Tiyatro

Tiyatro

VII. Ünite

TİYATRO

• Türk edebiyatında sözlü gelenek içinde ortaya çıkıp gelişen; Karagöz, orta oyunu, meddah, köy seyirlik oyunları gibi türlere ayrılan geleneksel Türk tiyatrosu yüzyıllar boyu varlığını sürdürmüştür.

• Türk edebiyatında modern tiyatronun ilk örneği, Tanzimat Dönemi'nde verilmiştir. Şinasi tarafından yazılan Şair Evlenmesi, Batılı anlamda tiyatronun edebiyatımızdaki ilk örneğini oluşturur.

• Tanzimat Dönemi'nin diğer yazarlarından Ahmet Vefik Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hamit Tarhan gibi yazarlarca da türün örnekleri verilmiştir.

TİYATRO

• Seıvetifünun Dönemi'nde tiyatro türü önemli bir gelişme yaşamasa da Milli Edebiyat'la birlikte tiyatro faaliyetleri hızlanmıştır.

• Milli Edebiyat Dönemi'nde tiyatroda yaşanan gelişmeler; Cumhuriyet Dönemi'nde devlet konservatuvarlarının, devlet tiyatrolarının, şehir tiyatrolarının açılması ve özel tiyatro gruplarının oluşması ile güçlenerek devam etmiştir. Trajedi, komedi ve dram türlerinde eserler verilmiş; çeviri ve uyarlama eserlerin sayısı artmış; epik tiyatronun örnekleri verilmiştir.

Multiple Choice

TIyatro sahnesinde, sanatçıların bütün el, kol ve beden hareketleri.

• Suflör

• Jest

• Replik

Multiple Choice

Karagöz ve orta oyununda olduğu gibi, önceden yazılmış bir metne dayanmadan ama örgüsü önceden bilinen,

oyuncuların bu örgüye göre o andaki buluşlarıyla konuşarak geliştirdikleri halk tiyatrosu türü.

• Tuluat

• Tirat

• Replik

Cumhuriyet Dönemi Tiyatro

• 1923'ten günümüze kadar olan süreci kapsayan Cumhuriyet Dönemi tiyatrosunun, 1923-1950 Dönemi ve 1950-1980 Dönemi olarak adlandırdığımız ilk iki dönemi üzerinde duracağız .

1923-1950 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• 1923-1950 arasındaki süreçte tiyatro, büyük ölçüde Cumhuriyet değerlerinin halka aktarılmasında bir araç olarak kullanılmıştır. (Roman ve hikayedeki gibi)

• Anadolu'ya yönelimin baskın olduğu bu dönemde tiyatroda ağırlık verilen konuları şu şekilde sıralayabiliriz:

• •Batılılaşma ve sosyal değerlerdeki değişimler

  •Eski ve yeni yaşam biçimlerinin çatışması

  •Savaş yıllarında yaşanan olaylar

  •Cumhuriyet rejiminin faziletleri

  •Kurtuluş Savaşı ve Türk tarihi

  •Atatürk'ün düşünceleri

1923-1950 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• 1923-1950 arası süreçte ürün vermiş yazarları ve yapıtlarını şu şekilde sıralayabiliriz:

• Bu dönemde roman, hikaye, şiir türlerinde eserler veren sanatçılar tiyatro örnekleri de kaleme almıştır.

• Reşat Nuri GÜNTEKİN, Faruk Nafiz ÇAMLIBEL, Nazım HİKMET, Necip Fazıl KISAKÜREK bu sanatçılara örnek gösterilebilir.

• Bu sanatçıların yanında sadece tiyatro türünde eserler veren ve türün Tük edebiyatında gelişmesinde büyük katkıları bulunan Musahipzade CELAL ve Muhsin ERTUĞRUL'a ayrıca yer vermek gerekir.

Multiple Choice

Bir oyunun kalabalık sahnesini doldurmak için kullanılan, konuşmayan ya da birkaç söz söyleyen kişi , kişiler.

• Figüran

• Fars

• Kanto

Multiple Choice

Yabancı bir eseri yer adları, şahıs adları , deyimleri, gelenek ve görenekleriyle yerli hayata uygulayarak çevirme; uyarlama.

• Aksesuar

• Adaptasyon

• Aktör

MUSAHiPZADE CELAL

• Tiyatroyla on altı yaşındayken amatörce ilgilenmeye başlamış; Karagöz ve orta oyununa duyduğu ilgi kendisi gibi hevesli arkadaşlarıyla orta oyunu oynamasını sağlamıştır.

• Musahipzade Celal, bir anlamda Meşrutiyet tiyatrosu ile Cumhuriyet tiyatrosu arasında köprü olmuştur.

• Daha çok, müzikli komedi tarzında oyunlar yazan sanatçı; eserlerinde geleneksel Türk tiyatrosundan, özellikle de orta oyunu geleneğinden yararlanmıştır.

MUSAHiPZADE CELAL

• Konularını Osmanlı tarihinden alarak çeşitli dönemlerin toplumsal yaşamını, gelenek ve göreneklerini, inançlarını , gülünç yanlarını

  sergilediği oyunlar kaleme almıştır.

• 18. yüzyıldaki bazı idari bozuklukları ve din sömürücülüğünü oyunlarında malzeme olarak kullanmıştır.

• Köprülüler, sahnelenen ilk oyunudur.

• Fermanlı Deli Hazretleri oyununun sahnelenmesiyle ünü yaygınlaşmıştır. İstanbul Efendisi, Lale Devri, Aynaroz

  Kadısı, Bir Kavuk Devrildi adlı oyunları da tanınmış eserleri arasında yer almıştır.

Multiple Choice

Sahneye konulan eserdeki mekan ögesinin özelliklerini gösteren perde, aksesuar vb. ögelerin bütünü.

• Diyalog

• Dekor

• Aktör

Multiple Choice

Düşünceleri ve duyguları bazen müzik, bazen çeşitli eşyalar kullanarak bazen de dansla ya da gövde ve yüz hareketleriyle yansıtmayı amaçlayan sözsüz oyun.

• Pandomim

• Suflör

• Opera

MUHSiN ERTUĞRUL

• Çağdaş tiyatro anlayışının yerleşmesi ve tiyatronun kurumsallaşması için emek veren Muhsin Ertuğrul , tiyatronun bir eğlence değil; kitlelerin eğitilmesinde yararlanılan bir kurum olduğu anlayışını savunmuştur.

• Tiyatro sanatına oyuncu, çevirmen, yönetmen ve yönetici olarak hizmet etmiş; Batı tiyatrosundaki yenilikleri Türk tiyatrosunda uygulamaya koymuş; tiyatronun İstanbul dışındaki şehirlerde de yayılmasına katkıda bulunmuştur.

• Tiyatroya oyuncu ve yönetmen olarak 40 yıl , yönetici olarak da 26 yıl hizmette bulunmuştur.

• 1927 yılında "Darülbedayi"nin (istanbul Şehir Tiyatrosu) genel sanat yönetmenliğini üstlenmiştir.

MUHSiN ERTUĞRUL

• Tiyatroya oyuncu ve yönetmen olarak 40 yıl , yönetici olarak da 26 yıl hizmette bulunmuştur.

• 1927 yılında "Darülbedayi"nin (istanbul Şehir Tiyatrosu) genel sanat yönetmenliğini üstlenmiştir.

• 1949'da Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğüne getirilinceye kadar sürdürdüğü çalışmalarla kuruma şehir tiyatrosu kimliği kazandırmıştır.

• 1950 sonrası Türk tiyatrosunda Cevat Fehmi Başkut, Ahmet Kutsi Tecer, Oktay Rifat, Melih Cevdet, Turgut Özakman gibi pek çok tiyatro yazarının yetişmesini sağlamıştır.

Multiple Choice

Bir tiyatro oyununda oyuncuların bir defada söylediği parça.

• Vodvil

• Piyes

• Tirat

Multiple Choice

Canlandırılan kişiliği ortaya çıkaran söz ve davranışlar.

• Kulis

• Monolog

• Rol

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• 1950'li yıllarla birlikte roman ve hikayeyi etkileyen değişen yaşam tarzları ve toplumsal dönüşüm, tiyatroda da kendini göstermiştir.

  Göçler ve kentlerin kozmopolitleşmesi, işçi sınıfının yavaş yavaş etki sahasına girmesi, köy meselelerinin kentin göbeğinde tartışılması ister istemez bu konuların tiyatroda kendine yer bulması sonucunu doğurmuştur.

• Hemen bütün oyunları İstanbul Şehir Tiyatrosunda ve Ankara Devlet Tiyatrosunda oynanmış olan ve 1942-1970 yılları arasında epey eser veren devrinin en popüler ismi Cevat Fehmi Başkut'tur.

Multiple Choice

Sahne gerisinde oyuncuların oyuna hazırlandıkları ve sahneye çıkış sırasını bekledikleri yer.

• Fars

• Antre

• Kulis

Multiple Choice

Oyunculara, rollerinde unuttukları sözleri izleyicilere duyurmadan söyleyip hatırlatan kişi.

• Suflör

• Erkete

• Okuyucu

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• 1960'lı yıllarda da oyun yazarlığında gelişmeler artarak devam etmiştir. Geçim sıkıntısı çeken orta halli memurun, emekçinin, küçük esnafın da kahraman kadrosuna dahil olduğu görülür.

• Bu yıllarda tiyatro yazınında konular da çeşitlenir. Köy ve kasaba ortamını işleyen oyunlar, tarihe yönelen oyunlar yazılmıştır.

• Geleneksel gerçekçi tiyatronun yerine soyutlamalara giden, teknik

  farklılıklar arayan ve tiyatro sanatı üzerine yoğunlaşan bir üslup arayışı kendini gösterir. Bu arayışlar yazarları epik tiyatro, absürt tiyatro gibi öncü türlere yöneltmiştir.

Multiple Choice

Oyuncunun, sözü karşısındakine bırakırken söyleyeceği son söz.

• Veciz

• Replik

• Sonsöz

Multiple Choice

Önceden düşünülmeden , belirli bir hazırlık yapılmadan, içinden geldiği gibi söylenilen söz.

• Özü sözü bir

• Doğaçlama

• Hazırcevap

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• Aynca yine 1960'lı yıllarda tiyatronun taklit görünümünden sıyrılıp yerli-orijinal-milli tiyatromuzun da oluştuğunu söyleyebiliriz. Bu gelişmeler 198O'lere kadar devam edecektir.

• Oktay Ritat, 1940'lardan başlayarak 1960' ların sonuna kadar sahne dünyasına eser kazandırmış oyun yazarları arasında sayılabilir.

  Şair kimliğiyle öncü olan yazarın ekonomik yapı ile ahlaki yapının çöküşünün bireyin iç dünyasında yarattığı etkiyi, bunun dramatik boyutunu yakalamış ve karakter derinliğine ulaşmış kişileri sunduğu oyunları dikkate değerdir. Oyun içinde Oyun, Birtakım insanlar, Atlarla Filler, Çil Horoz, Yağmur Sıkıntısı oyunlarından bazılarıdır.

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• Romancı olarak tanıdığımız Adalet Ağaoğlu, tiyatroya önemli katkılarda bulunmuştur. Evcilik Oyunu, Çatıdaki Çatlak, Kahramanın Ölümü, Çıkış ve Kozalar yazarın oyunlarının bazılarıdır.

• Hemen hepsi sahnelenmiş yirmi kadar oyun yazan Necati Cumalı; Boş Beşik, Susuz Yaz ve Nalınlar'la başlayan oyun yazarlığını Vur Emri, Ezik Otlar, Mine, Derya Gülü, Aşk Duvarı, Zorla İspanyol, Tehlikeli Güvercin, Vatan Diye Diye gibi oyunlarıyla zirveye taşır.

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• Mizahi üslubu, toplumsal eleştiriyi merkeze koyan yaklaşımıyla Aziz Nesin de tiyatro türünde eserler vermiştir. Klasik biçimlerle sunduğu Biraz Gelir misiniz?, Çiçu, Tut Elimden Rovni, Düdükçülerle Fırçacıların Savaşı, Hadi Öldürsene Canikom isimli oyunları bulunmaktadır. Toros Canavarı, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz adlı güldürüleri de önemlidir.

Multiple Choice

Hareket!i, eğlenceli bir konuya dayanan, şarkılara da yer verilen hafif güldürü.

• Vodvil

• Tirat

• Tuluat

Multiple Choice

Yerici, taşlayıcı, iğneleyici güncel boyutlu konuları kapsayan skeçlerin oynandığı; şarkıların, şiirlerin söylendiği tiyatro

• Kabare

• Orta oyunu

• Taşlama

Multiple Choice

Hareket!i, eğlenceli bir konuya dayanan, şarkılara da yer verilen hafif güldürü.

• Vodvil

• Tirat

• Tuluat

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• 1950 sonrası tiyatroda eser veren isimler, farklı teknikler de denerler. Özeilikle 1970 sonrasında tiyatronun içeriğinden çok, bir sanat olarak "tiyatro" ele alınmıştır. Sanatçılar bu bağlam üzerinden oyunlarını sergilemeye devam etmişlerdir. Bunların yanında klasik oyun örgüsünü sürdüren isimler de bulunmaktadır.

• Bu dönemde eser verenler arasında alışılmadık durumlar kurgulayarak seyirciyi şaşırtan , oyun kişilerinin tepkilerinden güldürücü, düşündürücü durumlar çıkaran oyun yazarımız Refik Erduran 'ın oyunlarında toplumsal eleştiri ve mizahın katkısı yadsınamaz.

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• Modernist yazarlarımız arasında sayılan Vüsat O. Bener bu yıllarda Ihlamur Ağacı adlı oyunuyla TDK ödülünü almıştır. Ayrıca yazarın İpin Ucu adlı diğer bir oyunu da bulunur.

• Tarih, mitoloji, söylence kaynaklı oyun yazarları arasında öne çıkan isimlerden biri Orhan Asena'dır ; oyunlarında Osmanlı tarihinden konuları seçer.

• Tarihi konulara eğilen bir başka yazarımız ise Turan Oflazoğlu'dur, konularını tarihten almış ve tarihe mal olmuş şahsiyetlerin özel yaşamları ve iç dünyalarına ait kurgular oluşturmuştur.

Multiple Choice

Tiyatro eserlerinde olay örgüsüne verilen ad.

• Olay Örgüsü

• Oyun

• Dramatik Örgü

Multiple Choice

Tiyatro oyunundaki erkek oyuncu.

• Başrol

• Traktör

• Aktör

1950-1980 Arası Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu

• Recep Bilginer, etkisini daha çok 1980 sonrasında gösterecek olan gazetecilik kökenli oyun yazarımızdır.

• Hem oyun yazarlığıyla hem de belgesel-roman tarzında yazdığı eserleriyle tanınan Turgut Özakman da dönemin önde gelen tiyatro yazarları arasında yer alır.

Multiple Choice

Tuluat tiyatrolarında oyundan önce genellikle kadın sanatçıların şarkı söyleyip dans ederek yaptığı gösteri.

• Resital

• Kanto

• Gösteri

Multiple Choice

Doğaüstü varlıklar üzerine kurulmuş masalların tiyatro sahnesinde dramatize edilmesiyle meydana gelen tiyatro eseri.

• Feeri

• Masalcı

• Drama