Vấn đề vật chất và ý thức

Vấn đề mối quan hệ giữa vật chất và ý thức

Vấn đề quan hệ giữa con người và thế giới xung quanh

Vấn đề logic cú pháp của ngôn ngữ

Vấn đề quan hệ giữa vật chất và ý thức như thế nào

Giữa vật chất và ý thức, cái nào có trước cái nào quyết định cái nào

Vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại như thế nào

Con người có khả năng nhận thức thế giới hay không

Vật chất có tồn tại vĩnh viễn hay không

Vật chất tồn tại dưới những dạng nào

Con người có khả năng nhận thức thế giới hay không

Giữa vật chất và ý thức cái nào có trước cái nào quyết định cái nào

Cách giải quyết vấn đề cơ bản của triết học

Cách giải quyết mặt thứ hai của vấn đề cơ bản

Quan điểm lý luận nhận thức

Cách giải quyết mặt thứ nhất của vấn đề cơ bản của triết học

Phương pháp biện chứng coi nguyên nhân của mọi biến đổi nằm ngoài đối tượng

Phương pháp biện chứng là phương pháp nhận thức khoa học

Phương pháp biện chứng nhận thức đối tượng trong các mối liên hệ ảnh hưởng lẫn nhau

Phương pháp biện chứng nhận thức đối tượng ở trạng thái vận động biến đổi trong khuynh hướng chung là phát triển

Đồng nhất vật chất với nguyên tử

Đồng nhất vật chất với vật thể

Đồng nhất vật chất với ý thức

Đồng nhất vật chất với khối lượng

Vật chất là nước

Vật chất là nguyên tử

Vật chất là đất nước lửa không khí

Vật chất là hiện thực khách quan

Thừa nhận thế giới vật chất do thực thể tinh thần tạo ra

Thừa nhận cảm giác quyết định sự tồn tại của các sự vật hiện tượng trong thế giới

Thừa nhận thế giới vật chất tồn tại khách quan

Thừa nhận khả năng nhận thức của con người

Thừa nhận cảm giác quyết định sự tồn tại của các sự vật hiện tượng trong thế giới

Thừa nhận khả năng nhận thức của con người

Thấy được tính năng động sáng tạo của cảm giác ý thức

Giải thích được nguồn gốc bản chất của cảm giác

Các phong trào đấu tranh giai cấp nổ ra

Chủ nghĩa tư bản đã phát triển và giai cấp vô sản xuất hiện trên vũ đài lịch sử

Chủ nghĩa tư bản đã hình thành và phát triển

Cuộc cách mạng công nghiệp phát triển mạnh mẽ ở các nước tư bản chủ nghĩa

Chức năng chú giải văn bản

Chức năng làm sáng tỏ cấu trúc ngôn ngữ

Chức năng thế giới quan và phương pháp luận

Chức năng khoa học của các khoa học

Chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII XVIII

Phép biện chứng trong triết học Hêghen và quan điểm duy vật trong triết học Phoiơbắc

Chủ nghĩa duy vật cổ đại

Thuyết nguyên tử

Chứng minh tính thông nhất của toàn bộ sự sống

Cả ABC

Chứng minh cho sự vận động liên tục của giới tự nhiên

Chứng minh cho tính thống nhất vật chất của thế giới

Giá trị dự báo khoa học và gợi mở lý luận cho các mô hình thực tiễn xã hội chủ nghĩa

Giá trị phê phán đối với chủ nghĩa tư bản thực dân, đấu tranh giải phóng phát triển con người và xã hội

Thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật

Đặt nền móng cho sự ra đời của triết học phương Tây hiện đại

Lênin là người đầu tiên luận chứng về vai trò của giai cấp công nhân trong thời đại mới

Lênin là người đầu tiên truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào nước Nga

Cả a b c

Lênin hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin trong giai đoạn mới

Triết học cổ điển Đức

Chủ nghĩa xã hội không tưởng Pháp

Triết học khai sáng Pháp

Kinh tế chính trị học cổ điển Anh

Thuyết tiến hóa

Thuyết tế bào

Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lượng

Định luật vạn vật hấp dẫn

Truyền bá triết học Mác vào nước Nga

Bảo vệ và bổ sung phát triển triết học Mác trong điều kiện mới

Vận dụng triết học Mác vào phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân

Lãnh đạo công cuộc cách mạng vô sản Nga

1867

1848

1883

1845

Các phong trào này mang tính tự phát

Các phong trào này thiếu lý luận khoa học soi đường

Các phong trào này thiếu tính tổ chức

Các phong trào này thiếu tính linh hoạt

Chứng minh cho tính thống nhất vật chất của thế giới

Chứng minh cho sự bảo toàn về năng lượng

Chứng minh cho mối liên hệ gắn bó giữa triết học và khoa học tự nhiên

Chứng minh khả năng vận động chuyển hóa của sự vật hiện tượng

Định hướng nghiên cứu khoa học và hoạt động thực tiễn

Đưa ra các quy tắc thực hành đạo đức

Cung cấp số liệu cho các ngành khoa học cụ thể

Khuyến khích tinh thần tôn giáo trong xã hội

Phạm trù thuộc riêng khoa học tự nhiên

Chỉ là cái con người cảm nhận được

Tồn tại ở các dạng vật chất cụ thể

Thực tại khách quan độc lập với ý thức

Đồng nhất vật chất với ý thức

Tìm nguồn gốc thế giới ở vật chất cụ thể

Đồng nhất vật chất với khối lượng

Xem ý thức quyết định vật chất

Chỉ ra mọi quan niệm cũ đều sai lầm

Giúp thấy vật chất vô hình không cảm nhận

Định hướng nghiên cứu: vật chất vô cùng, vô tận, không sinh ra, không mất đi

Khẳng định vật chất là phạm trù tôn giáo

Thuộc bản thân sự vật, do tác động bên trong

Do “cái hiển nhiên” của Thượng đế

Do ý thức tinh thần quyết định

Do lực siêu nhiên bên ngoài chi phối

Vận động tuyệt đối, đứng im tương đối tạm thời

Vận động và đứng im đều tuyệt đối

Đứng im tuyệt đối, vận động tương đối

Chỉ có vận động tương đối, không tuyệt đối

Bộ óc con người và thế giới tác động lên nó

Một cõi giới tinh thần bẩm sinh

Quà tặng của đấng siêu nhiên

Sự phát triển của sản xuất vật chất

Ý thức là thuộc tính của mọi vật chất

Niềm tin là yếu tố cấu tạo ý thức quan trọng nhất

Ý thức là thuộc tính của dạng vật chất có tổ chức cao nhất – bộ óc người

Ý thức do vật chất sinh ra như “gan tiết mật”

Giao tiếp tự nhiên giữa người với người đủ tạo ý thức

Lao động và ngôn ngữ tác động chủ yếu hình thành ý thức

Kinh nghiệm sống cá nhân tạo ý thức

Lao động cải biến con người tạo nên ý thức

Sản xuất vật chất thuần túy

Thực nghiệm khoa học thuần túy

Hoạt động chính trị – xã hội riêng lẻ

Hoạt động thực tiễn đa dạng

Ý thức chỉ là hiện tượng cá nhân

Ý thức là hiện tượng xã hội, không thuần túy cá nhân

Ý thức là hiện tượng bẩm sinh bất biến

Ý thức là sự hồi tưởng ý niệm tuyệt đối

Ý thức là thuộc tính mọi dạng vật chất

Ý thức không cần chức năng bộ óc

Bộ óc là cơ quan vật chất của ý thức

Ý thức do bộ óc “tiết ra” như mật

Mọi loài đều có ý thức như nhau

Mọi động vật bậc cao đều như người

Ý thức thuộc tính của mọi vật chất

Chỉ con người có ý thức

Thu nhận thụ động kích thích từ ngoài vào não

Hình ảnh của thế giới chủ quan

Quá trình vật chất vận động trong não

Sự phản ánh tích cực, sáng tạo thế giới khách quan

Tình cảm là trung tâm

Ý chí là hạt nhân

Tri thức giữ vai trò hạt nhân

Niềm tin quyết định tất cả

Chỉ sao chép nguyên xi hiện thực khách quan

Phản ánh sáng tạo thực tại khách quan và định hướng hoạt động thực tiễn

Tự nó chỉ thay đổi tư tưởng, không đổi thực tiễn

Phụ thuộc hoàn toàn nguồn gốc sinh ra nó

Trí tuệ của Thượng đế ban cho

Bắt chước hiện thực khách quan một cách máy móc

Sáng tạo chủ quan thuần túy

Sự phản ánh đúng hiện thực khách quan và năng động chủ quan

Sáu hình thức cơ bản

Ba hình thức cơ bản

Bốn hình thức cơ bản

Năm hình thức cơ bản

Vật chất là thực tại khách quan

Vật chất tồn tại qua các dạng cụ thể

Vật chất không chỉ tồn tại dạng vật thể

Vật thể không phải luôn là vật chất

Thực tiễn lịch sử của nhân loại

Trực giác triết học cá nhân

Thực tiễn xã hội thuần túy

Niềm tin tôn giáo lâu đời

Thay thế hoàn toàn khoa học cụ thể

Cung cấp nguyên tắc chung định hướng nhận thức và thực tiễn

Chỉ áp dụng trong xã hội học

Loại bỏ mọi phương pháp nghiên cứu khoa học

Chuyển hóa.

Vận động.

Vật thể hữu hình.

Phát triển.

Vận động và đứng im là tương đối, phát triển là tuyệt đối.

Đứng im là tuyệt đối, vận động là tương đối.

Vận động là tuyệt đối, đứng im là tương đối, tạm thời.

Vận động và đứng im chỉ là tương đối, tạm thời.

Năng lực chế tạo và sử dụng công cụ lao động.

Bộ não người và hiện thực khách quan tương tác với nó.

Năng lực ngôn ngữ phát triển.

Bộ não người.

Ngôn ngữ phát triển với cả tiếng nói và chữ viết.

Lao động và ngôn ngữ.

Bộ não người và hiện thực khách quan.

Năng lực chế tạo và sử dụng công cụ lao động.

Chủ nghĩa duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Do “cú hích của Thượng đế”.

Do vật chất có tương tác với vật chất khác.

Do vật chất tự thân vận động bởi cấu trúc của nó.

Do chúng tác động vào các giác quan mang lại cho chúng ta thông tin về sự vận động.

Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào bộ não của con người.

Ý thức là một hiện tượng thuần túy cá nhân.

Ý thức là sản phẩm xã hội, là một hiện tượng xã hội.

Vật chất chỉ có một phương thức tồn tại là vận động.

Vận động là sự dịch chuyển vị trí của các vật thể trong không gian.

Vận động của vật chất là cố hữu, tuyệt đối, vô hạn.

Vận động là do ngoại lực tác động.

Ý thức cải biến hiện thực thông qua hoạt động thực tiễn của con người.

Ý thức phản ánh nhưng không thể cải biến hiện thực.

Ý thức tự nó cải tạo được hiện thực.

Ý thức cải biến hiện thực thông qua khoa học.

Việc phát huy tính sáng tạo không phụ thuộc vào hiện thực khách quan mà do sự năng động chủ quan của con người.

Phản ánh sáng tạo chỉ là năng lực của một thiểu số người trong xã hội.

Con người không có gì sáng tạo thực sự mà chỉ bắt chước hiện thực khách quan.

Mọi sự sáng tạo của con người đều bắt nguồn từ sự phản ánh đúng hiện thực khách quan và phát huy tính năng động chủ quan.

Hoạt động thực tiễn có ý thức của con người.

Ý thức có thể phản ánh đúng hiện thực khách quan.

Ý thức là thuộc tính của một dạng vật chất đặc biệt.

Ý thức có thể phản ánh sáng tạo, tích cực ngoài giới hạn của hiện thực khách quan.

Quan điểm toàn diện và quan điểm lịch sử - cụ thể.

Quan điểm toàn diện.

Quan điểm lịch sử - cụ thể.

Quan điểm phát triển.

Quan điểm phát triển.

Quan điểm lịch sử - cụ thể.

Quan điểm toàn diện.

Quan điểm phát triển và quan điểm lịch sử - cụ thể.

Tồn tại cô lập, tĩnh tại không vận động, phát triển, hoặc nếu có vận động thì chỉ là sự dịch chuyển vị trí trong không gian và thời gian do những nguyên nhân bên ngoài.

Có mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau. Do đó chúng vận động, biến đổi và phát triển không ngừng do những nguyên nhân tự thân tuân theo những quy luật khách quan.

Luôn bất biến, không thay đổi bản chất, chỉ thay đổi hình thức bên ngoài.

Chịu sự chi phối hoàn toàn của ý thức con người, không có quy luật khách quan.

Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

Hiện tượng xảy ra hoàn toàn ngẫu nhiên

Yếu tố tạo ra sự biến đổi nhất định

Sự kiện xuất hiện sau và bị chi phối

Chỉ có một nguyên nhân cho mọi kết quả

Kết quả có thể tác động trở lại nguyên nhân

Nguyên nhân và kết quả tồn tại hoàn toàn tách rời

Kết quả không bao giờ tác động lại nguyên nhân

Tính tất yếu của mọi quy luật tự nhiên

Tập hợp các trường hợp cá biệt

Mặt bên trong vật chất và cách tổ chức bộc lộ

Mối liên hệ ngẫu nhiên tạm thời

Luôn đồng nhất hoàn toàn với nhau

Vừa thống nhất vừa mâu thuẫn, có thể biến đổi

Không có tác động qua lại lẫn nhau

Do ý thức chủ quan quy định

Đổi tên sản phẩm giúp chất lượng tăng vọt

Công nghệ sản xuất mới làm thay đổi mẫu mã

Thiết kế nhà thay đổi làm đất đá biến dạng

Sơn tường mới khiến kết cấu thép mạnh hơn

Cái không liên quan đến điều kiện

Cái do trùng hợp ngẫu nhiên tạo nên

Cái xảy ra không theo quy luật nào

Cái do quy luật chi phối phải xảy ra

Tách rời, không chuyển hoá

Ngẫu nhiên hoàn toàn phủ định tất nhiên

Chúng đan xen, có thể chuyển hoá trong điều kiện

Chỉ tồn tại trong tự nhiên, không có trong xã hội

Chu kỳ ngày đêm do Trái Đất quay

Định luật hấp dẫn quyết định quỹ đạo

Sự hao mòn kim loại theo áp lực lâu dài

Đột biến gene tình cờ tạo ưu thế sống

Mặt, thuộc tính lặp lại trong nhiều cái riêng

Tên gọi khác của cái cá biệt duy nhất

Phần bao gồm toàn bộ mọi hiện tượng

Thứ chỉ tồn tại trong ý thức chủ quan

Cái chung quyết định tuyệt đối mọi cái riêng

Cả hai tồn tại khách quan, gắn bó hữu cơ

Cái riêng bao hàm nhưng phủ định cái chung

Cái chung chỉ tồn tại ngoài cái riêng

Hình thức luôn quyết định toàn bộ nội dung

Cùng nội dung có thể có nhiều hình thức

Hình thức phù hợp giúp nội dung phát triển

Nội dung biến đổi có thể làm hình thức thay đổi

Giải thích thiên tai bằng cấu trúc địa chất

Nghĩ uống vitamin làm điểm cao hơn

Cải tiến phương pháp học giúp hiểu sâu

Tập thể dục đều đặn cải thiện sức khỏe

Chỉ tìm một nguyên nhân duy nhất

Xem xét liên hệ, quy luật và điều kiện cụ thể

Tách nội dung khỏi hình thức để phân tích

Đồng nhất ngẫu nhiên với tất nhiên mọi lúc

Sự đối lập.

Sự phụ thuộc.

Sự tác động.

Sự phủ định.

Quan hệ hai chiều.

Quan hệ một chiều.

Quan hệ sản sinh.

Quan hệ được sắp xếp theo trình tự trước sau.

Chất là sự thống nhất hữu cơ của những thuộc tính làm cho sự vật là chứ không phải là cái khác.

Chất là bản chất của sự vật và có mối liên hệ thống nhất với hiện tượng.

Chất là chất liệu của sự vật.

Chất là sự tồn tại khách quan của bản thân sự vật.

Là số lượng của sự vật.

Là phạm trù triết học, chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật | về mặt số lượng, quy mô, trình độ, nhịp điệu.

Là phạm trù xã hội.

Là phạm trù của khoa học cụ thể để đo lường sự vật.

Độ thể hiện sự thống nhất giữa lượng và chất của sự vật, để chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng của sự vật chưa làm thay đổi căn bản về chất của sự vật ấy.

Độ là phạm trù triết học chỉ khoảng giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng có thể làm biến đổi về chất.

Độ là giới hạn trong đó sự thay đổi về lượng bất kỳ cũng làm biến đổi về chất.

Độ là phạm trù triết học chỉ sự biến đổi về chất và lượng.

Tiến bộ.

Chủ quan.

Bảo thủ.

Nóng vội.

Tiến bộ.

Nóng vội.

Chủ quan.

Bảo thủ.

Thành tích nghiên cứu khoa học sinh viên.

Thành tích tham gia phong trào tình nguyện.

Điểm số các môn học.

Mức độ thường xuyên tham gia phát biểu ý kiến xây dựng bài.

Mặt đối lập là những mặt có khuynh hướng biến đổi trái ngược trong cùng một sự vật.

Mọi sự vật, hiện tượng đều được hình thành bởi sự thống nhất của mặt đối lập, không hề có sự bài trừ lẫn nhau.

Những mặt khác nhau đều coi là mặt đối lập.

Những mặt nằm chung trong cùng một sự vật đều coi là mặt đối lập.

Xu hướng của sự vận động và phát triển.

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển.

Cách thức của sự vận động và phát triển.

Con đường của sự vận động và phát triển.

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tạm thời.

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tuyệt đối.

Đấu tranh giữa các mặt đối lập vừa tuyệt đối vừa tương đối.

Đấu tranh giữa các mặt đối lập là tương đối.

Không có sự thống nhất của các mặt đối lập thì vẫn có sự đấu tranh của các mặt đối lập.

Sự đấu tranh của các mặt đối lập vừa tương đối, vừa tuyệt đối.

Không có sự đấu tranh của các mặt đối lập thì vẫn có sự thống nhất của các mặt đối lập.

Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là không thể tách rời nhau. Không có thống nhất của các mặt đối lập thì cũng không có đấu tranh của các mặt đối lập.

Cần phải tôn trọng tính khách quan của mâu thuẫn.

Phải tìm nguồn gốc động lực của sự phát triển ở mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng.

Cần phải phân loại mâu thuẫn để tìm ra phương pháp giải quyết từng loại mâu thuẫn một cách đúng đắn nhất.

Cả 3 đáp án trên.

Phủ định biện chứng mang tính khách quan.

Phủ định biện chứng là sự trải qua hai lần phủ định.

Phủ định biện chứng là sự tự phủ định.

Phủ định biện chứng mang tính kế thừa.

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại.

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Quy luật phủ định của phủ định.

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Quy luật từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại.

Quy luật phủ định của phủ định.

Hai mặt đối lập có tính chất, đặc điểm, khuynh hướng phát triển trái ngược nhau.

Hai mặt đối lập giảm dần sự khác biệt.

Sự liên hệ, quy định, xâm nhập vào nhau tạo thành một chỉnh thể.

Sự bài trừ, gạt bỏ lẫn nhau giữa hai mặt đối lập.

Chuyển hóa.

Độ.

Điểm nút.

Bước nhảy.

Xóa bỏ hoàn toàn cái cũ, chấm dứt sự phát triển của sự vật.

Sự thay thế sự vật này bằng sự vật khác trong quá trình vận động phát triển.

Sự kế thừa cái cũ.

Tiền đề, điều kiện cho sự phát triển liên tục, cho sự ra đời của cái ,thay thế cho cái cũ.

Mỗi chất của sự vật có những lượng tương ứng với nó.

Sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất của sự vật là độc lập nhau, không liên quan, tác động gì đến nhau.

Mọi sự vật, hiện tượng đều là sự thống nhất biện chứng giữa hai mặt chất và lượng.

Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ là tương đối, giữa chúng không ranh giới tuyệt đối.

Đường thẳng đi lên.

Đường xoáy ốc đi lên.

Đồ thị hình sin.

Đường đích dắc.

Nguồn gốc của sự vận động và phát triển

Động lực của sự vận động và phát triển

Cách thức của sự vận động và phát triển

Khuynh hướng của sự vận động và phát triển

Mọi sự vật, hiện tượng đều là sự thống nhất giữa chất và lượng

Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ là tương đối

Sự thay đổi về lượng của sự vật có ảnh hưởng đến sự thay đổi về chất của nó và ngược lại, sự thay đổi về chất của sự vật cũng làm thay đổi về lượng tương ứng

Sự thay đổi về lượng và sự thay đổi về chất của sự vật là độc lập tương đối, không quan hệ tác động đến nhau

Mọi sự vận động nói chung

Mọi sự phủ định nói chung

Sự phủ định biện chứng

Sự kế thừa

Sự phát triển đột biến

Sự thay đổi về chất diễn ra tại điểm nút

Sự chuyển biến dần dần về chất

Sự hoàn thiện về chất

Đối kháng

Xung đột

Khác biệt

Mâu thuẫn

Sự khẳng định

Sự phủ định

Sự phủ định biện chứng

Sự kết thúc một chu kỳ phát triển

Tiếp tục lặp lại một chu kỳ phát triển như trước

Kết thúc quá trình phát triển

Quay trở lại xuất phát điểm ban đầu

Mở ra một chu kỳ phát triển mới trên cơ sở cao hơn

Bản chất hiện tượng

Nội dung và hình thức

Chất và lượng

Cả a, b, c

Cả a, b, c

Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật mâu thuẫn biện chứng

Quy luật lượng đổi – chất đổi

Kiềm chế các mặt đối lập không cho chúng bộc phát

Giữ một mặt đối lập này và gạt bỏ mặt đối lập khác

Chuyển hóa các mặt đối lập

Thủ tiêu các mặt đối lập

Nó kết thúc một chu kỳ phát triển của sự vật và mở ra một chu kỳ mới

Nó tạo ra sự phát triển

Nó có tính kế thừa

Nó thực hiện một bước nhảy về chất

Chất là những gì làm cho sự vật là nó chứ không phải cái khác

Chất chỉ tính quy định khách quan vốn có của sự vật

Chất là bản chất của các sự vật, hiện tượng, quá trình

Chất là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính

Sự hiện tồn của đối tượng trong ý thức

Sự phản ánh thế giới khách quan vào đầu óc của con người

Sự phản ánh chủ động, tích cực, sáng tạo của chủ thể về khách thể

Sự tiến dần từ duy đến khách thể

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Ph. Ăngghen

C. Mác

Ph. Hêghen

V. I. Lênin

Nhận thức lý luận

Nhận thức cảm tính

Nhận thức khoa học

Nhận thức lý tính

Tri giác

Khái niệm

Biểu tượng

Cảm giác

Cảm giác, tri giác và biểu tượng

Cảm giác, tri giác và suy luận

Cảm giác, tri giác và khái niệm

Khái niệm và suy luận

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Thuyết nhị nguyên

Phục vụ nhu cầu thực tiễn của con người

Phục vụ hoạt động lao động sản xuất

Thỏa mãn sự hiểu biết của con người

Giúp con người hiểu bản chất của mình

Cảm giác, tri giác và biểu tượng

Phán đoán, khái niệm, suy luận

Khái niệm, phán đoán, suy luận

Tri giác, biểu tượng, khái niệm

Là hoạt động tinh thần của con người

Là hoạt động vật chất của con người

Là hoạt động vật chất và tinh thần của con người

Là hoạt động khoa học của con người

Trao đổi hàng hoá không gắn với lao động sản xuất

Quá trình con người tạo ra của cải vật chất cho xã hội

Hoạt động tư duy siêu hình nhằm giải thích tự nhiên

Sáng tạo biểu tượng tinh thần vượt lên hiện thực

Mối quan hệ phân phối sản phẩm trong xã hội

Tập hợp giá trị văn hoá tinh thần của cộng đồng

Tổng hợp người lao động và tư liệu sản xuất

Hệ thống quyền lực chính trị của giai cấp thống trị

Quan hệ giữa các ngành khoa học với công nghệ

Quan hệ giữa cộng đồng với các thiết chế tôn giáo

Quan hệ giữa người với người trong sản xuất

Quan hệ giữa con người với tự nhiên thuần tuý

Nguồn tài nguyên tái tạo do thiên nhiên cung cấp

Đối tượng lao động và công cụ lao động

Lao động quản trị và kiến thức chuyên môn

Vốn tiền tệ và tín dụng trong lưu thông

Hình thức nhà nước giữ độc quyền cưỡng bức

Trình độ phát triển của nghệ thuật tinh thần

Mức độ phát triển giao lưu văn hoá khu vực

Phương thức sản xuất chi phối toàn bộ đời sống

Quan hệ sản xuất phải phù hợp trình độ lực lượng sản xuất

Hai mặt tồn tại độc lập không ảnh hưởng lẫn nhau

Quan hệ sản xuất quyết định hoàn toàn lực lượng sản xuất

Lực lượng sản xuất chỉ là biểu hiện pháp lý của sở hữu

Thị trường hàng hoá và hệ thống giá cả

Văn hoá tinh thần và ý thức hệ xã hội

Chế độ chính trị và hình thức nhà nước

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Cơ sở hạ tầng kinh tế của xã hội

Truyền thống dân tộc qua lịch sử

Ý thức hệ tôn giáo của cộng đồng

Nhà nước pháp quyền của giai cấp

Chỉ công cụ lao động mà bỏ qua người lao động

Chỉ quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất

Chỉ năng suất lao động của một ngành riêng lẻ

Chỉ tiến bộ khoa học ở lĩnh vực quân sự

Khả năng tiêu dùng và thị hiếu văn hoá

Trình độ giáo dục phổ thông và đại học

Quan hệ của các nhóm đối với tư liệu sản xuất

Mức độ tham gia vào hoạt động chính trị

Quan hệ đó bất biến trong mọi giai đoạn phát triển

Quan hệ đó được quyết định bởi địa lý tự nhiên

Quan hệ đó biến đổi theo mức phát triển lực lượng sản xuất

Quan hệ đó chỉ phụ thuộc vào ý thức chủ quan

Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất chín muồi

Suy giảm tài nguyên thiên nhiên đến mức khan hiếm

Xung đột ngẫu nhiên giữa các cá nhân có quyền lực

Thay đổi văn hoá tinh thần đơn thuần không kinh tế

Khí hậu ôn hoà làm mùa màng bội thu một năm

Công nghệ số hoá khiến doanh nghiệp tái cấu trúc sở hữu

Nghệ thuật trừu tượng lan rộng trong đời sống thị dân

Luật lễ nghi truyền thống phục hồi trong nông thôn

Tổng thể phương thức sản xuất cùng kiến trúc thượng tầng

Một mô hình quản trị doanh nghiệp trong kinh tế

Một phong cách văn hoá-đạo đức của một cộng đồng

Một chu kỳ chính trị lặp lại theo thời gian lịch sử

Thay thế mọi hình thức phân phối trong xã hội hiện đại

Xoá bỏ hoàn toàn đối kháng giữa các giai tầng xã hội

Tạo ra toàn bộ sức mạnh vật chất của lực lượng sản xuất

Quyết định cấu trúc quan hệ sản xuất và địa vị giai cấp

Trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp cùng con người

Chỉ hỗ trợ quản trị mà không tác động năng suất

Tác dụng chủ yếu trong lĩnh vực quân sự quốc phòng

Không ảnh hưởng đến cấu trúc quan hệ sở hữu tư liệu

Kìm hãm phát triển và nảy sinh cải cách hoặc cách mạng

Tăng trưởng mạnh và ổn định xã hội lâu dài

Không tạo ra bất kỳ xung đột hay mâu thuẫn nào

Xã hội quay lại phương thức sản xuất nguyên thuỷ

Sự suy giảm vai trò của mọi hình thức lao động trí óc

Sự thay đổi khẩu vị tiêu dùng của cư dân đô thị

Sự mở rộng đường biên giới giữa các quốc gia

Sự thay đổi phương thức sản xuất ở quy mô toàn xã hội

Sự phát triển của một mặt không ảnh hưởng đến mặt kia

Hai mặt phủ định nhau, không thể đồng thời tồn tại

Quan hệ sản xuất quyết định tuyệt đối, lực lượng sản xuất chỉ phụ thuộc

Hai mặt tác động qua lại, trong đó lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định cuối cùng

Mâu thuẫn cơ bản được giải quyết và phương thức sản xuất mới chiếm ưu thế

Giai cấp thống trị tự nguyện nhường quyền mà không thay đổi kinh tế

Xuất hiện phong trào nghệ thuật mang tính hiện đại

Dân số tăng nhanh dẫn đến thiếu tài nguyên tạm thời

Toàn bộ lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Hệ thống chính trị, pháp luật và ý thức xã hội

Các thiết chế văn hóa và giáo dục chính thức

Toàn bộ các chuẩn mực đạo đức của cộng đồng

Những quan hệ sở hữu trong sản xuất

Toàn bộ phương tiện lao động và công nghệ

Tập hợp các thiết chế chính trị, pháp luật, tư tưởng

Nguồn lực tự nhiên và đất đai của quốc gia

Không liên quan, tồn tại độc lập nhau

Chỉ phụ thuộc vào truyền thống văn hóa

Quan hệ biện chứng, tác động qua lại hai chiều

Một chiều: thượng tầng quyết định hạ tầng

Địa lý tự nhiên và khí hậu khu vực

Di sản văn hóa và tôn giáo cổ truyền

Cơ sở hạ tầng kinh tế của xã hội

Năng lực lãnh đạo cá nhân xuất chúng

Thiết chế giáo dục và khoa học

Hệ thống văn hóa tinh thần

Kiến trúc thượng tầng xã hội

Cơ sở hạ tầng kinh tế

Tăng cường tuyên truyền giá trị gia đình trong truyền thông

Sự thay đổi luật lao động khi công nghệ tự động hóa phát triển

Việc phổ biến nhạc dân gian trong trường học

Gia tăng hoạt động lễ hội truyền thống theo mùa vụ

Ban hành chính sách thuế khuyến khích đầu tư công nghệ

Biến đổi địa lý tự nhiên qua thời tiết

Làm tăng trữ lượng tài nguyên thiên nhiên

Thay đổi cấu trúc dân số bằng sinh học

Công cụ, máy móc và tri thức kỹ thuật

Thiết chế tôn giáo chính thống

Hiến pháp và hệ thống tòa án

Các chuẩn mực đạo đức cộng đồng

Cải cách thể chế chính trị và pháp luật tương ứng

Gia tăng ảnh hưởng của khí hậu và địa lý

Suy giảm toàn bộ hệ giá trị văn hóa cổ truyền

Chấm dứt xung đột giai cấp trong xã hội

Hình thành và biến đổi gắn với cơ sở kinh tế từng thời kỳ

Phụ thuộc hoàn toàn vào cá nhân lãnh đạo

Chỉ thay đổi khi có thiên tai nghiêm trọng

Bất biến theo thời gian vì dựa vào đạo lý phổ quát

Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Hệ thống đảng phái và quốc hội

Chuẩn mực đạo đức và tôn giáo

Các cơ quan truyền thông đại chúng

Thiên nhiên và địa lý học

Kiến trúc thượng tầng văn hóa

Giải trí và truyền thông đại chúng

Cơ sở hạ tầng kinh tế

Tách rời hoàn toàn khỏi kinh tế và sản xuất

Không bao giờ thay đổi theo thời gian lịch sử

Hoàn toàn quyết định hạ tầng trong mọi tình huống

Có khả năng tác động trở lại và lựa chọn phản ứng

Hai chiều: vừa quyết định vừa phản hồi

Thượng tầng luôn cố định không biến đổi

Gắn với xung đột và đấu tranh lợi ích

Lịch sử–cụ thể theo từng hình thái

Những lợi ích kinh tế chi phối quan hệ sản xuất

Các quá trình địa chất biến đổi lớp vỏ Trái Đất

Mọi chuẩn mực đạo đức siêu hình vĩnh cửu

Toàn bộ truyền thống tôn giáo không thay đổi

Thay đổi nhiệt độ trung bình toàn cầu

Cách mạng công nghiệp số hóa rộng khắp

Gia tăng lễ hội tín ngưỡng theo mùa

Phát triển môn thể thao mới trong trường

Để hiểu động lực kinh tế chi phối thiết chế

Để mô tả chính xác di sản văn hóa cổ

Để xác định bản đồ địa lý tự nhiên

Để dự báo thiên tai và thời tiết dài hạn