Đấu tranh kinh tế, đấu tranh chính trị, đấu tranh tư tưởng

Đấu tranh giai cấp và đấu tranh chính trị - xã hội

Đấu tranh tôn giáo, đấu tranh chính trị, đấu tranh tư tưởng

Đấu tranh kinh tế, đấu tranh xã hội, đấu tranh tư tưởng

Hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ lên hình thái kinh tế - xã hội phong kiến

Hình thái kinh tế - xã hội phong kiến lên hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa

Hình thái kinh tế - xã hội tư bản lên hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản nguyên thủy lên hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ

Cực kỳ quan trọng

Quan trọng

Không có vai trò gì

Giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp

Lật đổ xã hội phong kiến và đánh đuổi đế quốc xâm lược

Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Giành độc lập dân tộc và tiến lên chủ nghĩa cộng sản

Các nhà khoa học

Quần chúng nhân dân

Vĩ nhân, lãnh tụ

Không do ai quyết định vì nó diễn ra theo quy luật tự nhiên

Nguyên nhân chính trị

Nguyên nhân kinh tế

Nguyên nhân tư tưởng

Nguyên nhân tâm lý

Quan hệ của họ đối với tư liệu sản xuất

Vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội

Cách thức hưởng thụ và phân chia của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng

Các đặc trưng có vai trò như nhau

Sự tác động của các quy luật khách quan

Sự tác động của các nhân tố chủ quan

Sự tác động của tương quan lực lượng chính trị của các giai cấp, tầng lớp xã hội, truyền thống văn hóa của mỗi cộng đồng người

Sự tác động của tình hình quốc tế đối với tiến trình phát triển của mỗi cộng đồng người trong lịch sử

Do sự phát triển của công cụ lao động

Do sự phát triển của lực lượng sản xuất

Do sự phát triển của con người

Do sự phát triển của tư liệu sản xuất

Sự phát triển của kiến trúc thượng tầng

Sự phát triển của cơ sở hạ tầng

Sự phát triển của quan hệ sản xuất

Sự phát triển của lực lượng sản xuất

Các tầng lớp trong xã hội

Giai cấp thống trị về kinh tế

Các cấp bị thống trị

Các giai cấp cơ bản và không cơ bản

Quần chúng nhân dân

Lãnh tụ

Cả hai đều có vai trò như nhau

Xã hội

Khác nhau về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội và khác nhau về cách thức hưởng thụ và phân chia của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng

Khác nhau về quan hệ của họ trong tổ chức lao động xã hội; khác nhau về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội và khác nhau về cách thức hưởng thụ và phân chia của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng

Khác nhau về vai trò trong sản xuất; khác nhau về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội và khác nhau về cách thức hưởng thụ và phân chia của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng

Khác nhau về quan hệ của họ đối với tư liệu sản xuất; khác nhau về vai trò của họ trong tổ chức lao động xã hội và khác nhau về cách thức hưởng thụ và phân chia của cải xã hội ít hoặc nhiều mà họ được hưởng

Lực lượng sản xuất

Quan hệ sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Kiến trúc thượng tầng

Quan hệ giữa đời sống vật chất và đời sống tinh thần của xã hội

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị

Quan hệ giữa vật chất và tinh thần

Quan hệ giữa tồn tại xã hội với ý thức xã hội

Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Kiến trúc thượng tầng

Lực lượng sản xuất

Mối quan hệ lợi ích

Mối quan hệ sâu sắc

Mối quan hệ biện chứng

Mối quan hệ cộng hưởng

Nguyên nhân kinh tế

Nguyên nhân chính trị

Nguyên nhân tâm lý

Nguyên nhân tư tưởng

Sự ra đời của lực lượng sản xuất mới

Sự ra đời của quan hệ sản xuất mới

Sự ra đời của phương thức sản xuất mới

Sự ra đời của chế độ xã hội mới

Nhà nước chủ nô

Nhà nước phong kiến

Nhà nước tư sản

Nhà nước vô sản

Lý luận hình thái kinh tế - xã hội

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Biện chứng của cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Kiến trúc thượng tầng

Cơ sở hạ tầng

Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất của xã hội

Điều kiện kinh tế của xã hội

Toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội

Dân số và mật độ dân cư

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất

Những người lao động sản xuất ra giá trị tinh thần

Những người đang hoạt động trong các lĩnh vực khoa học

Những người lao động sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần

Sự khác nhau về tư tưởng, lối sống

Sự đối lập về lợi ích cơ bản - lợi ích kinh tế

Sự khác nhau giữa giàu và nghèo

Sự khác nhau về mức thu nhập

Nhà nước chủ nô

Nhà nước vô sản

Nhà nước phong kiến

Nhà nước tư sản

Giành chính quyền không phải là vấn đề cơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội

Cách mạng xã hội là bước chuyển vĩ đại đời sống xã hội về kinh tế

Cách mạng xã hội là phương thức thay thế từ hình thái kinh tế - xã hội này sang hình thái kinh tế - xã hội khác cao hơn

Cách mạng xã hội không phải là đỉnh cao của cuộc đấu tranh giai cấp

Xã hội xuất hiện chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Do mức sống, mức thu nhập khác nhau

Sự phát triển của lực lượng sản xuất

Sự phát triển của công cụ lao động

Điều kiện khách quan nhất định

Điều kiện chủ quan nhất định

Điều kiện khách quan của thời đại và nhân tố chủ quan của mỗi quốc gia, dân tộc

Theo ý muốn của giai cấp thống trị xã hội

Một bộ máy tổ chức quyền lực và thực thi quyền lực đặc biệt của xã hội trong điều kiện xã hội có đối kháng giai cấp

Là thống đoạt biểu cho quyền lực chung của xã hội để quản lý, điều khiển mọi hoạt động của xã hội và công dân

Một thiết chế quyền lực trong hệ thống kiến trúc thượng tầng của xã hội

Là một tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về mặt kinh tế nhằm bảo vệ trật tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác

Là động lực duy nhất của sự phát triển xã hội

Là một trong những phương thức, động lực của sự phát triển xã hội

Là khuynh hướng chung của sự phát triển xã hội

Là cơ chế để thay đổi chính quyền nhà nước

Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội ngày càng không thể điều hòa được

Mong muốn của quần chúng nhân dân lao động

Ý muốn chủ quan của giai cấp thống trị xã hội

Là sự kiện tổng mài của mỗi quốc gia dân tộc

Các giai cấp cơ bản và các tầng lớp trung gian

Hai giai cấp cơ bản và các giai cấp không cơ bản và các tầng lớp trung gian

Các giai cấp cơ bản và không cơ bản

Các giai cấp cơ bản và các tầng lớp xã hội

Đấu tranh kinh tế; đấu tranh chính trị; đấu tranh tư tưởng; đấu tranh dân tộc, tôn giáo, văn hóa

Đấu tranh tôn giáo; đấu tranh chính trị; đấu tranh dân tộc

Đấu tranh giai cấp; đấu tranh chính trị; đấu tranh tư tưởng

Đấu tranh tư tưởng; đấu tranh chính trị; đấu tranh dân tộc

Sự khác nhau về tư tưởng, lối sống

Sự đối lập về lợi ích cơ bản - lợi ích kinh tế

Sự khác nhau giữa giàu và nghèo

Sự khác nhau về mức thu nhập

Lĩnh vực vật chất và lĩnh vực tinh thần

Cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng

Quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

Do sự phát triển của lực lượng sản xuất làm cho năng suất lao động tăng lên, xuất hiện "của dư", tạo khả năng khách quan, tạo nền để cho tập đoàn người này chiếm đoạt lao động của tập đoàn người khác

Do sự ra đời và tồn tại của chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, đặc biệt là đối với tư liệu sản xuất chủ yếu của xã hội

Do sự tác động của nhân tố bạo lực

Do sự tác động của các quy luật kinh tế phân hóa những người sản xuất hàng hóa trong nội bộ cộng đồng xã hội

Nhà nước của giai cấp

Nhà nước của giai cấp công nhân

Nhà nước của nhân dân

Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Là động lực cơ bản của sự phát triển xã hội

Là một động lực cơ bản của sự phát triển xã hội trong điều kiện xã hội có phân hóa thành đối kháng giai cấp

Thay thế các hình thái kinh tế - xã hội từ thấp đến cao

Lật đổ cách thống trị của giai cấp thống trị

Sự thống nhất về lợi ích kinh tế

Sự thống nhất về lợi ích vật chất

Sự thống nhất về lợi ích chính trị

Sự thống nhất về các lợi ích cơ bản

Do lực lượng siêu nhiên thần bí chi phối

Do lực lượng tinh thần chi phối

Do lực lượng tinh thần và lực lượng siêu nhiên bên ngoài con người

Do hoạt động thực tiễn của con người mà trước hết là thực tiễn sản xuất vật chất

Vai trò quyết định của quan hệ sản xuất đối với lực lượng sản xuất

Vai trò quyết định của lực lượng sản xuất đối với quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tồn tại độc lập

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất tồn tại mâu thuẫn với nhau

Do những mâu thuẫn không thể điều hòa được giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị

Do lịch sử phát triển của nền sản xuất xã hội

Do nhu cầu tiêu dùng của con người tăng

Do công cụ lao động phát triển

Quan hệ chỉ phối

Quan hệ thống nhất biện chứng

Quan hệ phụ thuộc

Quan hệ lợi ích

Quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Phương thức sản xuất

Cơ sở hạ tầng

Sự thay đổi thể chế chính trị này bằng thể chế chính trị khác

Sự thay đổi chế kinh tế này bằng thể chế kinh tế khác

Phương thức chuyển từ một hình thái kinh tế - xã hội lỗi thời lên hình thái kinh tế - xã hội mới có trình độ phát triển cao hơn

Sự biến thành quyền lực nhà nước giữa các lực lượng chính trị với chủ trương không thay đổi chế độ hiện thời

Hai đặc trưng cơ bản

Ba đặc trưng cơ bản

Bốn đặc trưng cơ bản

Năm đặc trưng cơ bản

Do mức sống (mức thu nhập) khác nhau

Do cơ sở khác nhau và đối lập nhau về địa vị của họ trong một chế độ kinh tế - xã hội nhất định

Do nghề nghiệp và sở thích khác nhau

Do có màu da, sắc tộc khác nhau

Phủ nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng

Thừa nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng nhưng cho rằng nền tảng của các mối liên hệ đó là cảm giác của con người

Thừa nhận sự vật, hiện tượng tồn tại trong nhiều mối liên hệ; cơ sở của các mối liên hệ là tính thống nhất vật chất của thế giới

Thừa nhận mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng nhưng cho rằng nền tảng của các mối liên hệ đó là ý thức chủ quan của con người

Phạm trù ngẫu nhiên

Phạm trù tất nhiên

Phạm trù khả năng

Phạm trù hiện thực

Chủ nghĩa duy cảm

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa thực dụng

Mối quan hệ nguyên nhân và kết quả

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Thực tiễn là toàn bộ hoạt động của con người

Thực tiễn là hoạt động nhận thức, hoạt động của ý thức, hoạt động của tinh thần nói chung

Thực tiễn là những hoạt động vật chất - cảm tính của con người

Đúng

Sai

Nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan

Nguyên tắc tôn trọng tính khách quan

Nguyên tắc phát huy tính năng động chủ quan

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Chủ nghĩa duy cảm

Chủ nghĩa duy tâm

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Ý thức

Con người

Thế giới khách quan

Hiện thực

Mối liên hệ nhân quả giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới

Mối liên hệ giữa nội dung và hình thức

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Mối liên hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mâu thuẫn cơ bản

Mâu thuẫn bên trong

Mâu thuẫn chủ yếu

Mâu thuẫn bên ngoài

Vật chất quyết định ý thức.

Ý thức quyết định vật chất.

Ý thức và vật chất không liên quan.

Nhận thức là bẩm sinh.

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu

Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

Mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

Bước nhảy làm cho tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, các quá trình của sự vật, hiện tượng thay đổi

Bước nhảy làm chất của sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận

Bước nhảy chỉ làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, một số bộ phận, ... của sự vật, hiện tượng

Vừa ổn định, vừa phát triển

Vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranh với nhau

Chỉ có sự thống nhất với nhau, không có sự đấu tranh với nhau

Chỉ có sự đấu tranh với nhau, không có sự thống nhất với nhau

Quy luật chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

Quy luật phủ định của phủ định

Tính năng động sáng tạo của ý thức

Mối liên hệ nguyên nhân và kết quả

Mối liên hệ tất nhiên và ngẫu nhiên

Có tính chất tương đối

Có tính chất tuyệt đối

Vừa có tính chất tuyệt đối, vừa có tính chất tương đối

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính

Nhận thức cảm giác và nhận thức lý tính

Nhận thức cụ thể và nhận thức trừu tượng

Nhận thức trực tiếp và nhận thức gián tiếp

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa chủ thể và khách thể thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa chủ thể và khách thể thông qua hoạt động nhận thức của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa con người và thế giới khách quan thông qua hoạt động thực tiễn của con người

Nhận thức là quá trình tác động biện chứng giữa con người và thế giới khách quan thông qua hoạt động nhận thức của con người

Con người không thể nhận thức được cái tất nhiên mà chỉ có thể nhận thức được cái ngẫu nhiên

Con người có thể nhận thức được cái tất nhiên nhưng không thể nhận thức được cái ngẫu nhiên

Con người có thể chỉ ra được tất nhiên bằng cách nghiên cứu những ngẫu nhiên mà tất nhiên phải đi qua

Con người không thể nhận thức được tất nhiên cũng như ngẫu nhiên

Biểu tượng

Phán đoán

Khái niệm

Suy lý (suy luận)

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức lý luận

Nhận thức thông thường

Nhận thức khoa học

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Nguyên lý về mối liên hệ phổ biến

Nguyên lý về sự phát triển

Quán triệt quan điểm toàn diện

Quán triệt quan điểm phiến diện

Quán triệt thuật ngụy biện

Quán triệt chủ nghĩa chiết trung

Quán triệt quan điểm phát triển

Quán triệt quan điểm thực tiễn

Quán triệt quan điểm toàn diện

Quán triệt quan điểm lịch sử - cụ thể

Thực tiễn là cơ sở, động lực của nhận thức

Sự thay đổi về lượng dẫn đến thay đổi về chất của sự vật

Vật chất quyết định ý thức

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

Một lần phủ định

Hai lần phủ định

Nhiều hơn hai lần phủ định

Ít nhất phải trải qua hai lần phủ định liên tiếp — (phủ định của phủ định)

Chân lý là tri thức phù hợp với hiện thực khách quan và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là tri thức phù hợp với thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là tri thức phù hợp với nhận thức và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chân lý là tri thức phù hợp với kinh nghiệm và được thực tiễn kiểm nghiệm

Chất và lượng của sự vật, hiện tượng có mối quan hệ thống nhất tuyệt đối

Sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất và không có chiều ngược lại

Sự thay đổi về chất dẫn đến sự thay đổi về lượng và không có chiều ngược lại

Lượng và chất của sự vật, hiện tượng có quan hệ biện chứng: những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại

Nguyên tắc toàn diện và nguyên tắc lịch sử cụ thể

Nguyên tắc phát triển và nguyên tắc lịch sử cụ thể

Nguyên tắc khách quan và nguyên tắc lịch sử cụ thể

Nguyên tắc chủ quan và nguyên tắc lịch sử cụ thể

Điểm nút là điểm bất kỳ trong sự thay đổi về lượng của sự vật, hiện tượng

Điểm nút là điểm mà ở đó chất và lượng của sự vật có sự thống nhất với nhau

Điểm nút là điểm giới hạn mà tại đó sự thay đổi về lượng đạt tới chỗ phá vỡ độ cũ, làm cho chất của sự vật thay đổi, chuyển thành chất mới, thời điểm mà tại đó bắt đầu xảy ra bước nhảy

Mối quan hệ giữa lượng và chất

Mối quan hệ giữa bản chất và hiện tượng

Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Mối liên hệ giữa khả năng và hiện thực

Rơi vào chủ nghĩa khách quan

Rơi vào chủ nghĩa chủ quan, duy tâm, duy ý chí

Rơi vào chủ nghĩa xét lại

Mối quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức

Sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất của sự vật

Được bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn

Được bắt đầu từ thực tiễn đến trực quan sinh động và tư duy trừu tượng

Được bắt đầu từ tư duy trừu tượng, đến trực quan sinh động và thực tiễn

Được bắt đầu từ trực quan sinh động đến thực tiễn và tư duy trừu tượng

Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức

Vai trò của vật chất đối với ý thức

Mối quan hệ giữa chất và lượng

Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

Sự hiện thực hóa từng khả năng đòi hỏi phải có các điều kiện tương ứng

Sự hiện thực hóa các khả năng không cần bất cứ điều kiện gì

Sự hiện thực hóa các khả năng đòi hỏi phải có các điều kiện giống nhau

Không phải hiện thực hóa khả năng nào cũng cần điều kiện

Sự vật, hiện tượng tự phủ định mình; nguyên nhân của sự phủ định nằm bên ngoài sự vật, hiện tượng

Sự vật, hiện tượng tự phủ định mình; nguyên nhân của sự phủ định nằm trong chính bản thân sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân của sự phủ định là do điều kiện tự nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng

Nguyên nhân của sự phủ định là do tác động của con người lên sự vật hiện tượng

Dựa vào tất nhiên, bỏ qua ngẫu nhiên

Dựa vào tất nhiên và phải có những phương án dự phòng trường hợp các sự cố ngẫu nhiên xuất hiện bất ngờ

Dựa vào ngẫu nhiên, bỏ qua tất nhiên

Dựa vào cả tất nhiên và ngẫu nhiên

Bước nhảy làm cho tất cả các mặt, các bộ phận, các yếu tố, các quá trình của sự vật, hiện tượng thay đổi

Bước nhảy làm chất của sự vật, hiện tượng biến đổi mau chóng ở tất cả các bộ phận

Bước nhảy chỉ làm thay đổi một số mặt, một số yếu tố, một số bộ phận của sự vật, hiện tượng

Là bước nhảy diễn ra trong khoảng thời gian lâu dài

Chân lý phụ thuộc vào con người

Chân lý là bản thân hiện thực khách quan

Chân lý là tri thức phản ánh đúng hiện thực khách quan. Nội dung phản ánh của chân lý là khách quan, là phù hợp với khách thể của nhận thức

Chân lý phụ thuộc vào tính chặt chẽ của lôgích, vào lợi ích của con người

Mỗi sự vật, hiện tượng chỉ có một chất duy nhất

Mỗi sự vật không chỉ có một chất mà có thể có nhiều chất

Chất trong mỗi sự vật, hiện tượng ổn định tuyệt đối

Chất nằm ngoài sự vật, hiện tượng

Sự vật mới ra đời lặp lại sự vật cũ

Sự vật mới ra đời khác hoàn toàn sự vật cũ

Sự vật mới ra đời dường như lặp lại sự vật cũ nhưng trên cơ sở cao hơn

Sự vật mới ra đời theo ý muốn chủ quan của con người

Bản chất của nhận thức là sự sao chép y nguyên hình ảnh của thế giới khách quan vào bộ óc con người

Bản chất của nhận thức là quá trình phản ánh hiện thực khách quan một cách tích cực, chủ động, sáng tạo bởi con người trên cơ sở thực tiễn mang tính lịch sử cụ thể

Bản chất của nhận thức là sự phản ánh thế giới vật chất vào bộ óc con người

Bản chất của nhận thức là sự phản ánh trạng thái chủ quan của con người

Cái chung và cái đơn nhất là cái toàn bộ

Cái chung và cái đơn nhất là bộ phận

Cái chung là cái toàn bộ và cái đơn nhất là bộ phận

Cái chung là bộ phận và cái đơn nhất là cái toàn bộ

Mọi vận động của vật chất

Vận động theo khuynh hướng đi lên

Vận động trong thăng bằng, trong sự ổn định tương đối

Vận động theo khuynh hướng đi xuống

Lao động và tư duy

Ngôn ngữ và sáng tạo

Lao động và ngôn ngữ

Thế giới khách quan

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Trực quan sinh động

Giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức

Cái đơn nhất và cái chung là những mặt của cái riêng, tồn tại trong cái riêng, gắn bó hữu cơ với nhau, trong những điều kiện xác định chuyển hóa cho nhau

Cái đơn nhất và cái chung là những mặt của cái riêng, tồn tại trong cái riêng, chúng hoàn toàn độc lập với nhau và không có khả năng chuyển hóa cho nhau

Cái chung là cái toàn bộ, có tính hệ thống; cái đơn nhất chỉ là cái bộ phận nằm trong cái chung và là một phần của cái chung

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ; việc phân loại các mối liên hệ chỉ mang tính tương đối

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ; việc phân loại các mối liên hệ mang tính tuyệt đối

Sự vật, hiện tượng có nhiều mối liên hệ; việc phân loại các mối liên hệ phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động kinh tế - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Hoạt động sản xuất vật chất; hoạt động chính trị - xã hội và hoạt động thực nghiệm khoa học

Ý thức là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra

Ý thức là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất

Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc con người

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan trong mối liên hệ hữu cơ. Về cơ bản, bản chất và hiện tượng có xu hướng phù hợp với nhau

Bản chất và hiện tượng tồn tại khách quan trong mối liên hệ hữu cơ. Bản chất và hiện tượng hoàn toàn đồng nhất với nhau

Cảm giác

Trí giác

Biểu tượng

Khái niệm

Tồn tại với tư cách là thực tại chủ quan

Tồn tại lệ thuộc vào cảm giác

Tồn tại với tư cách là thực tại khách quan

Tồn tại trừu tượng

Bản chất và hiện tượng luôn phù hợp với nhau trong mọi điều kiện

Trong những điều kiện nhất định, hiện tượng biểu hiện bản chất dưới hình thức bị cải biến, xuyên tạc bản chất

Hiện tượng có thể phong phú hay nghèo nàn hơn bản chất

Bản chất luôn là cái tương đối ổn định, ít biến đổi hơn, còn hiện tượng “động” hơn, thường xuyên biến đổi

Về nguyên tắc, con người không thể nhận thức được thế giới vật chất

Về nguyên tắc, con người có thể nhận thức được thế giới vật chất

Về nguyên tắc, trong thế giới vật chất không có gì là không thể biết

Về nguyên tắc, trong thế giới vật chất chỉ có những cái đã biết và những cái chưa biết

Ý thức do vật chất sinh ra, ý thức lệ thuộc hoàn toàn vào vật chất

Ý thức là một hiện tượng tinh thần, hoàn toàn không có mối quan hệ gì với vật chất

Ý thức một khi ra đời thì có tính độc lập tương đối, tác động trở lại thế giới vật chất

Ý thức có trước, ý thức sinh ra và quyết định vật chất

Chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất

Có hai thế giới là thế giới vật chất và thế giới tinh thần

Thế giới vật chất tồn tại khách quan, có trước và độc lập với ý thức của con người, được ý thức con người phản ánh

Mọi bộ phận của thế giới có mối quan hệ vật chất thống nhất với nhau

Có tận cùng và hữu hạn

Là vô cùng, vô tận, không có giới hạn

Không gian vô cùng, vô tận; thời gian hữu hạn

Không gian hữu hạn; thời gian vô cùng, vô tận

Tri thức

Thực tiễn

Sự tán thành của số đông

Lợi ích

Tất nhiên và ngẫu nhiên không thể chuyển hóa cho nhau

Trong những điều kiện nhất định của sự vận động, phát triển của sự vật, tất nhiên và ngẫu nhiên có thể chuyển hóa cho nhau

Chỉ có tất nhiên chuyển hóa thành ngẫu nhiên trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng mà không có chiều ngược lại

Chỉ có ngẫu nhiên chuyển hóa thành tất nhiên trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng mà không có chiều ngược lại

Bộ óc người là khí quan vật chất của ý thức

Bộ óc người là khí quan vật chất của ý thức

Ý thức là chức năng của bộ óc người hoạt động bình thường

Ý thức là trình độ phản ánh cao nhất của thế giới vật chất

Ý thức chỉ là một dạng vật chất đặc biệt

Một giai đoạn nhận thức

Hai giai đoạn nhận thức

Ba giai đoạn nhận thức

Bốn giai đoạn nhận thức

Vật chất

Tinh thần

Tồn tại

Ý thức

Đúng

Sai

Vật chất là thực tại chủ quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài và không lệ thuộc vào ý thức

Vật chất là thực tại khách quan – cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức

Mọi sự vật, hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên, ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên chỉ có tính tương đối

Mọi sự vật, hiện tượng đều có tất nhiên và ngẫu nhiên, ranh giới giữa tất nhiên và ngẫu nhiên có tính tuyệt đối

Tất nhiên và ngẫu nhiên có vai trò như nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng

Chỉ tất nhiên mới có vai trò trong sự vận động, phát triển của sự vật, ngẫu nhiên không có vai trò gì trong sự vận động, phát triển ấy

Thế giới vật chất không do ai sinh ra và cũng không tự mất đi, tồn tại vĩnh viễn, vô hạn và vô tận

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng luôn luôn vận động, biến đổi không ngừng và chuyển hóa lẫn nhau

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng là nguồn gốc, nguyên nhân và kết quả của nhau, về thực chất, đều là những quá trình vật chất

Trong thế giới, các sự vật, hiện tượng tồn tại biệt lập, tách rời, không có mối liên hệ nhân – quả với nhau

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Tư duy trừu tượng

Giai đoạn cao của nhận thức

Nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên trong

Nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên ngoài

Nguyên nhân thứ yếu, nguyên nhân bên ngoài

Nguyên nhân thứ yếu, nguyên nhân bên trong

Cảm giác, tri giác, suy lý (suy luận)

Cảm giác, tri giác, biểu tượng

Cảm giác, tri giác, khái niệm

Cảm giác, biểu tượng, phán đoán

Một nguyên nhân chỉ sinh ra một kết quả

Một kết quả chỉ do một nguyên nhân sinh ra

Một kết quả do nhiều nguyên nhân sinh ra, các nguyên nhân có vai trò như nhau trong việc sinh ra kết quả

Một kết quả do nhiều nguyên nhân sinh ra, các nguyên nhân có vai trò khác nhau trong việc sinh ra kết quả

Ý thức là một dạng vật chất đặc biệt, do vật chất sản sinh ra

Ý thức là thuộc tính phổ biến của mọi dạng vật chất

Ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối sự tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất

Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc con người

Trong chính bản thân sự vật, hiện tượng

Do sự tác động từ bên ngoài sự vật, hiện tượng

Do ý muốn chủ quan của con người

Do nguyên nhân chủ quan

Cảm giác, tri giác, biểu tượng

Biểu tượng, khái niệm, phán đoán

Khái niệm, phán đoán, suy lý (suy luận)

Tri giác, biểu tượng, phán đoán

Vật chất quyết định nguồn gốc; nội dung, bản chất và sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung, bản chất và sự phát triển của ý thức

Vật chất quyết định nội dung, bản chất và sự vận động, phát triển của ý thức

Vật chất quyết định hình thành của ý thức

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại thống nhất chặt chẽ trong mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau, trong đó nội dung giữ vai trò quyết định hình thức

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại thống nhất chặt chẽ, trong đó hình thức giữ vai trò quyết định nội dung

Nội dung và hình thức của sự vật, hiện tượng tồn tại độc lập không có sự liên hệ, phụ thuộc lẫn nhau

Thực tiễn

Kết luận cuối cùng

Tri thức tuyệt đối

Khái niệm

Các sự vật, hiện tượng của thế giới tồn tại trong mối liên hệ qua lại với nhau, quy định lẫn nhau, thâm nhập, chuyển hóa lẫn nhau, không tách biệt nhau

Các sự vật, hiện tượng của thế giới tồn tại tách rời nhau, cái này bên cạnh cái kia

Các sự vật, hiện tượng tồn tại cô lập, tách rời, không có sự liên hệ chuyển hóa lẫn nhau; hoặc nếu có thì đó chỉ là mối liên hệ có tính ngẫu nhiên, bên ngoài

Các sự vật, hiện tượng của thế giới không có mối liên hệ tất yếu với nhau

Bản chất và hiện tượng tồn tại biệt lập, tách rời, giữa chúng không có mối liên hệ qua lại

Bản chất tồn tại thông qua hiện tượng còn hiện tượng phải là sự thể hiện của bản chất

Hiện tượng là “sự sao chép lại” bản chất

Hiện tượng luôn luôn xuyên tạc bản chất

Mối liên hệ tồn tại trong giới tự nhiên

Mối liên hệ tồn tại trong tư duy

Mối liên hệ tồn tại trong xã hội loài người

Mối liên hệ tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội loài người và tư duy

Đồng nhất vật chất với khối lượng; xem vật chất, vận động, không gian thời gian như những thực thể khác nhau, không có mối liên hệ nội tại với nhau

Phủ nhận sự tồn tại khách quan của vật chất

Đồng nhất vật chất với nguyên tử

Đồng nhất vật chất với một nhóm vật thể

Phổ biến

Giai cấp

Lịch sử - xã hội

Toàn diện

Suy lý (suy luận)

Biểu tượng

Cảm giác

Khái niệm

Hình thức là cái biểu hiện ra bên ngoài sự vật, hiện tượng

Hình thức là cái biểu hiện cấu trúc bên trong sự vật, hiện tượng

Hình thức không chỉ là cái biểu hiện ra bên ngoài, mà còn là cái biểu hiện cấu trúc bên trong của sự vật, hiện tượng

Hình thức của sự vật, hiện tượng là yếu tố bất biến, không có sự thay đổi, phát triển

Cái riêng là cái toàn bộ, cái chung chỉ là bộ phận

Cái riêng là cái bộ phận, cái chung là cái toàn bộ

Cả cái chung và cái riêng đều là bộ phận

Cả cái chung và cái riêng đều là cái toàn bộ

Vận động là kết quả do “cái nhìn của Thượng đế” tạo ra

Vận động là một phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí giản đơn cho đến tư duy

Vận động chỉ là sự thay đổi vị trí của các sự vật, hiện tượng trong không gian và thời gian

Vận động là do sự tác động của những lực cân bằng nhau

Tính khách quan, toàn diện và lịch sử - cụ thể

Tính khách quan, tính tương đối và tính tuyệt đối, tính cụ thể

Tính khách quan, tính phát triển và tính thực tiễn

Tính khách quan, tính tương đối và tính tuyệt đối, tính trừu tượng

Hiện thực bao hàm trong mình nhiều khả năng, tất cả các khả năng đó đều được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình nhiều khả năng, nhưng không phải tất cả các khả năng đó đều được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình chỉ một khả năng, khả năng đó được hiện thực hóa

Hiện thực bao hàm trong mình chỉ một khả năng, khả năng đó tất yếu được hiện thực hóa

Thế giới khách quan là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn ý thức chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về thế giới đó, là tính thứ hai

Ý niệm tuyệt đối là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn thế giới khách quan chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về vật chất, là tính thứ hai

Ý thức là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn thế giới khách quan chỉ là bản sao, là “hình ảnh” của ý thức, là tính thứ hai

Thế giới chủ quan là nguyên bản, là tính thứ nhất. Còn ý thức chỉ là bản sao, là “hình ảnh” về thế giới đó, là tính thứ hai

Con người không thể bằng ý thức của mình sản sinh ra được các đối tượng vật chất

Con người bằng ý thức của mình sản sinh ra được các đối tượng vật chất

Con người chỉ có thể cải biến được thế giới vật chất trên cơ sở nắm vững những thuộc tính khách quan vốn có của các dạng vật chất và những quy luật vận động của thế giới vật chất

Vật chất không tự nhiên sinh ra và không mất đi, mà luôn chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác

Ý thức là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người và động vật

Ý thức là hình thức phản ánh đặc trưng chỉ có ở con người

Ý thức là hình thức phản ánh cao nhất của thế giới vật chất

Ý thức là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người

Xem xét nó trong mối quan hệ qua lại với vật chất, mà chủ yếu là đời sống hiện thực có tính thực tiễn của con người

Coi ý thức cũng chỉ là một dạng vật chất

Coi ý thức chỉ là sự phản ánh giản đơn, thụ động thế giới vật chất, tách rời thực tiễn xã hội rất phong phú, sinh động

Coi ý thức là một thực thể tồn tại độc lập, thực tại duy nhất và là nguồn gốc sinh ra thế giới vật chất