Sự biến đổi và tiến hóa

Sự ngừng phát triển

Sự bất biến vĩnh viễn

Sự suy thoái liên tục

Học tập phụ thuộc hoàn toàn vào hoàn cảnh

Bỏ qua thực tế

Không áp dụng được

Nhìn nhận vấn đề toàn diện và hướng tới phát triển

Giúp hiểu sự biến đổi

Chỉ nói về lịch sử

Phủ nhận sự thay đổi

Không liên quan thực tế

Là niềm tin rằng trí tuệ, kỹ năng và năng lực của con người luôn cố định

Luôn nỗ lực, học hỏi, rèn luyện và kiên trì thì năng lực sẽ cải thiện

Thử thách và khó khăn thì chỉ cần bỏ cuộc

Trí tuệ của con người có thể cải thiện và mở rộng khi chỉ cần ăn nhiều hơn

Quan điểm phát triển

Quan điểm chủ quan

Quan điểm duy ý chí

Quan điểm bảo thủ

Tìm ra động lực phát triển và hướng nghiên cứu

Loại bỏ sai lầm

Tránh khó khăn

Giảm khối lượng công việc

Vận dụng nguyên lý mối liên hệ phổ biến

Quan điểm duy tâm

Quan điểm siêu hình

Tư duy một chiều

Xem xét sự vật trong mối liên hệ giữa các lĩnh vực kiến thức

Chỉ tập trung vào các yếu tố riêng lẻ, tách rời của nền kinh tế

Thừa nhận các môn học tồn tại độc lập và không có điểm chung

Phủ nhận vai trò của các môn khoa học xã hội đối với khoa học kinh tế

Các sự vật, hiện tượng tồn tại cô lập, không liên hệ với nhau

Mối liên hệ giữa các sự vật do ý thức con người tạo ra

Các sự vật, hiện tượng tồn tại trong mối liên hệ qua lại, quy định và tác động lẫn nhau

Mối liên hệ chỉ tồn tại trong tư duy, không tồn tại trong tự nhiên

Ý niệm tuyệt đối

Cảm giác của con người

Tính thống nhất vật chất của thế giới

Sự sắp xếp ngẫu nhiên của các sự vật

Thừa nhận mối liên hệ phổ biến và tất yếu

Coi các mối liên hệ là bên trong và quyết định bản chất

Xem các sự vật tồn tại cô lập, mối liên hệ chỉ là ngẫu nhiên, bên ngoài

Xác định mối liên hệ là cơ sở của sự phát triển

Tác động của ý thức con người

Ảnh hưởng ngẫu nhiên từ môi trường bên ngoài

Mâu thuẫn giữa các mặt đối lập trong bản thân sự vật

Sự sắp đặt của lực lượng siêu nhiên

Sự lặp lại tuần hoàn của sự vật

Sự tăng hoặc giảm đơn thuần về mặt lượng

Sự vận động đi lên từ thấp đến cao, từ cũ đến mới

Sự vận động do tác động bên ngoài quyết định

Biện chứng duy vật phủ nhận sự tồn tại của mối liên hệ

Duy tâm coi mối liên hệ là sản phẩm của ý thức, còn biện chứng duy vật coi là khách quan

Duy tâm nhấn mạnh mối liên hệ phổ biến hơn biện chứng duy vật

Hai quan điểm không có sự khác biệt về bản chất

Vì mọi sự vật đều tồn tại độc lập nhưng cần được nghiên cứu riêng lẻ

Vì các mối liên hệ chỉ tồn tại trong tư duy của con người

Vì sự vật chỉ bộc lộ bản chất thông qua tổng thể các mối liên hệ của nó

Vì chỉ cần xem xét nhiều mặt là đủ để nhận thức đúng sự vật

Phát triển là sự lặp lại tuần hoàn các trạng thái cũ

Phát triển là sự tăng – giảm về lượng do tác động bên ngoài

Phát triển là sự thay thế cái cũ bằng cái mới thông qua mâu thuẫn nội tại

Phát triển phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí con người

Giữ nguyên trạng để đảm bảo ổn định lâu dài

Tuyệt đối hóa vai trò của kế thừa truyền thống

Nhận thức sự vật trong trạng thái tĩnh tại để dễ phân tích

Xem xét sự vật trong vận động, dự báo xu hướng phát triển và ủng hộ cái mới

Vì sự vật mới luôn xuất hiện ngẫu nhiên

Vì sự vật cũ tự tiêu vong không cần điều kiện

Vì sự vật mới phù hợp hơn với điều kiện và nhu cầu phát triển

Vì sự vật mới được ý thức con người lựa chọn

Mọi sự vật đều vận động và phát triển thông qua mâu thuẫn

Cần xem xét sự vật trong tổng thể các mối liên hệ của nó

Sự vật về cơ bản không thay đổi, nếu có thay đổi chỉ là ngẫu nhiên

Phát triển diễn ra theo đường xoáy ốc, có kế thừa