Edebi Akımlar

Edebi Akımlar

​

Edebi Akımlar

• Toplumsal değişmeler ve gelişmeler, bilimsel ve teknolojik yenilikler, bireysel farklılıklar edebî akımların oluşumunda etkili olur.

​ROMANTİZM

​REALİZM

​PARNASİZM

​SEMBOLİZM

​KLASİSİZM

​NATURALİZM

KLASİSİZM

• 17. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkan akımın kurucusu Boileau’dur.

• Akıma göre önemli olan akıl ve sağduyudur. İnsanların duygu ve hayalleri akla uygun bir şekilde eserlere aktarılmalıdır. Bu sebeple akla yatkın olmayan hiçbir duygu ve düşünceye eserlerde yer verilmez.

• Bu akımın sanatçıları “Sanat sanat içindir.” düşüncesiyle eserlerini

  oluşturmuşlardır.

• Konuları tarih ve mitolojiden seçerek din dışı temalarda eserler verdiler.

• Özellikle de Eski Yunan ve Latin edebiyatı, mitolojileri onlara esin kaynağı olmuştur.

KLASİSİZM

• Anlatımda kusursuzluk amaçlanmıştır. Anlatılana (içeriğe) değil, anlatış biçimine (üsluba) önem verdiler.

• Şekilci ve kuralcıdırlar. Bunun için tiyatroya üç birlik kuralını (yer, zaman, olay birlikteliğini) getirmişlerdir.

• Tiyatro ve şiir alanında gelişmiştir. Tiyatronun da özellikle tragedya (trajedi) türü kullanılmıştır.

• Eserlerde günlük yaşamda karşılaşacağımız, sıradan insanlara yer verilmemiş; seçkin ve soylu kişiler kahraman olarak seçilmiştir.

• Soylulara özgü bir dil kullanılmış, kaba saba, çirkin sözler ve seyircide korku uyandıracak olaylar sahnede canlandırılmamıştır.

KLASİSİZM

• Sanatçılar, eserlerde kendi duygu ve düşüncelerine yer vermemiş, kişiliklerini gizlemişlerdir.

• Doğa betimlemelerinden uzak durarak insanın iç doğasına yönelmişlerdir.

• İnsanların aynı şartlar altında aynı duyguları yaşayacağı düşüncesiyle tek tip değişmez tipler oluşturmuşlardır.

Fill in the Blank

Klasisizme göre sanatın üç temel öğesi vardır: Akıl, .......................... ve tabiat.

Fill in the Blank

.......................... oluşmasında siyasi ve toplumsal olaylar etkili olmuştur.

Fill in the Blank

Klasikler, .......................... aramışlardır çünkü ideal insan; her yerde, her çağda aranılan ve yaşayabilen insandır.

ROMANTİZM

• 18. yüzyılda klasisizme tepki olarak doğmuştur.

• Victor Hugo Cromwell adlı eserinin ön sözünde ilk kez romantizmin kurallarını belirtmiş, Hernani adlı oyunuyla da başarılı bir şekilde uygulamıştır.

• “Sanat toplum içindir.” düşüncesi hâkimdir.

• Romantizm akımını benimseyen sanatçılar klasisizmdeki akıl ve sağduyunun yerine duygu ve hayalleri ön plana çıkarmıştır. Bu sebeple de eserlerinde kişiliklerini gizlemezler.

ROMANTİZM

• Klasisizmde seçkinler, soylular ve onlara ait dil kullanılırken romantizmde sıradan insanlar ve onların kullanmış oldukları günlük konuşma dili yer alır.

• Olayların tesadüflere dayandığı eserlerde iyi-kötü çatışması sıkça yer alır.

• Eserlerdeki kahramanlar tek yönlüdür. İyiler hep iyi, kötüler de daima

  kötüdür.

• Konularını Yunan ve Latin mitolojisinden almak yerine ulusal tarihten almıştır. Klasiklerce önemsiz görülen dinî temalara eserlerde yer verilmiş ve Hristiyanlık mucizeleri işlenmiştir.

ROMANTİZM

• Eserlerde vazgeçilmez tema aşktır.

• İnsan doğası yerine gerçek doğa tasvirleri bolca işlenmiştir.

• İlkin tiyatro alanında eserler yazılmış ancak üç birlik kuralı kaldırılmıştır.

  Trajedi ve komediyi kuralcı buldukları için dram türünü geliştirmişlerdir.

• Romantizm akımı ise asıl gelişimini roman alanında sürdürmüştür.

Fill in the Blank

Romantikler, sanatın .......................... için olduğunu savunurlar.

Fill in the Blank

J. J. Rousseau, Goethe, Schiller, .........................., Stael, Schlegel romantizmin öncüleridir.

REALİZM

• 19. yüzyılda pozitivist felsefeden etkilenerek romantizmin aşırı duygucu ve hayalci anlayışına tepki olarak doğmuştur.

• Gustave Flaubert’in 1957 yılında yazdığı Madam Bovary adlı romanla realizm, romantizme karşı üstünlüğü ele geçirmiştir.

• Okura bir şeyleri öğretme ve onları eğitme gibi bir amaçları yoktur. “Sanat için sanat” anlayışına sahiptirler.

• Gerçeği gözlem yoluyla fotoğraf makinesi ya da ayna gibi olduğu şekliyle anlatmak istemişlerdir.

• Çevre tasvirleri önemli görülerek kişiyi ve içinde yer aldıkları çevreyi tasvir yoluna gitmişlerdir.

REALİZM

• Romantizmdeki gibi iyiler iyi kötüler kötü değildir. İnsanlar iyi ve kötü yönleriyle anlatılmıştır. Gerçek hayatı anlatma amacı olduğu için eserlerde sıradan, günlük yaşamda karşımıza çıkabilecek kişi ve olaylara yer verilmiştir.

• Anlatımda kişiliklerini gizlemişlerdir. Duygularını olaylara katmamışlar,

  rastlantılardan ve olağanüstülüklerden sıyrılarak gerçeği anlatmışlardır.

• Biçim güzelliğine önem vermişler ancak aşırı özentili ve süslü anlatımdan uzak durmuşlardır.

• Realizm daha çok roman ve hikâye alanında gelişmiştir.

Fill in the Blank

Realist yazar, eserinde kişisel duygu ve düşüncelerine yer ...........................

NATURALİZM

• 19. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkan natüralizmi realizmin ileri bir aşaması olarak adlandırabiliriz.

• Eserler “Sanat toplum içindir.” düşüncesiyle oluşturulmuştur.

• Fransız yazar Emile Zola bu akımın kurucusudur. Akıma ait düşüncelerini 20 ciltlik Deneysel Roman adlı eserinde açıklamıştır.

• Neden-sonuç ilkesine bağlı olan determinizmin “Doğa aynı şartlar altında aynı sonuçları verir.” düşüncesini esas almışlardır.

• Sanatı bilimle ilişkilendirerek insanları çevre ve soya çekim (genetik) özellikleriyle laboratuvar titizliğinde incelemişlerdir.

NATURALİZM

• Sanatçılar kişiliklerini gizleyerek gözleme ve gerçekçi tasvirlere bolca yer vermişler, yazdıklarını belgelere dayandırmışlardır.

• Hayatı olduğu gibi iyi ve kötü yönleriyle anlatmışlardır. Bu sebeple eserlerde üslup kaygısı yaşanmadan ahlaka aykırı, argo, kaba saba sözler apaçık verilmiştir.

• Çirkinlikleri ve toplum dışına itilmiş kişileri (fakirler, hırsızlar, sarhoşlar) anlatmak istediklerinden eserlerde karamsar hava hâkimdir.

• Romanda etkilidirler ve deneysel roman türünü edebiyata sokmuşlardır.

Fill in the Blank

Natüralizmin doğuşunda, .......................... prensipleri etkili olmuştur.

PARNASİZM

• Realizm akımının şiire yansımış şeklidir.

• Şiirde gerçekçiliği savunan parnasizm, romantizmin duygusal ve hayalperest anlayışına tepki olarak doğmuştur.

• “Sanat için sanat” düşüncesi hâkimdir.

• Şekilcidirler ve bu sebeple şiirde nesnel betimlemeleri sıkça kullanarak şiiri resme yaklaştırmışlardır.

• Mısraların, sözcüklerin dizilişini, seslerin uyumundan doğan ritmi önemli

  gördükleri için ölçü ve uyağa çok önem vermişlerdir.

PARNASİZM

• Gereksiz sözcük kullanmaktan kaçınarak açık yalın bir dille şiirlerini

  yazmışlardır.

• Felsefî, bilimsel konulara ağırlık verirler. Konularını da hayranlık duydukları Eski Yunan mitolojisinden alırlar. Bu yönleriyle klasisizme benzerler.

• Kişiliklerini gizleyen parnasyenler şiirlerini daha çok sone nazım şekliyle

  oluşturmuşlardır.

Multiple Choice

Parnasyenler için gözlem ve betimleme önemlidir; onlara “resim yapar gibi şiir yazanlar” tanımlaması yapılır.

• Doğru

• Yanlış

Multiple Choice

Parnasizmin dünya edebiyatındaki temsilcileri arasında; Edgar Allan Poe, Stephane Mallerme, Caharles Baudelaire,

Arthur Rimbaud, Paul Valery, Paul Varleine sayılabilir.

• Doğru

• Yanlış

Fill in the Blank

Parnasyenler, bir kuyumcu titizliğiyle şiir yazmışlar; .......................... anlatımı yeğlemişlerdir.

SEMBOLİZM

• 19. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkan sembolizm realizm ve onun uzantıları olan parnasizm ile natüralizme tepki olarak doğmuştur.

• Akımın sanat anlayışını Fransız şair Baudelaire ortaya koymuştur.

• Sembolistler, kişiliklerini gizleyerek “Sanat için sanat” düşüncesiyle

  yazmışlardır.

• Sembolizme göre şiir bir şeyleri anlamak için yazılmaz. Şiir düşüncelere değil duygulara seslenmelidir.

• Dış dünyayı aynen olduğu gibi anlatmak yerine, sembollerle çevrenin insan üzerindeki etkilerini anlatmak istemişlerdir.

SEMBOLİZM

• Sembolistlerin en belirgin özelliklerinden biri de karamsarlıktır. Gerçeklerden kaçarak hayallere sığınmışlar, gerçeği -çirkinlikleri- hayal yardımıyla güzelleştirmeyi amaçlamışlardır.

• Sembolist sanatçılar sararmış yaprakları, durgun göl sularına vuran akşamın kızıllığını, alaca karanlık havaları, ay ışığını, kimsesizlik ve ölümü şiirlerinde sıkça kullanmışlardır.

• Şiiri, mûsikî ile söz arasında daha ziyade mûsikîye yakın görerek müziği, şiir için vazgeçilmez unsur hâline getirdiler. Hatta müziği şiirin amacı hâline dönüştürdüler.

SEMBOLİZM

• Açık bir anlatım yerine anlam kapalılığını tercih ederek yoruma dayalı,

  mecazlar ve söz sanatlarıyla oluşturulmuş şiirlerle dili ağır, yoğun hâle

  getirdiler.

• Ölçü, kafiye gibi dış ahenk unsurlarını gereksiz görüp yine de şairin isteğine bırakarak sone, terza-rima, mensur şiir ve daha çok da serbest şiir yazmışlardır.

• Şiir haricinde tiyatroyu da kullanmışlardır.

Multiple Choice

Sembolistler; yarı karanlık mekânları, gurup vakti kızıllığını, şafak vakti bulanıklığını tercih etmiş; müzikle sözün iç

içe geçmesi gerektiğine inanmış, ahenge, müzikaliteye önem vermişlerdir.

• Doğru

• Yanlış

Fill in the Blank

.........................., dış dünyayı gerçek çizgileriyle ve objektif olarak sanata taşımayı değil, dış dünya tabiat ve objelerin; insan ve sanatkâr üzerinde bıraktığı intibalar çerçevesinde yansıtmayı ele alır.

EMPRESYONİZM (İZLENİMCİLİK)

• Önceleri resim alanında kendini gösteren bu akım daha sonra edebiyatı etkilemiştir.

• “Sanat sanat içindir.” düşüncesi hâkimdir.

• Kişisel yorumun ön plana çıktığı ve şiirde öznellik olarak adlandırılan izlenimcilik, sanatçının kendi iç dünyasını anlatma çabasıdır.

• Tabiatın, edinilmiş izlenimler ölçüsünde aktarılması görüşündedirler.

• Sanatçı eserini oluştururken özgür hareket etmelidir düşüncesinde olduklarından ölçü, uyak gibi unsurları önemsemezler.

• Sembolizm akımıyla birlikte sürrealizme zemin hazırlayan akımın sembolizmden farkı nesnelere yeni anlam yüklememesidir.

• Ahmet Haşim

TÜRK EDB.

• Monet, Sisley

• Cezanne

• Rimbaud, Verlaine

• Hopkins, Rilke,

• J. Joyce, S. Beckett

DÜNYA EDB.

EMPRESYONİZM (İZLENİMCİLİK)

EKSPRESYONİZM (DIŞA VURUMCULUK)

• Empresyonizm akımına tepki olarak doğmuştur.

• Sanatçının hissettiklerini, sezgilerini kısacası içindekileri dışa vurma

  hareketidir.

• İnsanın içsel yaşantısının kişisel bir bakış açısıyla aktarılmasına dayalı bir akımdır. Bunu yaparken de iç gözlem üzerinde yoğunlaşırlar.

• Akıl ve iradenin kontrolünden sıyrılarak iç gözlem yoluyla çevrede gördükleri anlamsızlıkları anlamlı kılmayı amaçlamışlardır.

• Amaçları ruhsal haykırışla insanları sarsarak insanların kendilerine gelmelerine yardımcı olmaktır.

• Bizde bu akımdan etkilenen sanatçı yoktur.

TÜRK EDB.

• Franz Kafka

• James Joyce

• Eliot

• O’neill

DÜNYA EDB.

EKSPRESYONİZM (DIŞA VURUMCULUK)

KÜBİZM

• Empresyonizme tepki olarak 20. yüzyılın başlarında İspanyol ressam Picasso tarafından başlatılmıştır.

• Kübizmi savunan sanatçılar empresyonizmdeki duygunun sanata ve akla engel olduğunu belirterek düşünce temeline dayanan bu akımı geliştirdiler.

• Kübik şekilleri ön plana çıkararak görünenle görünmeyeni vermeye

  çalışmışlardır.

• İç dünya ile dış dünyayı buluşturan kübizm şiir alanında gelişmiştir. Anlaşılması güç olan kübist şiirlerde cümle yapısı bozuktur ve noktalama işaretlerine de yer verilmez.

• Bizde bu akımdan etkilenen sanatçı yoktur.

TÜRK EDB.

• Pablo Picasso

• Apollinaire

• Jean Cocteau

• Andre Saimon

• Max Jacob

DÜNYA EDB.

KÜBİZM

FÜTÜRİZM (GELECEKÇİLİK)

• 1909 yılında İtalyan sanatçı Marinetti tarafından başlatılan bir akımdır.

• Kübizm ve sembolizme karşıdırlar. Aslında geçmişten gelen sanat anlayışlarını terk ederek geleceğe yönelme düşüncesindedirler. Bu sebeple ölçü, kafiye, nazım şekilleri şiirden uzaklaştırılmış; serbest şiir anlayışı getirilmiştir.

• Buhar gücüyle hızlı çalışan makineler, işleyen çarkların çıkardığı sesler, fabrika gürültüleri şiirlere konu olmuştur.

• Bir eserin başyapıt olabilmesi için saldırgan yapılı olması gerektiğini

  savundular.

• Hız, cesaret, başkaldırıyı ise şiirin temel unsuru olarak gördüler.

• Nâzım Hikmet Ran

TÜRK EDB.

• Marinetti

• Mayakovski

• Pasternak

DÜNYA EDB.

FÜTÜRİZM (GELECEKÇİLİK)

DADAİZM (KURALSIZLIK)

• 1916 yılında İtalyan şair Tristan Tzara tarafından İsviçre’de kurulmuştur.

• Fransızca yazılmış “Larousse Sözlüğü”nden rastgele bir sayfayı açarak

  oyuncak tahta at anlamına gelen dada kelimesini akımlarına isim olarak vermişlerdir.

• Bu akımın ortaya çıktığı yıllarda I. Dünya Savaşı ve diğer savaşlar vardı.

  İnsanların savaşlarda ölmesi onların geleceğe karşı kuşkulu bir şekilde bakmalarına, karamsar ve umutsuz olmalarına sebep olmuştur.

• Sisteme karşı bir isyan olan Dadaizm, insanların kurdukları medeniyetin insanları yok etmesine karşıdır.

DADAİZM (KURALSIZLIK)

• Kuralsızlığı kural edinen Dadaizm, kendisinden önce var olan geleneğe,

• ölçü, kafiye gibi kurallara karşı çıkarak geçmişi bütünüyle reddetmiştir.

• Her şeye kuşkuyla bakan dadaistlere göre aklın hiçbir önemi yoktur.

• Sözcükleri anlamlarının dışında kullanarak insanları şaşırtmak

  hevesindedirler.

• Sanat kurallarını yıkarak kalıcı olacaklarını düşünmektedirler. Dadaizm,

  çok fazla taraftar bulamadan kısa sürede yerini sürrealizme bırakmıştır.

• Bizde bu akımdan etkilenen sanatçı yoktur.

TÜRK EDB.

• Tristan Tzara

• Francis Picabra

• Paul Eluard,

• Luis Aragon

• Marcel Janco

• Emmy Hennings

DÜNYA EDB.

DADAİZM (KURALSIZLIK)

SÜRREALİZM (GERÇEKÜSTÜCÜLÜK)

• Sigmund Freud’un psikanaliz kuramına dayanır. Bu kurama göre bilinç bir buzul dağına benzer. Bilincin görünen kısmının haricinde çeşitli sebeplerle (toplum, ahlak, din) bastırılmış görünmeyen daha büyük kısmı yani bilinçaltı vardır. Sürrealist sanatçılar için de önemli olan bilinçaltının (şuuraltı) açığa çıkarılmasıdır. Bunun için en uygun zamanlar aklın, iradenin kontrolünü yitirdiği anlardır. Ateşli hastalıklar, sarhoşluk, rüyalar, oyunlar, hipnoz, bilinçaltının açığa çıktığı anlardır. Bu nedenle sürrealistler anları önemsemişlerdir. Serbest çağrışım ve otomatik yazma yöntemlerini benimsemişlerdir.

SÜRREALİZM (GERÇEKÜSTÜCÜLÜK)

• Kendileri haricindeki bütün gelenek, görenek ve edebî akımlara karşı

  çıkmışlardır.

• Anlaşılır bir üslûbu tercih etmemişler ve duyguların akışını kesintiye uğrattığı gerekçesiyle de noktalama işaretlerini kullanmamışlardır.

• Mizahî unsurları ve yergiyi bolca kullanmışlardır.

Multiple Choice

Sürrealistler, akıl hastaları, uyuşturucu madde kullananlar ve paranoyalara karşı özel bir yakınlık ve ilgi duymuşlardır çünkü sarhoşluk, delilik, akli dengesizlik, sürrealistlerin arzuladığı, aklın kontrolünü ortadan kaldırarak asıl benliğin ortaya çıkmasına yardımcı olur.

• Doğru

• Yanlış

Fill in the Blank

.........................., eski Grek (Yunan) ve Latin (Roma) edebiyatlarını örnek alan, akıl ve sağduyuya önem veren, gerçeği ve doğayı

akıl yoluyla incelemeye çalışan, doğallığı ve gerçekliği temel alan bir edebiyat akımıdır.

EGZİSTANSİYALİZM (VAROLUŞÇULUK)

• Fransız yazar Jean Paul Sartre tarafından II. Dünya Savaşı yıllarında edebiyata uyarlanmış felsefî bir akımdır.

• “Ben kimim?” sorusuna cevap arayan insanın kendini bulma ve kendi benliğini çözümleme arzusundan doğmuştur.

• Descartes’in “Düşünüyorum, öyleyse varım.” düşüncesine dayanan egzistansiyalizmde varlık önce doğar sonra kendi benliğini kendi oluşturur. Bu amaçla varoluşçulara göre insan bir devinim içerisinde olmalı, düşünceden harekete geçmeli ve böylelikle kendini özgürlüğüne ulaştırmalıdır.

EGZİSTANSİYALİZM (VAROLUŞÇULUK)

• Varoluşa engel olan tüm değerlere karşıdırlar. Olayların değil, durumların işlendiği, merak duygusunun en aza indirildiği eserlerde bunalım havası vardır.

• Üslupçu değildirler.

• İnsanların yaşadıkları bunalımları, filozof bakışıyla yansıtmaya çalışmışlar ve felsefî romanı edebiyata kazandırmışlardır.

• Yusuf Atılgan

• Edip Cansever

TÜRK EDB.

• Andre Gide

• Jean Paul Sartre

• Albert Camus

• Franz Kafka

• Nietzsche

• Simon de Beauvoir

DÜNYA EDB.

EGZİSTANSİYALİZM (VAROLUŞÇULUK)