Phản ánh trực tiếp sự vật

Phản ánh gián tiếp sự vật

Phản ánh cảm tính sự vật

Phản ánh khái quát sự vật

Đối lập nhau hoàn toàn

Thống nhất với nhau

Bổ sung cho nhau

Cái này thay thế cái kia

Là cơ sở của nhận thức

Không liên quan đến lý tính

Là động lực, mục đích và khâu kiểm tra chân lý

Là giai đoạn cuối cùng và không lặp lại

Những tri thức kinh nghiệm thông thường hoặc tri thức thực nghiệm khoa học

Những tri thức kinh nghiệm thông thường hoặc tri thức khái quát bản chất sự vật

Tri thức thực nghiệm khoa học hoặc tri thức khái quát bản chất sự vật

Những tri thức kinh nghiệm thông thường hoặc tri thức mang tính quy luật

Vì nhận thức lý tính không thể tồn tại độc lập

Vì thực tiễn là mục đích duy nhất của nhận thức

Vì lý tính có nguy cơ xa rời hiện thực nếu không được kiểm tra bởi thực tiễn

Vì thực tiễn tạo ra mọi hình thức nhận thức

Không phản ánh sự vật

Tổng hợp của nhiều cảm giác, phản ánh sự vật trọn vẹn hơn

Là hình ảnh trừu tượng của sự vật

Không liên quan đến giác quan

Khái niệm

Phán đoán

Suy lý

Tri giác

Hoạt động sản xuất vật chất

Hoạt động chính trị xã hội

Hoạt động tư duy lý tính

Hoạt động thực nghiệm khoa học

Quá trình phức tạp, nảy sinh và giải quyết mâu thuẫn

Quá trình máy móc đơn giản, thụ động và nhất thời

Quá trình diễn ra ở mọi sự vật, hiện tượng

Quá trình có phát triển, bổ sung và hoàn thiện

Diễn ra theo đường xoáy ốc

Đơn giản và bất biến

Phức tạp và luôn phát triển

Đơn giản và ngừng phát triển

Chủ nghĩa kinh nghiệm

Chủ nghĩa duy cảm

Chủ nghĩa duy lý

Chủ nghĩa thực chứng

2 loại

3 loại

4 loại

5 loại

Vì không dựa vào giác quan

Vì chỉ dựa vào cảm giác

Vì phản ánh gián tiếp và khái quát

Vì có thể tách rời thực tiễn

Thế giới vật chất

Tư tưởng của con người

Hiện thực khách quan

Tri giác của con người

Giúp con người nhận thức bản chất của sự vật

Là khâu trung gian giữa cảm giác và biểu tượng

Giúp con người nhận thức sâu sắc hơn về sự vật

Là hình thức cảm tính gián tiếp của sự vật

Nhận thức càng phát triển thì vai trò của thực tiễn càng giảm

Nhận thức không cần kiểm nghiệm thực tiễn nếu đã được tư duy lý tính chứng minh

Thực tiễn kiểm nghiệm, hoàn thiện và thúc đẩy nhận thức phát triển sâu sắc hơn

Thực tiễn và nhận thức là hai quá trình hoàn toàn độc lập

Thế giới ý niệm

Thế giới khách quan

Bản thân con người

Thế giới vật chất và ý niệm tuyệt đối

Trực giác – Lý trí – Trải nghiệm

Trực quan sinh động – Tư duy trừu tượng – Thực tiễn

Suy lý

Phán đoán

Khái niệm

Cảm giác

Mang tính khái quát – lý tính

Mang tính lịch sử – xã hội

Là hoạt động tư duy trừu tượng

Nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội

Cảm giác

Phán đoán

Biểu tượng

Khái niệm

Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, nhận thức kinh nghiệm là nhận thức dựa trên sự quan sát trực tiếp các sự vật, hiện tượng hay các thí nghiệm, thực nghiệm khoa học

Nhận thức kinh nghiệm luôn đúng vì nó dựa trên những gì ta đã trải qua

Nếu nhiều người cùng có chung một trải nghiệm thì điều đó chắc chắn đúng

Nhận thức kinh nghiệm là nền tảng ban đầu cho quá trình hình thành tri thức của con người

Khái niệm

Phán đoán

Suy lý

Biểu tượng

Cảm giác

Nhận thức cảm tính

Nhận thức lý tính

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức thông thường

Ý thức con người có vai trò quyết định và chi phối thế giới khách quan

Con người chỉ nhận thức được bề ngoài sinh động của sự vật, hiện tượng, không nhận thức được bản chất của chúng

Thừa nhận sự vật khách quan tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức con người

Cảm giác, tri giác, ý thức nói chung là hình ảnh của thế giới khách quan

Nhận thức lý tính

Nhận thức kinh nghiệm

Nhận thức khoa học

Nhận thức cảm tính

Thực tiễn là cơ sở của nhận thức

Thực tiễn là mục đích của nhận thức

Thực tiễn là một loại nhận thức độc lập

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý

Lý luận là tiêu chuẩn của chân lý

Niềm tin là tiêu chuẩn của chân lý

Thực nghiệm không liên quan đến chân lý

Thực tiễn là một loại nhận thức độc lập

Thực tiễn hoàn toàn phụ thuộc vào lý luận

Thực tiễn chỉ là cảm tính, không phải nhận thức

Thực tiễn không có vai trò trong nhận thức