đa dạng, tính ngẫu nhiên

Tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng phong phú

Quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm hệ thống - cấu trúc, quan điểm lịch sử - cụ thể

Quan điểm lịch sử - cụ thể, quan điểm thực dụng

Quan điểm thực chứng, quan điểm tất định luận

Cần phải xem xét một mối liên hệ cơ bản của sự vật

Cần phải xem xét tất cả các mối liên hệ của sự vật

Cần phải xem xét tất cả các mối liên hệ của sự vật, đồng thời phải xác định vị trí, vai trò của các mối liên hệ

Cần phải xem xét sự vật như một chỉnh thể thống nhất

Vận động và phát triển là hai khái niệm đồng nhất nhau

Phát triển bao hàm mọi sự vận động

Phát triển là quá trình vận động theo khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn

Vận động và phát triển là hai khái niệm không đồng nhất nhau nhưng chúng có quan hệ với nhau, phát triển bao hàm mọi sự vận động

Trong mọi xã hội

Trong xã hội có phân chia giai cấp

Trong xã hội tư bản

Trong xã hội không có nhà nước

Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội

Sự biến chất trong bản tính của con người

Sự cứng khô của đời sống kinh tế

Trong mọi xã hội, sự tha hóa là như nhau

Xã hội công xã nguyên thủy

Xã hội tư bản

Xã hội cộng sản chủ nghĩa

Đấu tranh giai cấp để giải phóng con người về phương diện chính trị

Đấu tranh giai cấp để giải phóng con người trên phương diện ngoại giao và việc làm

Đấu tranh giải phóng con người trên tất cả các nội dung và các phương diện: con người cá nhân, con người giai cấp, con người dân tộc, con người nhân loại

Đấu tranh giải phóng con người trên phương diện văn hóa

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần

Toàn thể dân cư đang chống lại những kẻ áp bức, bóc lột thống trị và đối kháng với nhân dân

Những người đang có các hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau, trực tiếp hoặc gián tiếp góp phần vào sự biến đổi xã hội

Các phương án được nêu đều đúng

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội

Nhóm dân cư đang chống lại những kẻ áp bức, bóc lột thống trị và đối kháng với nhân dân

Những người đang có các hoạt động trong lĩnh vực chính trị, trực tiếp hoặc gián tiếp góp phần vào sự biến đổi xã hội

Bộ phận dân cư phục tùng sự quản lý của nhà nước, đảm bảo sự phát triển hài hòa của xã hội

Vị nhân, lãnh tụ

Tầng lớp trí thức

Quần chúng nhân dân

Giai cấp thống trị

Vị nhân, lãnh tụ

Tầng lớp trí thức

Quần chúng nhân dân

Giai cấp thống trị

Từ trong phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân

Từ trong phong trào đấu tranh của giai cấp tiên tiến

Từ trong phong trào đấu tranh của giai cấp lãnh đạo

Từ trong phong trào đấu tranh của tầng lớp trí thức

Chủ thể của lịch sử, lực lượng sáng tạo ra lịch sử

Thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển xã hội

Đối kháng với quần chúng nhân dân

Các phương án được nêu đều đúng

Quần chúng nhân dân là lực lượng đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển của lịch sử xã hội; Lãnh tụ là người dẫn dắt, định hướng cho phong trào, thúc đẩy phong trào phát triển

Lãnh tụ là người đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển của lịch sử xã hội; Quần chúng nhân dân là lực lượng tham gia phong trào

Cả hai thống nhất biện chứng với nhau, có vai trò ngang nhau

Quần chúng nhân dân và lãnh tụ mâu thuẫn với nhau về lợi ích

Lợi ích

Hệ tư tưởng

Trình độ nhận thức

Nhiệm vụ chính trị

Dân tộc

Đồng bào

Công nông - nông - trí thức

Nhân dân lao động

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định vai trò quyết định của quần chúng nhân dân đồng thời đánh giá cao vai trò của lãnh tụ

Quần chúng nhân dân là lực lượng đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển của lịch sử xã hội, là động lực của sự phát triển đó

Quần chúng nhân dân là người dẫn dắt định hướng cho phong trào, thúc đẩy phong trào phát triển, do đó mà thúc đẩy sự phát triển của lịch sử xã hội

Lãnh tụ là người dẫn dắt định hướng cho phong trào, thúc đẩy phong trào phát triển, do đó mà thúc đẩy sự phát triển của lịch sử xã hội

Ý thức do vật chất sinh ra, do vậy, ý thức không thể tác động trở lại vật chất

Ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn

Ý thức trực tiếp tạo ra thế giới vật chất

Ý thức biến đổi thế giới vật chất theo chiều hướng ngày càng tiến bộ

Talet

Platon

Anaximander

Đêmôcrit

Vật chất

Lao động

Tự nhiên

Ý thức

Tính hiện thực

Tính vật chất

Tính tồn tại

Tính khách quan

Vận động

Không gian

Thời gian

Vận động, không gian và thời gian

Tình cảm

Niềm tin

Tri thức

Ý chí

Biện chứng của tự nhiên

Chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán

Bút ký triết học

Nhà nước và cách mạng

Cảm giác, ý thức là nguồn gốc của thế giới vật chất

Cảm giác, ý thức của chúng ta không thể phản ánh đúng thế giới vật chất

Cảm giác, ý thức phụ thuộc thụ động vào thế giới vật chất

Cảm giác, ý thức của chúng ta có khả năng phản ánh đúng thế giới khách quan

Tri thức, tình cảm, niềm tin

Tri thức, tình cảm, ý chí

Tự ý thức, tiềm thức, vô thức

Tự ý thức, niềm tin, ý chí

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm

Nhị nguyên luận

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Coi trọng giá trị tinh thần hơn giá trị vật chất

Coi giá trị tinh thần và giá trị vật chất là như nhau

Coi giá trị vật chất là cao nhất

Các điều kiện vật chất quyết định đời sống tinh thần

Ý thức phải hoàn toàn phù hợp với điều kiện vật chất

Ý thức có quy luật vận động, phát triển riêng không lệ thuộc hoàn toàn vào vật chất

Nguồn gốc của ý thức sinh ra từ vật chất nhưng không bị vật chất quyết định

Sự vận động, phát triển của ý thức hoàn toàn không lệ thuộc vào vật chất

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải xuất phát từ thực tế khách quan

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải phát huy ý kiến cá nhân

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân và tập thể

Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn phải phát huy tính sáng tạo của ý thức

Hoạt động tư duy của con người

Hoạt động lý luận

Hoạt động thực tiễn

Hoạt động tinh thần

Là cơ sở khoa học luận chứng rằng vật chất đã biến mất

Là cơ sở khoa học để chủ nghĩa duy vật biện chứng bảo vệ và phát triển quan điểm về vật chất

Là cơ sở lý luận khiến chủ nghĩa duy vật sụp đổ

Là cơ sở để chủ nghĩa duy tâm dung hòa với chủ nghĩa duy vật

Chỉ có ở dạng vật chất vô sinh

Chỉ có ở các dạng vật chất hữu sinh

Chỉ có ở con người

Phổ biến ở mọi tổ chức vật chất

Phản ánh sinh học

Phản ánh vật lý, hóa học

Phản ánh tâm lý

Phản ánh của ý thức

Lao động là tất cả mọi hoạt động của con người

Lao động là quá trình con người học tập, nghiên cứu và ứng dụng khoa học tự nhiên vào cuộc sống

Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ lao động tác động vào giới tự nhiên nhằm thay đổi giới tự nhiên cho phù hợp với nhu cầu của con người

Lao động là toàn bộ các hoạt động vật chất và tinh thần của con người nhằm cải biến giới tự nhiên và xã hội

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo thế giới khách quan của con người

Ý thức là hình ảnh phản chiếu thế giới khách quan vào trong bộ óc của con người

Ý thức là kết quả của quá trình tư duy của con người

Ý thức là kết quả nhận thức về bản thân mình trong mối quan hệ với thế giới bên ngoài

Định hướng hành vi của con người

Xác định bản chất của con người

Phản ánh quan hệ giữa người với người, giữa người với thế giới khách quan

Các phương án đưa ra đều đúng

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị - xã hội

Hoạt động nghiên cứu tự nhiên

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Toàn bộ các hoạt động vật chất - cảm tính

Toàn bộ các hoạt động tinh thần

Toàn bộ các hoạt động vật chất và tinh thần

Toàn bộ các hoạt động của con người

Những ý kiến thuộc về số đông

Những kiến thức khoa học

Những tri thức phù hợp với hiện thực khách quan và được kiểm nghiệm bằng thực tiễn

Những tri thức đã được thừa nhận rộng rãi

Phản ánh trực tiếp thế giới khách quan vào trong đầu óc con người

Phân tích và tổng hợp các thông tin từ thế giới khách quan

Phản ánh sáng tạo hiện thực khách quan vào bộ óc người từ đó hình thành tri thức về thế giới khách quan

Biện chứng của sự vận động tư duy thông qua các quy luật của chính nó

Là tri thức dựa trên sự quan sát trực tiếp các sự vật, hiện tượng hay các thí nghiệm khoa học

Là tri thức chỉ ra được tính tất yếu, bản chất của các sự vật, hiện tượng

Là tri thức mang tính tự phát trong các hoạt động hàng ngày của con người

Là tri thức hình thành một cách chủ động của chủ thể nhận thức phản ánh tính quy luật của đối tượng nhận thức

Thực tiễn là mục đích của nhận thức

Thực tiễn thể hiện khả năng chinh phục tự nhiên của con người

Thực tiễn làm nảy sinh nhu cầu giao tiếp

Thực tiễn giúp con người phát triển các giác quan cảm nhận hơn

Nhận thức kinh nghiệm và nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường và nhận thức khoa học

Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính

Nhận thức cơ bản và nhận thức nâng cao

Hình thức nhận thức cao nhất và phức tạp nhất của nhận thức lý tính

Khâu trung gian chuyển từ nhận thức cảm tính lên nhận thức lý tính

Hình thức đầu tiên của nhận thức lý tính

Tổng số nhận thức cảm giác và tri giác cộng lại

Chân lý có tính khách quan

Chân lý có tính cụ thể

Chân lý có tính trừu tượng

Chân lý có tính tương đối và tuyệt đối

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Mối liên hệ phổ biến

Tính khách quan, tính phổ biến, tính phát triển

Tính khách quan, tính tuyệt đối, tính tương đối, tính cụ thể

Tính đa dạng và phong phú

Tính khách quan, tính phổ biến và tính đa dạng

Sự phản ánh thế giới khách quan một cách năng động của ý thức chủ thể

Là quá trình đi từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng

Những kinh nghiệm và lí luận được tổng kết từ mọi hoạt động thực tiễn của con người

Các phương án đều đúng

Cảm giác, tri giác, biểu tượng

Phán đoán, suy lý, thực tiễn

Khái niệm, phán đoán, suy lý

Trực quan sinh động và tư duy trừu tượng

Nhận thức

Chân lý

Thực tại

Thực tiễn

Tách rời lý luận khỏi thực tiễn

Chú trọng công tác tổng kết thực tiễn

Xa rời cuộc sống thực tiễn, rơi vào bệnh sách vở

Áp dụng rập khuôn kiến thức, kinh nghiệm mà không tính đến những điều kiện thực tiễn – lịch sử cụ thể

Hình thành trên cơ sở liên kết các biểu tượng về sự vật

Hình thành trên cơ sở liên kết, tổng hợp những cảm giác về sự vật

Hình thành từ sự tưởng tượng của chủ thể nhận thức

Hình thành từ những suy luận của chủ thể nhận thức với những tri thức đã được tích lũy

Là những thuật ngữ của con người để mô tả sự vật hoặc để trao đổi thông tin

Là hình thức tiên thiên, vốn có trước khi con người xuất hiện

Là hình thức cơ bản của nhận thức lý tính, phản ánh những đặc tính bản chất của sự vật

Là cơ sở để hình thành nên những ý niệm trong quá trình con người tư duy về sự vật khách quan

Nội dung chân lý phù hợp với một mục đích nào đó của một cá nhân cụ thể

Nội dung chân lý phù hợp với một quan niệm nào đó của một cá nhân cụ thể

Sự phản ánh chân thực và đầy đủ về một đối tượng cụ thể

Sự phản ánh đúng về sự vật, hiện tượng ở trong một điều kiện cụ thể, một không gian và thời gian xác định

Nhận thức lý tính

Nhận thức cảm tính

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức khoa học

Công xã nguyên thủy

Chiếm hữu nô lệ

Phong kiến

Tư bản chủ nghĩa

Sự phát triển của lực lượng sản xuất dẫn đến sự dư thừa tương đối của cải, xuất hiện chế độ tư hữu

Mâu thuẫn giữa các giai cấp không thể điều hòa

Chiến tranh mở rộng bờ cõi

Nhu cầu trị thủy chống lại thiên tai

Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội gay gắt không thể điều hòa được

Chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Sự xâm chiếm đất đai mở rộng bờ cõi

Nhu cầu đoàn kết chống lại thiên tai

Nhà nước quản lý cư dân trên một vùng lãnh thổ nhất định

Nhà nước là một cộng đồng thống nhất về văn hóa, tâm lý, tính cách

Nhà nước có hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên

Nhà nước có hệ thống thuế khóa để nuôi bộ máy chính quyền

Chức năng thống trị chính trị

Chức năng xã hội

Chức năng kinh tế

Nhà nước chủ nô quý tộc

Nhà nước phong kiến

Nhà nước tư sản

Nhà nước vô sản

Chức năng đối nội và đối ngoại

Chức năng thống trị chính trị và chức năng xã hội

Chức năng tổ chức xây dựng và chức năng trấn áp

Chức năng thống trị chính trị và chức năng trấn áp

Cách mạng xã hội

Cải cách xã hội

Tiến hóa xã hội

Đảo chính

Những giai cấp, tầng lớp có lợi ích gắn bó với cách mạng, tham gia vào phong trào cách mạng, đang thực hiện mục đích cách mạng

Những giai cấp có lợi ích gắn bó chặt chẽ và lâu dài đối với cách mạng

Những giai cấp và lực lượng đối lập căn bản đánh đổ của cách mạng

Những giai cấp có hệ tư tưởng tiến bộ, đại diện cho xu hướng phát triển xã hội, cho phương thức sản xuất tiến bộ

C.Mác

Ph.Ăngghen

V.I.Lênin

Stalin

Phương thức sản xuất vật chất

Điều kiện tự nhiên

Hoàn cảnh địa lý

Dân số và mật độ dân số

Tồn tại xã hội quyết định hoàn toàn ý thức xã hội

Ý thức xã hội quyết định hoàn toàn tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội và ý thức xã hội có tác động ngược trở lại tồn tại xã hội

Ý thức xã hội quyết định tồn tại xã hội và tồn tại xã hội có tác động ngược trở lại ý thức xã hội

Ý thức pháp quyền

Ý thức đạo đức

Ý thức khoa học

Ý thức triết học

Ý thức đạo đức

Ý thức thẩm mỹ

Ý thức tôn giáo

Ý thức triết học

Ý thức cá nhân

Ý thức thông thường

Ý thức lý luận

Tâm lý xã hội

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Đấu tranh giai cấp

Kết quả đấu tranh của các lực lượng xã hội tiến bộ

Giai cấp cầm quyền muốn duy trì trật tự xã hội

Hoàn toàn độc lập với tồn tại xã hội

Biến mất cùng tồn tại xã hội ngay lập tức

Nổ văng động chỉ bằng những quy luật nội tại của đời sống tinh thần

Nó có thể vượt trước tồn tại xã hội

C.Mác

Ph.Ăngghen

V.I.Lênin

Platon

Luận cương về Phoiơbắc

Hệ tư tưởng Đức

Bản thảo kinh tế - triết học năm 1844

Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hêghen

Sinh học - xã hội

Tâm lý - xã hội

Xã hội - tinh thần

Nhân cách - xã hội

Vạch ra bản chất con người là chủ thể sáng tạo lịch sử

Vạch ra vai trò của quan hệ xã hội trong việc hình thành bản chất con người

Vạch ra hai mặt cơ bản tạo thành bản chất con người là cái sinh vật và cái xã hội

Vạch ra bản chất con người vừa là sản phẩm của hoàn cảnh, vừa là chủ thể của hoàn cảnh

Tầng lớp trí thức

Quan hệ từng nhóm dân lao động

Giai cấp tư sản

Vĩ nhân

Xã hội

Giới tự nhiên

Lao động

Tài nguyên thiên nhiên

Tác nhân

Nhân tố

Sản phẩm

Động cơ

Cho dù các quan hệ xã hội thay đổi thì bản chất của con người vẫn không bao giờ thay đổi

Các quan hệ xã hội thay đổi thì ít hoặc nhiều, sớm hoặc muộn, bản chất con người cũng sẽ thay đổi theo

Các quan hệ xã hội thay đổi trước, bản chất con người thay đổi sau

Các quan hệ xã hội tồn tại độc lập với bản chất của con người

Lao động tạo ra của cải vật chất cho đời sống xã hội

Quá trình lao động và sản phẩm của lao động trở chỗ để phục vụ con người, để phát triển con người đã bị biến thành lực lượng đối lập, nô dịch và thống trị con người

Lao động mang lại giá trị và sự tự do cho con người

Lao động là vinh quang

Cá nhân và xã hội không tách rời nhau

Xã hội do các cá nhân cụ thể hợp thành, mỗi cá nhân là một phần tử của xã hội sống và hoạt động trong xã hội đó

Quan hệ cá nhân - xã hội là tất yếu, là tiền đề và điều kiện tồn tại và phát triển của cá nhân lẫn xã hội

Các phương án được nêu đều đúng

Con người là một sinh vật có tính xã hội ở trình độ phát triển cao nhất của giới tự nhiên và của lịch sử xã hội

Con người cũng như mọi động vật khác phải tìm kiếm thức ăn, nước uống, phải “đấu tranh sinh tồn” để ăn uống, sinh đẻ con cái, tồn tại và phát triển

Con người là một sáng tạo tuyệt đối của đấng sáng tạo có tác động vào trong vũ trụ, có quyền năng vô hạn

Con người là một cơ thể vật chất có tính xã hội, có quá trình phát triển về sinh học nhưng lại có thể biến đổi giới tự nhiên và chính bản thân mình, dựa trên các quy luật khách quan

Tổng hợp

Sự thống nhất

Tổng hòa

Biện chứng

Gia đình thần thánh

Tuyên ngôn của đảng cộng sản

Biện chứng của tự nhiên

Hệ tư tưởng Đức

Trong mối quan hệ hệ thống nhất biện chứng giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định vai trò quyết định của quần chúng nhân dân đồng thời đánh giá cao vai trò của lãnh tụ

Trong mối quan hệ hệ thống nhất biện chứng giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định vai trò quyết định của lãnh tụ đồng thời đánh giá cao vai trò của quần chúng nhân dân

Trong mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ, chủ nghĩa
Mác - Lênin khẳng định vai trò độc lập lẫn nhau giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ

Trong mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ, chủ nghĩa
Mác - Lênin khẳng định vai trò tương đương nhau giữa quần chúng nhân dân và lãnh tụ