Şiir Bilgisi

Şiir Bilgisi

Şiir Nedir?

• Duygu, hayal ve düşüncelerin bir düzene bağlı olarak, çekici bir dil ve ahenkli mısralar içinde aktarılmasına şiir denir. 

• Şiir yazana şair denir. Halk şiiri yazan ve bunu çalıp söyleyene de ozan denir.

Tema

• Bir edebi eserde iletilmek istenen temel duygu veya kavrama tema denir.

Şiirin Teması Nedir?

• Yalnızlık

Şiirin Teması Nedir?

• Yalnızlık

Şiirin Teması Nedir?

• Ölüm

Şiirin Teması Nedir?

• Ölüm

Şiirin Teması Nedir?

• Umut

Şiirin Teması Nedir?

• Özlem

Şiirin Teması Nedir?

• Vatan Sevgisi

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

İmge Nedir?

• Dinleyici ya da okuyucunun zihninde oluşturulan, üretilen, çizilen görüntü ve duygulardır.

• ben sana mecburum bilemezsin

  adını mıh gibi aklımda tutuyorum (Attila İlhan)

• Yeşil pencerenden bir gül at bana

  Işıklarla dolsun kalbimin içi

  Geçiyorum işte mevsim gibi kapından

  Gözlerimde bulut saçlarımda çiğ (Ahmet Muhip Dıranas)

• Uçurum, uçurum gözlerine baktığım sensin. (Sezen Aksu)

İMGE

• Çocuğunu asma köprüde sallayan

  Bir annedir İstanbul

  Ki onun içi süt dolu

  Biberonudur Kız Kulesi

  Soğusun diye suya tutulan

İMGE

• Kalmadı ümidin soluk ve cılız

  Işığında bereket

  Ve ölüm, kapımda kişner, sabırsız

  Bir at oldu nihayet

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Mazmun Nedir?

• Şiirlerde geçen, her şair tarafından ortak olarak kullanılan kalıplaşmış sözlere mazmun denir.

• Bülbül sesin neden

  Acı hem derinden

  Kurtulamaz mısın bülbül

  O gülün elinden

• Ötme bülbül ötme can ayazda kışta

  Sen gülü terk etme şarkılar şiirler yasta

Mazmun Nedir?

• Biz gülleri severdik, dikenleriyle

  Koklardık kanayana dek ellerimiz

  Gül dikensiz olur mu? ah etmezdik

  Bekle, bekle hiç pes edermiyiz

• Kan ve gül gülle diken aşkım ve sen

  Birbirine dönük sırt sen ve ben

• Koyamam kargayı bülbül yerine,

  Çiçek açmış dikeni gül yerine.

  Şinâsi

NAZIM BİRİMİ NEDİR?

• Şiiri oluşturan dize kümelerine “nazım birimi” denir.

• Nazım, şiir anlamına gelir. 

• Türk şiirinde başlıca şu nazım birimleri kullanılmıştır

• Dize, Beyit, Dörtlük (Kıt'a), Bent

Dize

Şiirde herbir satıra dize (mısra) denir.

Beyit

İki dizeden oluşan kümelere beyit adı verilir.

Dörtlük

Dört dizelik kümelere kıta (dörtlük) denir.

Bent

Dize, beyit ve dörtlük dışında dizelerin oluşturduğu tüm kümelere bent adı verilmektedir. Genellikle 3’lü ya da 5’li, 6’lı gibi dizeler şeklinde kullanılmaktadır.

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisi, şiirin yapısıyla ilişkilendirilemez?

• Nazım birimi

• Hece ölçüsü

• Aruz ölçüsü

• Ana fikir

• Tema

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

ŞİİRDE AHENK UNSURLARI

• 1. 1. ÖLÇÜ (VEZİN)

• 1. 2. REDİF

• 1. 3. KAFİYE (UYAK)

• 1. 4. KAFİYE ŞEMASI (UYAK DÜZENİ/KAFİYE ÖRGÜSÜ)

• 1. 5. ASONANS ve ALİTERASYON

ASONANS ve ALİTERASYON

• Aliterasyon:Bir şiirin dizelerinde aynı ünsüzün tekrarlanmasıyla oluşan ahenge aliterasyon denir.

• Asonans:Bir şiirin dizelerinde aynı ünlünün tekrarlanmasıyla oluşan ahenge asonans denir.

• Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında (Aliterasyon)

• Neyzen sen, nefes sen, neylersin neyi

  Neyzensen, nefessen neylersin neyi (‘’e’’ sesi asonans) ("n" sesi aliterasyon)

  
  

ÖLÇÜ (VEZİN)

• Şiirde, hecelerin sayılarına ya da heceyi oluşturan seslerin uzunluk ve kısalıklarına göre bir düzen oluşturulur.

• İşte bu düzene ölçü denir.

• Edebiyatımızda hece, aruz ve serbest olmak üzere üç tür ölçü kullanılmıştır.

Hece Ölçüsü

Türk dilinin doğal ölçüsü, hece ölçüsüdür. Dizelerdeki hece sayısının eşitliğine dayanan ölçüye hece ölçüsü denir. Şiir okunurken bazı yerlerde duraklama olur. Hece ölçüsüyle yazılan şiirlerde ölçü kalıpları içinde durulan bu yerlere durak (takti) denir.

Aruz Ölçüsü (Vezni)

Hecelerin açıklık-kapalılığına (kısalık-uzunluğuna) dayanan nazım ölçüsüne aruz ölçüsü denir. Ünlüyle biten hecelere açık, ünsüzle veya uzun ünlüyle biten hecelere de kapalı hece denir.

Aruz vezni bulunurken ünsüzle biten (kapalı) heceler çizgiyle (—), ünlüyle biten (açık) heceler noktayla (.) gösterilir.

Serbest Ölçü

Serbest ölçü; hece, aruz gibi herhangi bir ölçüye bağlı kalınmayan ölçüdür. 

REDİF

• Dize sonlarındaki yazılışları, görevleri ve anlamları aynı olan ek, sözcük ya da sözcük gruplarına redif denir.

• Redif, sadece eklerden oluşmaz.

• Hem ek hem sözcükten, hatta sözcük gruplarından da oluşabilir.

KAFİYE (UYAK)

• Dizelerin sonundaki yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı kelimelerin, eklerin benzerliğine kafiye (uyak) denir.

• “Yarım, tam, zengin,tunç ve cinaslı” olmak üzere beş kafiye türü vardır.

KAFİYE (UYAK)

• Yarım Kafiye (Uyak):Dize sonlarında bulunan sözcüklerdeki tek ses benzerliğine yarım uyak denir.

• Tam Kafiye (Uyak): Dize sonlarında bulunan sözcüklerdeki iki ses benzerliğine tam uyak denir.

• Zengin Kafiye (Uyak): Dize sonlarında bulunan sözcüklerdeki üç veya daha fazla ses benzerliğine zengin uyak denir.

• Cinaslı Kafiye (Uyak): Dize sonlarında yazılışları aynı, anlamları farklı olan sözcükler cinaslı uyak oluşturur.

KAFİYE (UYAK)

• Ve deniz aynı deniz

  O gülüşten eser yok yalnız    (‘’-z’’ yarım uyak)

• Ben çektiğim kimler çeker

  Gözlerim kanlı yaş döker      (‘’-er’’ redif, ‘’-k’’ yarım uyak)

• Söğüt giz fısıldar sayıklar meşe

  Ayık düş görür her bucak, her köşe  (‘’-şe’’ tam uyak)

• Ne hoştur kırlarda yazın uyanmak

  Bulutlar ufukta beyaz bir yumak      (‘’-mak'’ zengin uyak)

• Niçin kondun a bülbül

  Kapımdaki asmaya

  Ben yârimden vazgeçmem

  Götürseler asmaya               (‘’asmaya’’ cinaslı kafiye)

KAFİYE ŞEMASI (UYAK DÜZENİ/KAFİYE ÖRGÜSÜ)

• Kafiye düzeni şiirin biçimsel bir özelliğidir.

• Kafiye düzeni (örgüsü), dizelerin sonlarına bakılarak çıkarılır.

• Kafiye örgüsünün, mısraların son seslerindeki düzene göre çeşitleri vardır.

• Bunlar: Düz Uyak, Çapraz Uyak, Sarmal Uyak, Mani Tipi Uyak, Örüşük Uyak

Düz Kafiye (Düz Uyak)

• Bir dörtlükte bütün dizelerin ya da ilk üç dizenin veya birinci dizeyle ikinci, üçüncü dizeyle dördüncü dizenin kafiyeli oluşuna düz uyak denir.

• “aaaa”, “aaab”, “aabb” gibi.

Çapraz Kafiye (Çapraz Uyak)

• Dörtlüğün birinci ve üçüncü dizeleri ile ikinci ve dördüncü dizelerinin kendi aralarında kafiyelenmesine çapraz uyak denir.

Sarma Kafiye (Sarmal Uyak)

• Dörtlüğün birinci ve dördüncü dizeleri ile ikinci ve üçüncü dizelerinin kendi arasında kafiyeli olmasına sarmal kafiye (sarma kafiye) denir.

  
  

Mani Tipi Uyak

• Dörtlüğün birinci, ikinci ve dördüncü dizesi kendi arasında kafiyeli, üçüncü dize serbesttir.

  
  

Örüşük Kafiye

• Üç dizeli bentlerde kullanılmıştır. Terzarima denen nazım biçimi bu kafiye örgüsüyle yazılır. Her üçlükte birinci ve üçüncü dizeler kendi arasında kafiyelidir. İkinci üçlükten itibaren her üçlükte birinci ve üçüncü dizeler bir üsteki üçlüğün orta dizesiyle kafiyeli olur. Terzarimada son üçlükten sonra şiir tek dize ile bitirilir.

  
  

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

ŞİİR TÜRLERİ

• Her şiirin belli bir konusu, üslubu vardır.

• Kimi aşk, ayrılık konusunu işler, kimi okura bir bilgiyi özlü bir şekilde verir, kimi ise birini eleştirir.

• Konularına göre belirlenen şiir türleri altı kategoriye ayrılmış olup bu şiir türlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

• Lirik, Epik, Didaktik, Pastoral, Satirik, Dramatik

LİRİK ŞİİR (DUYGUSAL ŞİİR)

• İçten gelen heyecanları coşkulu bir dille anlatan duygusal şiirlere lirik şiir denir.

  
  

• Bu şiirlerde “sevgi, özlem, ayrılık” gibi konular işlenir.

EPİK ŞİİR (DESTANSI ŞİİR)

• Kahramanlık, yiğitlik, savaş konularını işleyen ya da tarihsel bir olayı coşkulu bir anlatımla işleyen şiirlere epik şiir denir.

DİDAKTİK ŞİİR (ÖĞRETİCİ ŞİİR)

• Belli bir düşünceyi kabul ettirmek veya belli bir konuda öğüt, bilgi vermek, ahlaki bir ders çıkarmak için yazılan öğretici şiirlere didaktik şiir denir.

PASTORAL ŞİİR (DOĞA ŞİİRİ)

• Doğa güzelliklerini; orman, yayla, dağ, köy ve çoban yaşamını ve bu hayata duyulan özlemi ifade eden şiir türüne pastoral şiir denir.

• Birkaç çobanın kır hayatı, aşk gibi konular üzerinde karşılıklı konuşmaları tarzında yazılan pastoral şiirlere eglog denir.

• Doğrudan doğruya kır hayatının güzelliğini işleyen kısa pastoral şiirlere idil denir.

  
  

SATİRİK ŞİİR (YERGİ ŞİİRİ) 

• Toplum hayatındaki aksayan yönlerin, düzensizliklerin; insanların çeşitli konulardaki beceriksizliklerinin ve zayıflıklarının anlatıldığı yergi şiirlerine satirik şiir denir.

• Bu şiir türü, Halk edebiyatında “taşlama”;

• Divan edebiyatında “hicviye”;

• günümüz edebiyatında ise “yergi” adıyla bilinir.

DRAMATİK ŞİİR

• Toplumdaki acıklı olayları dile getiren şiir türüne dramatik şiir denir.

• Dramatik şiirlerde anlatılanlar okuyucunun gözü önünde gerçekleşiyormuş gibi canlı bir anlatımla betimlenir.

• Daha çok tiyatro türlerinden olan tragedya metinlerinde kullanılır.

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E