Khoa học tự nhiên về vật chất

Hệ thống quan điểm về thế giới

Phương pháp toán học trừu tượng

Nghệ thuật diễn đạt cảm xúc

Khi tinh thế và thời cơ xuất hiện đầy đủ

Khi xuất hiện điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

Khi có lãnh tụ kiệt xuất lãnh đạo

Khi nhân tố chủ quan chín muồi hoàn toàn

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Ý thức quyết định tồn tại xã hội

Cả hai không ảnh hưởng lẫn nhau

Ý thức chỉ bị chi phối bởi Thượng đế

Khả năng nhận thức thế giới của con người

Tính tất yếu của tiến bộ khoa học kỹ thuật

Sự vận động của các quy luật xã hội hiện đại

Nguồn gốc tự nhiên của vũ trụ và vật chất

Quan hệ giữa tư duy và tồn tại chỉ là ngôn ngữ

Tư duy và tồn tại độc lập, không liên hệ

Ý thức sáng tạo ra thế giới vật chất khách quan

Tồn tại vật chất quyết định ý thức và tư duy

Ý niệm tuyệt đối chi phối mọi hiện tượng

Vật chất tồn tại khách quan và là cái có trước

Vật chất chỉ là hiện tượng của cảm giác

Tự nhiên do ý thức tập thể kiến tạo nên

Phân tích các điều kiện, phạm vi, và tiêu chuẩn nhận thức

Khẳng định mọi chân lý đều bất biến và tuyệt đối

Bỏ qua thực nghiệm vì chỉ cần suy luận thuần túy

Xem hiểu biết là trực giác không thể kiểm chứng

Thế giới vật chất tồn tại độc lập với ý thức

Thế giới vật chất chỉ là tập hợp cảm giác cá nhân

Thế giới vật chất do quy luật tự nhiên chi phối

Thế giới vật chất là sản phẩm của lao động xã hội

Cho rằng chân lý phụ thuộc cảm nhận chủ quan

Khẳng định vật chất có trước và quyết định ý thức

Thừa nhận ý thức quyết định tồn tại xã hội

Ưu tiên phương pháp siêu hình để nhận thức

Nhấn mạnh mối liên hệ phổ biến và chuyển hóa lẫn nhau

Giải thích thế giới bằng những phần tử sơ khai bất biến

Xem vận động là thuộc tính vốn có của vật chất

Phủ nhận vai trò thực tiễn trong nhận thức

Tính tuyệt đối của các phạm trù logic

Nguồn gốc tri thức từ trực giác cá nhân

Quan hệ sản xuất và lực lượng sản xuất

Bản thể tinh thần của tự nhiên

Đồng nhất chân lý với cảm giác cá nhân nhất thời

Thừa nhận tính khách quan của thế giới tự nhiên

Nhấn mạnh kiểm chứng thực nghiệm và lặp lại

Coi quy luật khách quan là sản phẩm của thực tiễn

Ý thức và vật chất là cùng một thực thể tinh thần

Vật chất quyết định ý thức nhưng ý thức có tác động trở lại

Ý thức sinh ra vật chất thông qua trải nghiệm

Vật chất và ý thức hoàn toàn tách rời không liên hệ

Bản chất thế giới là phi vật chất thuần tuý

Ý thức và vật chất có vị thế ngang nhau

Vật chất là cơ sở quyết định ý thức

Ý thức là cơ sở sinh ra vật chất

Đều xem vật chất là thứ yếu

Một bên khẳng định tính đa nguyên của thực tại

Đều phủ nhận sự tồn tại của ý thức

Một bên lấy ý thức làm bản nguyên

Vừa nêu mối quan hệ vật chất–ý thức, vừa hỏi khả năng nhận thức

Vừa nói về đạo đức học, vừa bàn mỹ học

Vừa phân tích chính trị, vừa nghiên cứu kinh tế

Vừa bàn logic hình thức, vừa bàn toán học

Thực tại chỉ là biểu hiện của Ý niệm

Chân lý chỉ là sản phẩm của tinh thần

Vật chất tồn tại độc lập ngoài ý thức

Ý thức quyết định hiện thực xã hội

Nhiều lực lượng siêu hình phối hợp

Một bản nguyên duy nhất chi phối

Hai nguyên lý đối lập song song

Không có bản nguyên nào xác định

Cái gì là bản nguyên và có thể biết được không

Cái gì hữu ích và đem lại lợi nhuận gì

Cái gì hợp pháp và có thể thi hành không

Cái gì đẹp và có nên bảo tồn không

Có hai thực thể độc lập: tinh thần và vật chất

Chỉ có vật chất tồn tại độc lập, ý thức là phản ánh

Chỉ có ý niệm tuyệt đối tồn tại, thế giới là biểu hiện

Vật chất và ý thức là một thực thể thống nhất

Cho rằng ý niệm tuyệt đối là nền tảng của thế giới

Nhấn mạnh sự thống nhất giữa vật chất và ý thức

Khẳng định tinh thần quyết định vật chất, phủ nhận cảm giác

Xem vật chất tồn tại nhưng giản đơn, thiếu tính vận động

Ý niệm, tinh thần khách quan tồn tại độc lập với ý thức cá nhân

Vật chất là nguồn gốc duy nhất của mọi hiện tượng xã hội

Vật chất và tinh thần là hai thực thể song song không liên hệ

Ý thức cá nhân tạo ra thế giới vật chất theo ý chí

Nhị nguyên luận phủ nhận vật chất; duy tâm khách quan chỉ chấp nhận vật chất

Nhị nguyên luận nhấn mạnh kinh nghiệm cá nhân; duy tâm khách quan dựa vào thực nghiệm

Nhị nguyên luận dựa trên biện chứng; duy tâm khách quan dựa trên cảm tính

Nhị nguyên luận thừa nhận hai nguyên thể đồng tồn tại; duy tâm khách quan đặt một nguyên thể tinh thần tối cao

Cho rằng mọi hiện tượng đều bắt nguồn từ ý chí cá nhân

Nêu rằng nhị nguyên luận đúng vì có hai thực thể

Khẳng định vật chất không tồn tại vì ý niệm quyết định

Chỉ ra rằng mô tả vật chất tĩnh tại không giải thích biến đổi và ý thức

Ý niệm tuyệt đối tồn tại độc lập với con người

Kinh nghiệm cảm tính là nguồn gốc mọi chân lý

Ý thức cá nhân quyết định hiện thực khách quan

Vật chất có trước và quyết định ý thức con người

Sự suy diễn từ khái niệm thuần túy không thực nghiệm

Sự cô lập, bất biến và trạng thái tĩnh của sự vật

Sự liên hệ, vận động và phát triển của sự vật

Sự tuân thủ giáo điều từ các hệ hình cố định

Phóng đại vai trò thực nghiệm và kiểm chứng

Tuyệt đối hóa trạng thái tĩnh, tách rời liên hệ

Khẳng định quy luật phủ định của phủ định

Đề cao mối quan hệ qua lại và chuyển hóa

Quy ước xã hội thay thế mọi hiện thực

Cấu trúc vật chất tự tồn tại ngoài ý thức

Tập hợp cảm giác cá nhân tạo thành thế giới

Thực tại tinh thần phổ quát chi phối thế giới

Giải thích biến đổi qua mâu thuẫn và phát triển

Bảo toàn mô tả tĩnh và khuôn mẫu bất biến

Chỉ dựa vào trực giác phi lý tính thuần túy

Loại bỏ mọi nhân tố lịch sử và bối cảnh

Xem xét toàn diện các quan hệ tương tác

Nhận diện mâu thuẫn nội tại và chuyển hóa

Đóng khung bản chất bất biến, bỏ qua lịch sử

Phân tích động lực phát triển qua phủ định

Niềm tin tôn giáo sâu sắc và thiêng liêng

Quyền lực chính trị tuyệt đối của lãnh tụ

Nắm vững và vận dụng sáng tạo quy luật khách quan

Ý chí cá nhân mạnh mẽ vượt trên tự nhiên

Những người sản xuất ra của cải chống lại giai cấp thống trị

Bộ phận có chung lợi ích căn bản gồm nhiều thành phần liên kết

Những người nghèo khổ, thất học trong xã hội hiện đại

Chỉ những người thuộc giai cấp bị trị truyền thống

Các lãnh tụ tài năng và vĩ nhân kiệt xuất

Các chính đảng cách mạng với tổ chức chặt chẽ

Quần chúng nhân dân trong các thời kỳ cách mạng

Các giai cấp bị trị có tinh thần triệt để nhất

Cộng sản nguyên thuỷ và các thời kỳ phong kiến

Tư bản chủ nghĩa phát triển cao trong hiện đại

Ở từng giai đoạn lịch sử nhất định với cấu trúc

Có giai cấp đối kháng nhau trong mọi thời

Con người có thể điều khiển lịch sử theo ý muốn

Con người là trung tâm duy nhất của vũ trụ rộng lớn

Con người nắm quy luật khách quan để phát triển

Con người là ông chủ, các loài khác là nô lệ

Đặt niềm tin tuyệt đối vào thiên mệnh lịch sử

Loại bỏ vai trò của các thiết chế chính trị hiện hữu

Xây dựng chiến lược huy động và tổ chức quần chúng

Tập trung quyền lực vào cá nhân lãnh tụ tối cao

Vũ trụ tồn tại nhờ các lực siêu nhiên

Tinh thần quyết định mọi quy luật

Thế giới là một chỉnh thể vật chất

Mọi hiện tượng đều do ý thức tạo ra

Tồn tại khách quan, độc lập ý thức

Bị ý niệm quy định hoàn toàn

Chỉ hiện hữu khi được nhận biết

Do tôn giáo xác lập bản chất

Là năng lượng tinh thần sáng tạo

Là nguyên tử và các hạt bất biến

Là khái niệm trừu tượng thuần túy

Là ý niệm phổ quát tuyệt đối

Cổ đại coi vật chất bất biến, biện chứng coi vận động

Cổ đại nhấn mạnh ý thức, biện chứng phủ nhận vật chất

Cổ đại coi vật chất là siêu nhiên, biện chứng là tôn giáo

Cổ đại xem vật chất là tinh thần, biện chứng là ý niệm

Ý thức là sản phẩm của não người

Ý thức tạo ra mọi dạng vật chất

Ý thức chi phối quy luật tự nhiên

Ý thức tồn tại độc lập vật chất

Thế giới do ý niệm tuyệt đối chi phối

Thế giới gồm vật chất vận động theo quy luật

Thế giới là tập hợp hiện tượng ngẫu nhiên

Thế giới chỉ tồn tại trong nhận thức cá nhân

Chứng minh vật chất chỉ là trường năng lượng

Khẳng định nguyên tử là hạt rắn bất biến

Mở rộng vật chất gồm cấu trúc hạ nguyên tử

Bác bỏ hoàn toàn tính hiện thực của vật chất

Chụp xuyên cơ thể để quan sát xương

Làm đông vật liệu ở nhiệt độ phòng

Truyền tải dữ liệu không dây qua không khí

Tăng tốc phản ứng hóa học trong dung dịch

Đồng nhất hiện thực với ý thức cá nhân

Coi ý niệm là nguồn gốc mọi sự vật

Khẳng định tồn tại khách quan của vật chất

Phủ nhận mọi quy luật tự nhiên phổ quát

Áp dụng mô hình chỉ dựa vào cảm tính quan sát

Chọn mô hình coi nguyên tử là điểm không kích thước

Dùng mô hình có cấu trúc hạt mang điện và bức xạ

Xây dựng mô hình hạt rắn không phát bức xạ

Tổng hợp cảm giác của con người

Cấu trúc vi mô của hạt cơ bản

Thực tại khách quan tồn tại độc lập ý thức

Năng lượng được đo bằng công thức

Không phụ thuộc vào ý chí cá nhân

Chỉ tồn tại khi có người quan sát

Phản ánh chính xác trong ngôn ngữ

Luôn có thể đo lường bằng thí nghiệm

Bác bỏ mọi hình thức thực nghiệm khoa học

Giảm vai trò của thực tiễn trong nhận thức

Phân biệt rõ vật chất với ý thức

Khẳng định nguồn gốc xã hội của tri thức

Vật chất tồn tại độc lập với ý thức

Ý thức tạo ra toàn bộ thế giới vật chất

Ý thức và vật chất đồng nhất bản chất

Vật chất chỉ là dữ liệu cảm nhận

Ý thức là bản sao y nguyên của vật chất

Vật chất và ý thức không liên hệ nhau

Vật chất sinh ra ý thức thông qua thực tiễn xã hội

Ý thức sinh ra vật chất từ hoạt động tinh thần

Những hiện tượng tự nhiên quan sát được dễ dàng

Thực tại khách quan tồn tại độc lập ý thức

Mọi thứ cảm nhận bằng giác quan trực tiếp

Các nguyên tử và hạt cơ bản tạo nên thế giới

Ý niệm đạo đức mang tính chủ quan

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất trong xã hội

Cảm xúc cá nhân khi tham gia cộng đồng

Niềm tin tôn giáo của các nhóm người

Ý thức có trước và quyết định mọi hiện thực

Vật chất do ý thức con người tạo ra hoàn toàn

Ý thức phản ánh vật chất, định hướng hành vi xã hội

Vật chất chỉ là khái niệm tinh thần trong tư duy

Quan hệ với sở hữu tư liệu sản xuất xã hội

Vai trò trong tổ chức quản lý lao động xã hội

Trình độ tri thức khoa học và công nghệ

Quy mô thu nhập từ sản phẩm lao động

Cho rằng vật chất chỉ xuất hiện khi được nhận thức

Khẳng định vật chất tồn tại khách quan, độc lập ý thức

Giải thích mọi hiện tượng bằng ý niệm chủ quan cá nhân

Xem vật chất như tổng hợp cảm giác của con người

Phương thức tồn tại của vật chất trong mọi hình thức

Chỉ là thay đổi vị trí cơ học trong không gian

Hoạt động tinh thần tách rời khỏi vật chất

Quá trình ngẫu nhiên không có quy luật khách quan

Do các lực siêu nhiên điều khiển thế giới vật chất

Vì trạng thái tĩnh là bản chất của mọi sự vật

Do mâu thuẫn nội tại thúc đẩy biến đổi liên tục

Vì chịu tác động chủ quan của ý thức con người

Loại bỏ mọi quy luật khách quan trong nhận thức

Phải xem xét sự vật trong quá trình phát triển lịch sử

Ưu tiên giải thích hiện tượng bằng niềm tin cá nhân

Chỉ phân tích sự vật ở trạng thái ổn định tĩnh tại

Mọi biến đổi của vật chất trong tự nhiên xã hội

Biến thiên năng lượng trong hệ kín duy nhất

Chuyển động tròn đều của các thiên thể

Sự thay đổi vị trí trong cơ học đơn thuần

Vận động ý thức trong đời sống tinh thần

Vận động sinh học của hệ sinh vật

Vận động cơ học của vật thể rắn

Vận động xã hội của các thiết chế

Thuộc tính quy ước do ngôn ngữ tạo ra

Thuộc tính khách quan phổ biến vốn có

Thuộc tính đặc thù của cơ thể sống

Thuộc tính chủ quan phụ thuộc cảm giác

Tách biệt tuyệt đối, không liên hệ nhau

Thống nhất biện chứng, có mức độ và chất

Chỉ khác nhau ở tốc độ đo được

Phụ thuộc hoàn toàn vào lực hấp dẫn

Thời gian là tuyến tính bất biến tuyệt đối

Thời gian có chiều, nhịp độ gắn quá trình

Thời gian đồng nhất cho mọi hệ quy chiếu

Thời gian chỉ là quy ước ngôn ngữ học

Bản năng sinh tồn bẩm sinh

Tích lũy tri thức tự nhiên thụ động

Sự tiến hóa sinh học thuần túy

Hoạt động lao động có mục đích

Công cụ giải trí cá nhân

Phương tiện vật chất của tư duy

Cách ghi nhớ cơ bắp tự động

Hệ tín hiệu chỉ dành cho cảm xúc

Phụ thuộc hoàn toàn vào bản năng

Có khả năng tạo ra phương án mới

Chỉ phản ánh thụ động hiện thực

Luôn tái hiện đúng dữ liệu gốc

Làm giảm nhu cầu tương tác xã hội

Thay thế hoàn toàn trí nhớ cá nhân

Tổ chức kinh nghiệm và truyền đạt tri thức

Loại bỏ sự cần thiết của học tập

Ý thức nảy sinh từ thực tiễn và dẫn dắt thực tiễn

Ý thức tồn tại tách rời thực tiễn hoàn toàn

Thực tiễn phụ thuộc tuyệt đối vào cảm xúc

Ý thức chỉ hình thành trong cô lập cá nhân

Vô thức phản xạ

Nhận thức lý tính

Tự ý thức cá nhân

Tiềm thức bẩm sinh

Hoạt động tinh thần ngoài ý thức

Tri thức khoa học hệ thống

Suy nghĩ logic có ngôn ngữ

Quá trình tinh thần có ý chí

Ý thức sinh ra vật chất

Ý thức và vật chất độc lập

Vật chất quyết định ý thức

Ý thức quyết định vật chất

Vì ý thức không liên hệ vật chất

Vì vật chất phụ thuộc vào tinh thần

Vì vật chất là nguồn gốc của ý thức

Vì ý thức tồn tại trước tự nhiên

Chỉ dựa vào động lực tinh thần

Xem nhẹ điều kiện vật chất

Tôn trọng hiện thực vật chất

Ưu tiên cảm hứng chủ quan

Kinh tế – thị trường

Vật chất – kỹ thuật

Tinh thần – ý thức

Vật chất và kinh tế

Cả a, b, c đều sai

Tất cả các QHSX hiện có

QHSX mầm mống của xã hội mai sau

QHSX tàn dư do xã hội trước để lại

Toàn bộ các tư tưởng và các tổ chức chính trị, pháp quyền của mọi giai cấp

Toàn bộ các quan hệ chính trị, pháp quyền hiện tồn

Toàn bộ các quan điểm, tư tưởng và các thiết chế của giai cấp thống trị

Toàn bộ các quan điểm, tư tưởng và các thiết chế xã hội tương ứng được hình thành trên cơ sở hạ tầng

Không có quan hệ quyết định giữa CSHT và KTTT

CSHT quyết định KTTT

KTTT quyết định CSHT

Tùy vào thời đại kinh tế cụ thể mà xác định CSHT quyết định KTTT, hay KTTT quyết định CSHT

Kết hợp nhiều mặt liên hệ

Dựa vào cảm tính chủ quan

Tập trung vào số liệu thống kê

Chỉ xét một mặt nổi bật

Bỏ qua mâu thuẫn nội tại

Tách khỏi điều kiện cụ thể

Xem xét vận động biến đổi

Giữ trạng thái tĩnh bất biến

LLSX luôn quyết định QHSX

QHSX luôn quyết định LLSX

Tùy thuộc điều kiện cụ thể

Không yếu tố nào quyết định

Ban đầu thúc đẩy, sau đó kìm hãm

Có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm

Luôn kìm hãm LLSX

Luôn thúc đẩy LLSX

Hệ thống máy móc công nghệ

Toàn bộ QHSX của xã hội

Nguồn lực tự nhiên sẵn có

Thiết chế chính trị – pháp luật

Khẳng định mâu thuẫn là động lực của vận động

Kết hợp lượng đổi dẫn tới chất đổi, biện chứng

Xem phát triển như tăng giảm đơn thuần, tuyến tính

Nhấn mạnh biến đổi liên tục, có bước nhảy

Cảm giác chủ quan của con người về sự vật

Tổng hợp thuộc tính cơ bản quy định sự vật

Khối lượng và kích thước đo lường được

Tên gọi và ký hiệu ngôn ngữ của sự vật

Phụ thuộc hoàn toàn vào cảm xúc cá nhân

Do cộng đồng quy ước nên có thể thay đổi

Tồn tại độc lập với ý thức, được phát hiện qua thực nghiệm

Chỉ có ý nghĩa trong ngôn ngữ, không có thực tại

Hình thức biểu hiện bề ngoài nhất thời

Số lượng yếu tố cấu thành sự vật

Giá trị sử dụng trong trao đổi hàng hóa

Thuộc tính cơ bản tạo nên sự vật

Mọi biến đổi đều ngẫu nhiên vô hướng

Chỉ chất mới quyết định sự tồn tại

Biến đổi lượng dẫn đến biến đổi chất

Biến đổi chất tạo ra nhiều hình thức

Khoảng tăng giảm lượng liên tục nhỏ

Thời điểm không có biến đổi nào xảy ra

Mức độ tăng lượng gây ổn định tuyệt đối

Ngưỡng tại đó chất thay đổi đột biến

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Bất đồng ý kiến trong thảo luận học thuật

Xung đột ngẫu nhiên giữa các cá nhân

Sai khác số liệu trong đo lường thực nghiệm

Mang tính kế thừa và phát triển

Diễn ra một lần rồi kết thúc

Do ý chí chủ quan thuần túy

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ tức thì

Chất mới xuất hiện với thuộc tính khác

Lượng tiếp tục tăng nhưng chất giữ nguyên

Hệ thống trở về trạng thái ban đầu

Không có thay đổi vì tính bảo toàn chất

Giai đoạn hệ ổn định không có biến đổi nào

Mốc khi mâu thuẫn trong hệ bị xóa bỏ hoàn toàn

Khoảnh khắc chất đổi do tích lũy lượng đạt ngưỡng

Thời điểm lượng đổi chậm dần theo thời gian

Chỉ chất quyết định lượng, không có chiều ngược lại

Lượng và chất chuyển hóa qua lại khi tích lũy đạt giới hạn

Lượng chỉ thay đổi khi có tác động từ bên ngoài

Lượng và chất tồn tại độc lập, không ảnh hưởng nhau

Hai yếu tố đối lập cùng tồn tại và đấu tranh trong một sự vật

Sự khác nhau ngẫu nhiên giữa hai sự vật khác loại

Tranh luận giữa các cá nhân về quan điểm xã hội

Xung đột tạm thời do điều kiện bên ngoài gây ra

Lặp lại trạng thái ban đầu theo chu kỳ cố định

Duy trì nguyên trạng, không có biến đổi đáng kể

Kế thừa yếu tố hợp lý của cái cũ và phát triển cao hơn

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, không giữ lại gì

Tăng dần nhiệt độ nước từ 20°C lên 40°C

Nước sôi ở 100°C chuyển từ lỏng sang hơi

Giữ nước ở 60°C trong thời gian dài

Nước nguội dần từ 25°C xuống 15°C

Nhận thức cảm tính

Nhận thức khoa học

Nhận thức lý tính

Cả a, b và c

Biểu tượng

Cảm giác

Cả a, b và c

Tri giác

Cả a, b và c

Khái niệm

Phán đoán

Suy luận

Cả a và b

Cả a, b, c đều sai

Lý tính

Cảm tính

Giai đoạn nhận thức cảm tính

Giai đoạn nhận thức lý tính

Cả a và b đều đúng

Cả a và b đều sai