Chủ nghĩa duy vật nói chung đồng nhất vật chất với khối lượng

Chủ nghĩa chiết trung đồng nhất vật chất với khối lượng

Chủ nghĩa duy vật siêu hình thế kỷ XVII–XVIII đồng nhất vật chất với khối lượng

Chủ nghĩa duy vật chất phác đồng nhất vật chất với khối lượng

Nhận thức được thế giới

Phân chia thế giới thành duy vật và duy tâm

Cải tạo được thế giới

Chống được chủ nghĩa duy tâm tôn giáo

Phân tích toán học và thống kê hiện đại

Quan sát định lượng nghiêm ngặt và thực nghiệm rộng

Suy đoán cảm tính và trực giác không kiểm chứng

Mô hình hoá bằng công cụ tính toán số

Vì sinh học thời kỳ này đo khối lượng cơ thể

Ảnh hưởng cơ học cổ điển đề cao khối lượng

Do thần học quy định bản chất là khối lượng

Do thuyết nguyên tử của Democritos nêu khối lượng

Chuyển từ giải thích sang hành động biến đổi

Chỉ mô tả thế giới trung lập giá trị

Phủ nhận mọi hình thức thực tiễn

Tách triết học khỏi khoa học tự nhiên

Bỏ qua năng lượng và trường trong tự nhiên

Tăng cường nghiên cứu cơ học lượng tử

Chấp nhận tính bất định trong vật lý

Phát triển thuyết tương đối rộng

Duy vật tự phát dựa vào cảm tính, duy vật biện chứng dựa vào thực tiễn khoa học

Duy vật tự phát là duy tâm, duy vật biện chứng là thần học

Duy vật tự phát phủ nhận vật chất, duy vật biện chứng khẳng định tinh thần

Duy vật tự phát chỉ nghiên cứu đạo đức, duy vật biện chứng nghiên cứu mỹ học

Khối lượng, năng lượng, và trường

Chỉ khối lượng của vật thể

Chỉ kích thước hình học

Chỉ lực hấp dẫn Newton

Tập trung mô tả, tránh khuyến nghị chính sách

Loại bỏ dữ liệu, giữ cảm hứng triết học

Tranh luận ngôn ngữ, né thực nghiệm

Thu thập bằng chứng, đề xuất giải pháp khả thi

Tính khách quan của nó.

Tính biện chứng của nó.

Tính tuần hoàn của nó.

Vĩnh viễn cửu và vô tận của nó.

Tính vật chất của nó.

Tính tiệm nghiệm.

Vận động xã hội.

Thực tại khách quan.

Không gian và thời gian.

Đồng nhất vật chất nói chung với một dạng cụ thể của vật chất.

Coi vật chất nói chung tồn tại tách rời các dạng tồn tại cụ thể của vật chất.

Không đồng nhất vật chất nói chung với dạng tồn tại cụ thể của vật chất.

Coi vật chất nói chung là thuộc tính của vật thể.

Chủ nghĩa duy vật chất phác.

Chủ nghĩa duy vật siêu hình.

Chủ nghĩa duy tâm khách quan.

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Khẳng định ý thức cá nhân tạo dựng hiện thực.

Thừa nhận vật chất tồn tại độc lập với ý thức.

Xem vận động là đặc trưng của vật chất.

Phủ nhận vai trò của cảm giác trong nhận thức.

Vật chất không vận động

Vật chất và vận động tách rời nhau

Có vận động thuần túy ngoài vật chất

Không có vận động thuần túy ngoài vật chất

Không gian và thời gian là hình thức tồn tại của vật chất, không tách rời vật chất

Không gian, thời gian và vận động tồn tại độc lập với vật chất, tách rời vật chất

Tồn tại không gian và thời gian thuần túy bên ngoài vật chất

Không gian và thời gian là do quan niệm của con người đặt ra

Ý thức tự nó có thể làm thay đổi hiện thực

Ý thức tác động đến hiện thực thông qua hoạt động lý luận

Ý thức tác động đến hiện thực thông qua nhu cầu khám phá hiện thực

Ý thức tác động đến hiện thực thông qua hoạt động thực tiễn

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Chủ nghĩa chiết trung

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Vật chất là cái có trước, vận động là phương thức tồn tại

Vận động là thuộc tính cố định của ý thức

Vận động tồn tại độc lập với vật chất

Vận động chỉ là hiện tượng cơ học thuần túy

Vật chất tồn tại mà không cần không gian, thời gian

Không gian, thời gian gắn liền với sự tồn tại của vật chất

Không gian và thời gian chỉ là khái niệm toán học

Không gian có thật, thời gian là ảo tưởng chủ quan

Vì ý thức chỉ là cảm xúc cá nhân thuần túy

Vì ý thức không có nội dung phản ánh hiện thực

Vì cần thông qua thực tiễn để chuyển hóa thành hành động

Vì hiện thực là bất biến, không thể thay đổi

Loại bỏ hoàn toàn giá trị và mục tiêu con người

Ưu tiên mong muốn chủ quan hơn bằng chứng

Đặt hiện thực khách quan làm nền tảng đánh giá

Chỉ sử dụng suy luận thuần túy không kiểm chứng

Không có vận động thuần túy ngoài vật chất

Vận động có thể tách khỏi vật chất trong điều kiện đặc biệt

Vật chất và vận động không thể tách rời

Vận động là phương thức tồn tại của vật chất

Chiêm nghiệm lý luận thuần túy trong phòng kín

Xây dựng kế hoạch và triển khai hành động cụ thể

Đợi hiện thực tự thay đổi theo thời gian

Phê phán hiện thực nhưng không hành động

Định luật Newton, thuyết tiến hóa, thuyết ánh sáng.

Định luật Bernuli, thuyết lượng tử, thuyết tế bào.

Định luật bảo toàn chuyển hóa năng lượng, thuyết tiến hóa, thuyết tế bào.

Định luật bảo toàn chuyển hóa năng lượng, thuyết tiến hóa, thuyết ánh sáng.

Tư liệu sản xuất.

Ngôn ngữ.

Công cụ lao động.

Lửa.

Vì nó có sự thống nhất giữa thế giới quan duy vật biện chứng và phép biện chứng duy vật.

Vì nó khái quát được những thành tựu khoa học tự nhiên hiện đại.

Vì nó kế thừa tư tưởng biện chứng trong lịch sử triết học.

Vì nó phản ánh được nội dung của thế giới hiện thực.

Có

Không xác định

Không

Vừa có, vừa không

Vai trò quyết định của ý thức đối với vật chất

Vai trò quyết định của vật chất trong xã hội

Vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức

Vai trò quyết định của sức mạnh đồng tiền trong xã hội

Nguyên tắc toàn diện

Nguyên tắc khách quan

Nguyên tắc lịch sử - cụ thể

Nguyên tắc phát triển

Nhận thức

Ý thức

Vật chất

Tinh thần

Mang tính chủ quan, lệch chuẩn

Mang tính khách quan, lịch sử

Mang tính sáng tạo, chủ thể

Mang tính trực tiếp, không qua trung gian

Vật chất và ý thức tách biệt không liên quan

Vật chất quyết định, ý thức có tính độc lập tương đối

Ý thức quyết định vật chất hoàn toàn

Ý thức và vật chất đồng nhất tuyệt đối

Xuất phát từ ý chí chính trị thuần túy

Xuất phát từ cảm xúc nhất thời

Xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh thực tế

Xuất phát từ mục tiêu chủ quan của cá nhân

Ưu tiên hình thức, coi nhẹ nội dung

Bỏ qua lợi ích vật chất của người lao động

Kết hợp cải thiện điều kiện vật chất và giáo dục ý thức

Chỉ cần tuyên truyền là đủ

Ý thức hình thành từ thực tiễn xã hội

Ý thức có thể thay thế hoàn toàn các quy luật khách quan

Ý thức có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm phát triển

Ý thức có thể định hướng hoạt động thực tiễn

Bỏ qua mâu thuẫn lợi ích vì chúng không quan trọng

Tin rằng thay đổi khẩu hiệu sẽ tự động thay đổi đời sống

Dựa vào ý chí cá nhân mạnh mẽ để thay đổi hiện thực

Phân tích toàn diện điều kiện thực tiễn, đề ra giải pháp phù hợp

Vì nó chỉ xảy ra trong ý thức

Vì nó chỉ xảy ra trong một sự vật nhất định

Vì nó là trường hợp đặc biệt của vận động

Vì nó là quy ước chung của con người

Vì nó xảy ra trong một mối quan hệ nhất định

Vật chất sống

Mọi dạng vật chất trong tự nhiên

Hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan

Hệ quả của môi trường sống

Động vật bậc cao có hệ thần kinh

Mâu thuẫn của lực lượng vật chất và tinh thần

Mâu thuẫn bên trong sự vật, hiện tượng

Cái hích của Thượng đế bên ngoài thế giới

Tác động của ngoại lực

Điều kiện môi trường sống quyết định

Đứng im tồn tại tách rời vận động hoàn toàn

Đứng im chỉ là tương đối và có tính quan hệ

Đứng im phủ định mọi biến đổi của sự vật

Đứng im là bản chất của mọi vật thể

Đứng im là trạng thái tuyệt đối bất biến

Thế giới khách quan một cách chủ quan

Các ý niệm bẩm sinh không cần kinh nghiệm

Thế giới chủ quan một cách khách quan

Bản năng sinh học thuần túy của con người

Các quy ước xã hội không liên hệ vật chất

Đứng im là điều kiện cho tiến bộ

Ý thức tập thể tạo ra vật chất mới

Mâu thuẫn nội tại thúc đẩy phát triển

Sự ngẫu nhiên thuần túy chi phối thay đổi

Ngoại lực quyết định mọi thay đổi

Cần dựa vào hiện thực để kiểm chứng nhận thức

Không cần quan sát thực tế, chỉ cần suy diễn

Thế giới khách quan phụ thuộc hoàn toàn ý thức

Mọi tri thức đều do bẩm sinh, không trải nghiệm

Khoa học chỉ là tổng hợp ý kiến chủ quan

Chỉ xem xét tác động từ bên ngoài

Loại trừ tác động mâu thuẫn nội bộ

Khẳng định trạng thái bất biến vĩnh viễn

Nhận diện điều kiện và quan hệ của hệ thống

Bỏ qua mọi biến đổi nhỏ không quan trọng

Biến đổi do mâu thuẫn nội tại hệ thống

Biến đổi do môi trường tự nhiên duy nhất

Biến đổi do quy ước loại bỏ vật chất

Biến đổi do tác động siêu nhiên

Biến đổi do ý thức tập thể thuần túy

Ý thức hoàn toàn tách rời bộ não vật chất

Ý thức chỉ là phản xạ có điều kiện đơn giản

Ý thức là thực thể độc lập siêu hình

Ý thức không đồng nhất với thuộc tính sinh học

Ý thức phủ định mọi quan hệ vật chất

Là sự tăng giảm thuần túy về lượng

Bao hàm thay đổi dần về lượng dẫn đến chất

Diễn ra cực kỳ quanh co phức tạp

Đi lên bao hàm cả sự thụt lùi tạm thời

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy vật chất phác

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Đơn nhất

Chung

Cái toàn thể

Phổ biến

Bộ phận

Căn cứ kinh nghiệm lịch sử để định chiến lược

Chỉ căn cứ quy luật khách quan để định chiến lược

Chỉ căn cứ kinh nghiệm nước khác để định chiến lược

Chỉ căn cứ vào mong muốn chủ quan để định chiến lược

Quan điểm kinh nghiệm chủ nghĩa

Quan điểm biện chứng

Quan điểm duy tâm

Quan điểm siêu hình

Cái chung sâu sắc hơn cái riêng

Cái riêng chứa đựng cái chung

Cái chung tồn tại tách rời cái riêng

Cái chung biểu hiện qua cái riêng

Xem mâu thuẫn tồn tại khách quan

Xem mâu thuẫn chỉ có trong xã hội

Xem mâu thuẫn chỉ có trong tự nhiên

Xem mâu thuẫn do tư duy tạo ra

Xem xét tính quanh co phức tạp

Chấp nhận bước lùi tạm thời

Nhận diện chuyển hóa lượng sang chất

Chỉ nhìn sự tăng giảm về lượng

Cái toàn thể bao hàm cái chung

Cái chung bao hàm cái toàn thể

Không có liên hệ với nhau

Hai khái niệm đồng nhất hoàn toàn

Ý muốn tập thể lãnh đạo

Phỏng đoán trực giác cá nhân

Bằng chứng khách quan và quy luật

Kinh nghiệm duy nhất của quốc gia khác

Cái riêng tồn tại khách quan không bao hàm cái chung

Cái chung tồn tại thông qua cái riêng

Cái chung tồn tại khách quan bên ngoài cái riêng

Cái riêng và cái chung tồn tại độc lập

Sai

Vừa đúng, vừa sai

Không xác định

Đúng

Bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan, là cái vốn có của sự vật

Chỉ có bản chất tồn tại khách quan, còn hiện tượng tồn tại chủ quan

Bản chất tồn tại khách quan bên ngoài sự vật

Hiện tượng là tổng hợp cảm giác của con người

Hình thức chủ nghĩa

Chủ quan duy ý chí

Kinh nghiệm chủ nghĩa

Giáo điều

Cái chung không thể tách rời cái riêng

Cái chung biểu hiện qua cái riêng

Cái chung chỉ tồn tại nhờ cái riêng

Cái chung luôn phủ định cái riêng

Vì cái chung độc lập với cái riêng

Vì cái riêng phủ định hoàn toàn cái chung

Vì cái riêng là nơi cái chung bộc lộ

Vì cái chung chỉ là khái niệm trừu tượng

Bản chất phản ánh quy luật nội tại của sự vật

Hiện tượng là vẻ ngoài chủ quan của ý thức

Hiện tượng quyết định bản chất tuyệt đối

Bản chất là tập hợp cảm xúc con người

Bản chất là cái vốn có của sự vật

Hiện tượng chỉ tồn tại trong cảm giác con người

Bản chất và hiện tượng đều có tính khách quan

Cả bản chất và hiện tượng đều tồn tại trong thực tại

Phát huy tính năng động sáng tạo

Kết hợp hài hòa chủ quan và khách quan

Áp đặt ý chí chủ quan lên hiện thực

Nhận thức đúng bản chất sự vật

Đặt mục tiêu vượt ngoài quy luật khách quan

Bỏ qua dữ liệu thực nghiệm vì tốn thời gian

Phân tích điều kiện khách quan trước khi hành động

Ra quyết định chỉ dựa vào mong muốn cá nhân

Quan điểm chiết trung

Quan điểm thực tiễn

Quan điểm phát triển

Quan điểm phiến diện

Vật chất tồn tại rồi mới vận động phát triển

Vận động tồn tại trước rồi sinh ra vật chất

Không có vận động ngoài vật chất, không có vật chất không vận động

Vật chất và vận động không tồn tại cùng nhau

Chất nào lượng ấy

Không có chất thuần túy bên ngoài sự vật

Chất tồn tại khách quan gắn liền với sự vật

Chất tồn tại khách quan bên ngoài sự vật

Độ là giới hạn mà trong đó chất chưa thay đổi

Độ là phạm trù chỉ sự biến đổi của chất

Độ là điểm nút chuyển hóa giữa chất và lượng

Độ là phạm trù chỉ sự biến đổi của lượng

Vật chất tồn tại phụ thuộc vào ý thức

Vật chất tồn tại độc lập với ý thức

Vật chất biến mất khi không có nhận thức

Vật chất chỉ là sản phẩm của tư duy

Có ngưỡng mà lượng thay đổi làm chuyển hóa chất

Lượng thay đổi không bao giờ dẫn đến biến đổi chất

Chất thay đổi không liên quan đến lượng

Chất và lượng hoàn toàn tách rời nhau

Sự thay đổi vị trí đơn thuần trong cơ học

Mọi sự biến đổi nói chung của sự vật

Hoạt động tinh thần của con người

Sự lặp lại bất biến của hiện tượng

Phát triển là quá trình đi lên có tính kế thừa

Phát triển là đứng yên không biến đổi

Phát triển là tuần hoàn trở về trạng thái cũ

Phát triển là thay đổi ngẫu nhiên không quy luật

Chân lý đúng trong điều kiện lịch sử xác định

Chân lý chỉ đúng khi nhiều người tin

Chân lý phụ thuộc hoàn toàn vào cảm xúc

Chân lý bất biến cho mọi thời điểm

Chỉ chú ý hiện tượng, bỏ qua bản chất

Xem xét sự vật cô lập, tách rời bối cảnh

Xem xét sự vật trong liên hệ và vận động

Ưu tiên trực giác, gác bỏ lý luận

Độ

Chất

Lượng

Điểm nút

Phủ định biện chứng xóa bỏ cái cũ hoàn toàn

Phủ định biện chứng không đơn thuần là xóa bỏ cái cũ hoàn toàn

Phủ định biện chứng loại bỏ những yếu tố không thích hợp của cái cũ

Phủ định biện chứng giữ lại và cải biến những yếu tố còn thích hợp của cái cũ

Hình thức vận động cao hơn có thể bao hàm trong nó những hình thức vận động thấp hơn

Cả A,B,C đều sai

Cả A,B,C đều đúng

Trong mọi sự vật có thể tồn tại nhiều hình thức vận động

Mỗi sự vật thường được đặc trưng bởi một hình thức vận động cao nhất mà nó có

Điểm nút

Độ

Bước nhảy

Chất

Giữ lại và cải biến yếu tố phù hợp của cái cũ

Xóa bỏ triệt để mọi yếu tố của cái cũ

Thay thế ngẫu nhiên không theo quy luật

Chỉ thêm yếu tố mới mà không động đến cái cũ

Bước nhảy

Điểm nút

Độ

Chất

Điểm nút

Độ

Lượng

Vận động

Kế thừa, chọn lọc và cải biến

Giữ nguyên cái cũ không đổi

Loại bỏ toàn bộ quá khứ

Chỉ tích lũy lượng không đổi

Tách biệt hoàn toàn

Thấp quyết định cao

Cao bao hàm và chi phối thấp

Không liên hệ với nhau

Chất

Bước nhảy

Độ

Lượng

Ngẫu nhiên/Tất nhiên

Khả năng/Hiện thực

Hình thức/Nội dung

Nội dung/Hình thức

Hiện tượng/Bản chất

định hướng

xác định

bao quát

Được hình thành

phủ định

Quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Quan hệ giữa cái riêng và cái chung

Quan hệ giữa tất nhiên và ngẫu nhiên

Quan hệ giữa nội dung và hình thức

Quan hệ giữa khả năng và hiện thực

Giáo dục đạo đức

Phong tục tập quán

Kinh tế vật chất

Tư tưởng chính trị

Ý thức xã hội

Nội dung và hình thức tách biệt

Hình thức quyết định nội dung

Hình thức bất biến theo thời gian

Nội dung quyết định hình thức

Nội dung phụ thuộc vào ngẫu nhiên

Khả năng chuyển thành hiện thực

Hiện thực tạo ra khả năng giả

Hiện thực loại bỏ mọi khả năng

Khả năng phủ định hiện thực

Khả năng luôn bằng hiện thực

Chỉ có tất nhiên mới là nguyên nhân

Nguyên nhân và kết quả đồng nhất

Nguyên nhân tạo ra kết quả

Ngẫu nhiên luôn quyết định kết quả

Kết quả sinh ra nguyên nhân

Cái chung tồn tại ngoài cái riêng

Cái chung chỉ là ngẫu nhiên

Cái riêng là biểu hiện của cái chung

Cái riêng quyết định cái chung tuyệt đối

Cái chung phủ định cái riêng

Tách biệt hoàn toàn

Bổ sung và chuyển hoá

Ngẫu nhiên loại trừ tất nhiên

Tất nhiên phủ định ngẫu nhiên

Chỉ ngẫu nhiên được xem xét

Vì hiện tượng quyết định bản chất

Vì hiện tượng quan trọng hơn nội dung

Vì bản chất ổn định hơn hiện tượng

Vì hiện tượng luôn sai

Vì bản chất phụ thuộc ngẫu nhiên

Hiện thực nào cũng chứa đựng khả năng tiềm ẩn

Khả năng luôn tồn tại trong hiện thực mọi lúc

Khả năng chỉ tồn tại trong ý niệm, không trong hiện thực

Khả năng và hiện thực đều tồn tại khách quan như nhau

Chỉ dựa vào khả năng có thể xảy ra

Chỉ dựa vào hiện thực đang có, bỏ qua khả năng

Vừa dựa vào hiện thực, đồng thời tính đến khả năng

Để khả năng tự chuyển hóa thành hiện thực theo thời gian

Khả năng nảy sinh từ điều kiện hiện thực

Khả năng gắn với những tiền đề vật chất phù hợp

Khả năng tự chuyển hóa thành hiện thực không cần hành động

Khả năng cần được nhận diện và phát huy qua thực tiễn

Tạo ra phát triển do mâu thuẫn nội tại quyết định

Phủ định hai lần để chấm dứt một chu kỳ phát triển

Tính kế thừa lặp lại và khuynh hướng tiến lên của phát triển

Phát triển theo vòng tuần hoàn và đào thải toàn bộ cái cũ

Vì mọi trạng thái đều có điều kiện biến đổi khả hữu

Vì khả năng tồn tại độc lập ngoài hiện thực khách quan

Vì khả năng là sản phẩm thuần túy của ý niệm chủ quan

Vì hiện thực không bao giờ thay đổi theo quy luật

Phân tích hiện thực hiện tại và các khả năng phát triển

Mô tả khả năng như chắc chắn sẽ xảy ra ngay

Cố định vào số liệu hiện có, không xét tiềm năng

Đợi khả năng chín muồi rồi mới hành động

Đồng thời phân tích hiện trạng và khả năng mở rộng

Bỏ qua rủi ro vì khả năng tự thành hiện thực

Chỉ dựa vào trực giác về khả năng tăng trưởng

Xem cơ hội là hiện thực đã đảm bảo thành công

Dừng lại khi mâu thuẫn nội tại được giải quyết

Tiến lên trên cơ sở kế thừa cái hợp lý của cái cũ

Quay lại điểm xuất phát y nguyên như cũ

Loại bỏ hoàn toàn mọi yếu tố trước đó

Khả năng cần được kiểm chứng trong hoạt động thực tiễn

Hiện thực bao hàm những hướng phát triển khả dĩ

Khả năng chỉ tồn tại trong ý niệm chủ quan thuần túy

Khả năng gắn với điều kiện của hiện thực khách quan

Chọn khả năng lạc quan rồi bỏ qua điều kiện hiện thực

Chỉ dựa vào hiện trạng vì số liệu đáng tin cậy

Vạch rõ hiện trạng, xác định khả năng, lập kế hoạch hành động

Mặc cho khả năng tự biến thành hiện thực theo thời gian

Chủ nghĩa duy vật biện chứng

Chủ nghĩa duy tâm chủ quan

Chủ nghĩa duy vật siêu hình

Chủ nghĩa duy tâm khách quan

Sự vật nào cũng thống nhất giữa mặt chất và mặt lượng

Tính quy định về lượng nói lên mặt thường xuyên biến đổi của sự vật

Tính quy định về chất không có tính ổn định

Tính quy định về chất nào của sự vật cũng có tính quy định về lượng tương ứng

Khả năng và hiện thực đều tồn tại khách quan

Khả năng và hiện thực không tách rời nhau

Chỉ có hiện thực tồn tại khách quan, khả năng tồn tại chủ quan

Trong điều kiện nhất định khả năng có thể chuyển hóa thành hiện thực

Nguyên nhân có trước kết quả

Nguyên nhân có trong mọi lĩnh vực

Tùy thuộc vào điều kiện khác nhau, một nguyên nhân có thể sinh ra nhiều hệ quả

Kết quả luôn cố định bất biến theo thời gian

Chất chỉ do ý thức con người quyết định

Lượng chỉ phụ thuộc vào quan niệm chủ quan

Chất và lượng tác động qua lại, quy định lẫn nhau

Chất biến đổi liên tục, lượng bất biến theo thời gian

Hiện thực là những gì đã xảy ra trong khách quan

Khả năng chỉ xuất hiện khi có điều kiện thích hợp

Khả năng là cái chưa có thật, tồn tại trong ý niệm

Khả năng có thể trở thành hiện thực khi điều kiện chín muồi

Lượng chỉ thay đổi do nhận thức chủ quan

Chất thay đổi nhanh hơn lượng trong mọi trường hợp

Lượng thay đổi phản ánh quá trình vận động

Lượng cố định thể hiện trạng thái cân bằng

Quy luật là sản phẩm của tự nhiên khách quan

Quy luật là sáng tạo chủ quan hoàn toàn

Quy luật vừa khách quan vừa thuần túy chủ quan

Quy luật chỉ đúng trong phạm vi xã hội loài người

Kết quả có thể tác động ngược lại nguyên nhân

Nguyên nhân có thể sinh nhiều kết quả khác nhau

Nguyên nhân và kết quả luôn tách rời không liên hệ

Kết quả chịu ảnh hưởng của điều kiện cụ thể

Mặt lượng không liên quan đến bản chất sự vật

Mặt chất phụ thuộc hoàn toàn vào ý thức

Chỉ sự vật tự nhiên mới có mặt lượng

Mọi sự vật đều có cả mặt chất và mặt lượng

Từ mong muốn của con người làm mọi vật trở lên tốt đẹp

Từ việc giải quyết mâu thuẫn bên trong sự vật

Từ những thế lực bên ngoài sự vật

Từ những yếu tố tiền định có sẵn trong sự vật

Lượng là cái thường xuyên biến đổi

Mọi sự thay đổi của lượng đều đưa đến sự thay đổi về chất của sự vật

Sự thay đổi của lượng phải đạt đến một giới hạn nhất định mới làm cho chất của sự vật thay đổi

Không phải mọi sự biến đổi của lượng đều đưa đến sự biến đổi của chất

Các sự vật vừa thống nhất, vừa đấu tranh là nguồn gốc, là động lực của sự phát triển sự vật

Sự vận động và phát triển của sự vật là do sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập quyết định

Sự vận động và phát triển của sự vật chỉ do một mình sự đấu tranh của các mặt đối lập quyết định

Trong mâu thuẫn biện chứng, sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập là không thể tách rời nhau

Chân lý là tri thức phù hợp khách thể và được kiểm nghiệm

Chân lý thuộc về kẻ mạnh trong xã hội

Chân lý thuộc về nhân dân nói chung

Chân lý là tư tưởng được nhiều người thừa nhận

Chân lý phụ thuộc vào số đông tán thành

Biết sáng tạo trong mọi hoạt động thường nhật

Nấu chín thức ăn như một tập quán cố định

Tư duy trừu tượng về thế giới xung quanh

Suy ngẫm các hiện tượng tự nhiên hằng ngày

Sản xuất tạo ra tư liệu sinh hoạt có ý thức

Quan hệ tổ chức và quản lý trong doanh nghiệp

Quan hệ phân phối sản phẩm cho các chủ thể

Quan hệ sở hữu tư liệu sản xuất trong nền kinh tế

Tùy từng trường hợp xác định khác nhau

Toàn bộ lực lượng sản xuất hợp thành cơ sở kỹ thuật

Toàn bộ quan hệ sản xuất hợp thành cấu trúc xã hội

Các công trình xây dựng phục vụ hoạt động xã hội

Toàn bộ lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Phải có đa số ủng hộ để trở thành chân lý

Phải được truyền bá rộng rãi trong cộng đồng

Phải tồn tại lâu đời trong lịch sử xã hội

Phải phù hợp khách thể và qua thực tiễn kiểm nghiệm

Phải do người có quyền lực công nhận là đúng

Vì có sự chia sẻ thức ăn theo bầy đàn

Vì dựa vào bản năng kiếm ăn tự nhiên

Vì tạo ra của cải bằng lao động có mục đích

Vì sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp hằng ngày

Vì nhờ số lượng cá thể đông đảo hơn

Quyết định tính chất của toàn bộ quan hệ sản xuất

Chỉ ảnh hưởng nhẹ đến phân phối sản phẩm

Quyết định hình thức tổ chức và quản lý sản xuất

Không liên quan đến quyền sử dụng tư liệu sản xuất

Phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí chủ quan của quản lý

Chân lý gắn với thực tiễn kiểm nghiệm kết quả

Chân lý là tri thức phù hợp với hiện thực khách quan

Chân lý phụ thuộc vào số đông tán thành trong xã hội

Chân lý có thể bị bác bỏ khi không còn đúng thực tế

Chân lý phản ánh sự vật như nó tồn tại

Chế độ sở hữu tư liệu sản xuất trong nền kinh tế

Quan hệ phân phối giữa các chủ thể sản xuất

Các công trình xây dựng phục vụ hoạt động xã hội

Cơ cấu tổ chức quản lý của doanh nghiệp

Xác định tùy trường hợp không có mặt quyết định

Xác định mặt quyết định là quan hệ phân phối sản phẩm

Xác định mặt quyết định là quan hệ tổ chức quản lý

Xác định mặt quyết định là quan hệ sở hữu tư liệu

Tranh giành lợi ích kinh tế

Mâu thuẫn đối kháng giữa các giai cấp

Sự xung đột gay gắt về quan điểm, lối sống

Sự đối kháng trong cơ sở hạ tầng

Quần chúng nhân dân không ngừng nổi dậy đấu tranh chống các thế lực phản động

Sự tăng lên không ngừng của năng suất lao động

Mâu thuẫn giai - tầng trong xã hội, sự thay đổi của quan hệ sản xuất

Sự vận động và phát triển liên tục của lực lượng sản xuất

Quy định cơ sở vật chất - kỹ thuật

Duy trì bảo vệ cơ sở hạ tầng

Quy định trình độ, tính chất của lực lượng sản xuất và kiến trúc thượng tầng của xã hội

Quy định mọi quan hệ xã hội, phân bản chất của hình thái kinh tế - xã hội

Hoạt động thực tiễn của con người

Ý thức xã hội có tính vượt trước

Chuẩn bị đầy đủ những điều kiện vật chất

Ý thức xã hội phù hợp với tồn tại xã hội

Do kiến trúc thượng tầng độc lập hoàn toàn với cơ sở hạ tầng

Vì ý thức xã hội không liên hệ đến lợi ích vật chất

Vì kiến trúc thượng tầng luôn phản ánh và bảo vệ lợi ích giai cấp

Do lực lượng sản xuất quyết định trực tiếp mọi xung đột

Sự biến đổi trong nhu cầu văn hóa tinh thần

Sự phát triển của lực lượng sản xuất

Sự suy giảm vai trò của quần chúng nhân dân

Sự ổn định lâu dài của kiến trúc thượng tầng

Cả hai đều chỉ là yếu tố tinh thần, không liên quan sản xuất

Hai yếu tố tồn tại độc lập, không liên hệ nhau

Kiến trúc thượng tầng quyết định cơ sở hạ tầng một chiều, không có tác động ngược

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, và kiến trúc thượng tầng tác động trở lại cơ sở hạ tầng

Khi gắn với hoạt động thực tiễn và lợi ích hiện thực

Khi tách rời đời sống vật chất và thực tế

Khi chỉ dựa vào niềm tin cá nhân của lãnh tụ

Khi phủ định hoàn toàn vai trò của kinh tế

Các thiết chế chính trị và văn hóa

Hệ thống giáo dục và tôn giáo

Quan hệ sản xuất trong một thời kỳ lịch sử

Ý thức pháp quyền của cộng đồng

Cơ sở hạ tầng tách rời khỏi thực tiễn sản xuất

Ý thức xã hội không bị ảnh hưởng gì

Kiến trúc thượng tầng giữ nguyên không thay đổi

Quan hệ sản xuất sớm muộn phải cải biến phù hợp

Quan hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội

Quan hệ giữa các giai cấp có lợi ích đối kháng

Quan hệ giữa đời sống vật chất và tinh thần xã hội

Quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong xã hội

Giải quyết mâu thuẫn giai cấp vì lợi ích kinh tế

Lật đổ áp bức của giai cấp thống trị chính trị

Xóa bỏ chế độ tư hữu và thiết chế xã hội giai cấp

Phát triển lực lượng sản xuất xã hội

Chế độ lao động làm thuê hiện đại

Chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất

Chế độ chiếm hữu nô lệ cổ điển

Chế độ người bóc lột người nói chung

Xây dựng lực lượng vũ trang để cải cách

Thực hiện người cày có ruộng phổ biến

Giành chính quyền về tay lực lượng cách mạng

Tiêu diệt giai cấp thống trị bóc lột hoàn toàn

Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội chủ yếu

Ý thức xã hội quyết định tồn tại xã hội tuyệt đối

Chỉ ý thức pháp quyền ảnh hưởng tồn tại

Hai mặt độc lập không tác động lẫn nhau

Tôn giáo cải cách tín ngưỡng xã hội

Kinh tế phân phối lợi ích vật chất

Văn hóa bảo tồn truyền thống dân tộc

Quân sự xây dựng lực lượng vũ trang

Khuyến khích sáng tạo làm giảm khoảng cách

Xóa bỏ mâu thuẫn lợi ích giữa cộng đồng

Phân hóa quyền sở hữu tạo bất bình đẳng

Tạo ra bình đẳng cơ hội trong sản xuất

Chấm dứt mọi xung đột lợi ích giai cấp

Chủ yếu tăng trưởng kinh tế ngắn hạn

Chỉ cải thiện mức sống của lao động

Thay đổi thiết chế chính trị của xã hội

Sở hữu nhà nước toàn phần thống nhất

Sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

Sở hữu cộng đồng về tư liệu sản xuất

Sở hữu hỗn hợp giữa nhà nước và tư nhân