Cumhuriyet Dönemi Roman

Cumhuriyet Dönemi Roman

Cumhuriyet Dönemi Roman

• Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler

• Toplumcu Gerçekçi Eserler

• Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Eserler

• Modernizmi Esas Alan Eserler

1. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler

• Cumhuriyet'in ilk yılları olarak adlandırılan 1923-1940 arası dönemde daha önceki yıllarda yapıt vermeye başlamış yazarlar ön planda olmuştur.

  Bu dönemde öne çıkan yazarlar Halide Edip Adıvar, Yakup Kadri Karaosmanoğlu , Reşat Nuri Günlekin, Refik Halit Karay, Mithat Cemal Kuntay ve Aka Gündüz'dür. Mili Edebiyat anlayışını sürdüren bu yazarlar, genellikle topluma eğilmişler ; dönemlerindeki sorunlar üzerinde durmuşlardır.

1. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler

• Milli Edebiyat anlayışını devam ettiren romanların belirleyici özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• a) Birinci Dünya Savaşı ve Milli Mücadele ile ilgili konulara ilgi duyulmuş; Kurtuluş Savaşı , Atatürk ilke ve inkılapları çevresinde oluşan konuların işlenmesine önem verilmiştir. Milli Edebiyat Dönemi'nde olduğu gibi yapıtlarda ağırlıkla halkın sıkıntıları , Anadolu ve Anadolu insanının yaşamı, ele alınmıştır.

• b)Tanzimattan beri eserlerde yer alan Doğu - Batı çatışmasının işlenmesine devam edilmiştir. Yanlış Batılılaşmanın getirdiği ahlak bozuklukları , geri kalmış halk arasındaki hurafeler işlenmiştir.

1. Milli Edebiyat Zevk ve Anlayışını Sürdüren Eserler

• c) Toplumsal ve kültürel yapıdaki farklılıklar üzerinde durulmuş; aydın-halk ilişkileri konu edinilmiştir.

• d) Romanlarda, realizm akımını benimseyen romancıların kullandıkları teknikler kullanılmıştır.

• Çalıkuşu, Yeşil Gece, Acımak, Yaprak Dökümü (Reşat Nuri Güntekin) ;

  Kiralık Konak, Nur Baba, Hüküm Gecesi, Sodom ve Gomore, Yaban, Ankara, Bir Sürgün, Panorama, Hep O Şarkı (Yakup Kadri Karaosmanoğlu) ;

  Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye, Sineli Bakkal (Halide Edip Adıvar) ;

  İstanbul'un iç Yüzü (Refik Halit Karay);

  Üç istanbul (Mithat Cemal Kuntay) romanları milli duyarlılığı yansıtan bu dönem romanlarının öne çıkanlarıdır.

Multiple Choice

Cumhuriyet Dönemi'nde Milli Edebiyat zevk ve anlayışına

bağlı kalınarak yazılmış romanlarla ilgili olarak

aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• _{Milli Edebiyat Dönemi'nde eser vermeye başlayan Yakup}

  _{Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip gibi yazarlar tarafından kaleme alınmışlardır.}

• ^{Kurtuluş Savaşı , Atatürk ilke ve inkılapları , Anadolu}

  ^{halkının yaşamı gibi toplumsal konular üzerine yazı yazmışlardır.}

• ^{Realist tekniklere uygun, yalın bir dille kaleme alınmışlardır.}

• ^{Cumhuriyet'in ilk yıllarında, ağırlıklı olarak 1923-1940}

  ^{arası dönemde yazı yazmışlardır.}

• ^{Cumhuriyet Dönemi'nde yazmaya başlayan Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Sabahattin Ali gibi yazarlarca geliştirilerek kaleme alınmışlardır.}

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren eserlerde

aşağıdaki konuların hangisi ele alınmamıştır?

• Ahlakî bozukluklar

• Aydın-halk çatışması

• Kurtuluş Savaşı

• Atatürk ilke ve inkılapları

• Bireyin yabancılaşması

Multiple Choice

Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdüren eserlerle

ilgili olarak aşağıdakilerin hangisi yanlıştır?

• _{Anadolu insanı ve coğrafyası, yeni devletin resmi}

  _{ideolojisi, Kurtuluş Savaşı en çok işlenen konulardır.}

• ^{Bilinç akışı, iç konuşma (monolog) ve leitmotif gibi}

  ^{anlatım teknikleri kullanılmıştır.}

• ^{Sade, anlaşılır bir dil kullanılmış; günlük dil ile yazı}

  ^{dili birbirine yaklaştırılmıştır.}

• ^{Öykülerde Maupassant ve Çehov tarzının özellikleri}

  ^görülür.

• ^{Romanda realizm akımının etkisiyle uzun betimlemeler}

  ^{göze çarpar.}

Multiple Choice

Aşağıdakilerin hangisi Kurtuluş Savaşı’nı konu alan

romanlardan biri değildir?

• Ateşten Gömlek

• Hilâl Görününce

• Üç İstanbul

• Kalpaklılar

• Yorgun Savaşçı

2. Toplumcu Gerçekçi Eserler

• 1930'lu yıllardan itibaren romanda toplumcu yaklaşımlar ağırlık kazanmaya başlamıştır. Başlangıçta Sabahattin Ali ve Sadri Ertem'in yapıtlarında görülen, Anadolu köy ve kasabalarının sorunlarını anlatan toplumcu gerçekçi romanın sınırları bu yaklaşımı benimseyen diğer yazarlarla giderek genişlemiştir.

• Toplumcu gerçekçi romanların belirleyici özelliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• a)Toplumcu gerçekçi anlayışı benimseyen yazarlar, realizm ve natüralizm akımlarından etkilenmişlerdir.

2. Toplumcu Gerçekçi Eserler

• b)Toplumcu gerçekçi yazarlar yapıtlarını konuşma diliyle yazmış, kahramanlarını bölgesel ağızlara göre konuşturmuş , güçlü betimlemeler yapmışlardır.

• c)1930'lu yıllardan itibaren yapıtlarda köylüden, işçiden , dar gelirliden söz edilmeye başlanmıştır. Bunda dönemin siyasal gelişmeleri ve ideolojik yaklaşımları da etkili olmuştur. Toplumdaki düzensizliklerin, çatışmaların ; köy, kasaba gibi küçük yerleşim yerlerinin sorunları üzerinde yoğunlaşılmıştır.

• d)Yazarlar, yapıtlarını ağa-köylü, öğretmen-imam, halk-yönetici, zengin-fakir, güçlü-güçsüz, aydın-cahil gibi karşıtlıklar üzerine kurmuşlardır.

2. Toplumcu Gerçekçi Eserler

• e) Anadolu coğrafyası ve insanı , en sık işlenen konular arasında yer almıştır. Anadolu, önceki dönemlerde olduğu gibi, duyduklarını ve hayal ettiklerini yazan şehir romancılarının kaleminden değil , Anadolu'nun gerçeklerini bizzat yaşayan romancılar tarafından çok daha gerçekçi bir biçimde anlatılmıştır. Halkı aydınlatmak amacıyla bazı yazarlar bazı bölgeleri özelikle konu olarak seçmişlerdir.

• f) Toplumcu gerçekçi yapıtlarda olaylar ve kişiler bir düşünceyi doğrulamak, haklı göstermek üzere düzenlemiştir.

• g) Toplumcu gerçekçiler, sanat yapıtını kendi dünya görüşleri , ideolojileri için bir ileti aracı olarak görmüşler; okuyucuyu kendi düşünceleri doğrultusunda yönlendirmeyi amaçlamışlardır.

2. Toplumcu Gerçekçi Eserler

• Cumhuriyet Dönemi'nde toplumcu gerçekçi çizgide roman yazan sanatçıları kronolojik olarak şu şekilde verebiliriz:

• Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki gözleme dayanan gerçeklik, 1930 - 1940 yılları arasında toplumcu gerçekliğe yönelmiştir. Sadri Ertem ve Sabahattin Ali toplumcu gerçekçi romanın öncüleri olarak bu yıllarda ürün vermeye başlamışlardır.

• 1940 'lı yıllarda bu anlayış çerçevesinde roman yazanlar Kemal Bilbaşar, Samim Kocagöz, Faik Baysal olmuştur.

• 1950'li yıllarda Yaşar Kemal, Orhan Kemal, Kemal Tahir, Talip Apaydın , Necati Cumalı , Aziz Nesin, Attila ilhan, Tarık Dursun K. toplumcu gerçekçi roman yazanlar arasında yer almıştır.

2. Toplumcu Gerçekçi Eserler

• 1960'lı yıllara gelindiğinde önceki yılların roman yazarlarının arasına Rıfat IIgaz ve Hasan izzettin Dinamo dahil olmuştur.

• 1970'li yıllarda toplumcu gerçekçi roman yazarlarına yenileri eklenmiştir. Abbas Sayar, Muzaffer İzgü, Erdal Öz, Vedat Türkali, Sevgi Soysal bu çizgide ürün verenlere dahil edilebilir.

• 1980'li yıllar içinde de bu anlayışa ekleyebileceklerimiz Mehmet Eroğlu ve Tahsin Yücel'dir.

Multiple Choice

Aşağıdakilerin hangisi “toplumcu gerçekçilik” akımının

özelliklerinden biri değildir?

• Okuyucular, yazarların düşünceleri doğrultusunda

  yönlendirilmeye çalışılmıştır.

• Bu sanat akımının özünde “sanat, toplum içindir”

  anlayışı vardır.

• Bu anlayışla yazılan eserlerde konuşma dili kullanılmıştır.

• Kahramanlar bölgesel ağızlarına göre konuşturulmuştur.

• Devletin resmi ideolojisi benimsetilmeye çalışılmıştır.

Multiple Choice

Aşağıdakilerin hangisi toplumcu gerçekçi romanlarda

ele alınan konulardan biri değildir?

• Atatürk ilke ve inkılapları

• İşçi-işveren arasındaki çatışma

• Kırsal kesimin sorunları

• Ağalık düzeni

• Geçim mücadelesi

Multiple Choice

Aşağıdakilerin hangisi “toplumcu gerçekçi” yazarların

bir özelliği değildir?

• Konuşma dilinden yararlanmaları

• Bilinç akışı, iç gözlem tekniklerini kullanmaları

• Kahramanları yöresel ağızlarıyla konuşturmaları

• Realizm ve natüralizm akımlarından etkilenmeleri

• Güçlü betimlemeler yapmaları

Multiple Choice

Çoğu romancı gözlemlerinden ve anılarından geniş

ölçüde yararlanarak içinden geldikleri, çok iyi tanıdıkları

yöreleri, o yörelerin insanlarını, yaşam mücadeleleri ve

yaşama biçimleriyle yansıtmaya özen göstermişlerdir.

Örneğin ---- işçi ve gecekondu çevrelerini, ---- Çukurova’da

ağa-köylü çatışmalarını, ---- kültürlü insanları anlatmıştır.

Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerin

hangisi getirilmelidir?

• Yaşar Kemal - Peyami Safa - Orhan Pamuk

• Reşat Nuri Güntekin - Kemal Tahir - Orhan Pamuk

• Orhan Kemal - Yaşar Kemal - Ahmet Hamdi Tanpınar

• Kemal Tahir - Orhan Pamuk - Yaşar Kemal

• Talip Apaydın - Orhan Kemal - Fakir Baykurt

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

3. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Romanlar

• Bireyin iç dünyasını esas alan romanlarda genellikle yalnızlık , yabancılaşma , bunalım , iç sıkıntısı, bireyin toplumla hesaplaşması ve kendini sorgulaması , bilinçaltı , evrenin genel düzeni gibi konular işlenmiştir.

• Yazarlar, insan gerçekliğini farklı yönlerden anlatma çabası içine girmişlerdir. İnsanı toplumsal ve sosyo-ekonomik yönüyle değil psikolojik yönüyle anlatmayı, olaylardan ve çevreden hareketle bireyin iç dünyasını yansıtmayı amaçlamışlardır.

3. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Romanlar

• Yapıtlarda insana özgü gerçekçilik, psikoloji ve psikiyatri alanındaki gelişmelerden yaralanılarak ifade edilmeye çalışılmış; modern yaşamın insan üzerindeki etkilerine bu bilimlerin ışığında yaklaşılmıştır.

• Olay örgüsünde merak unsuru geri plana itilmiş; bireyin ruh hali, iç çatışmaları psikolojik betimlemeler aracılığıyla aktarılmıştır.

• Yazarlar, bireyin iç dünyasını yansıtmayı amaçladıkları yapıtlarında özellikle bilinç akışı ve iç konuşma (iç monolog) tekniklerinden yararlanmışlardır.

3. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Romanlar

• Romanların gelişim çizgisi, çoğu kez dıştan içe: eşya ve olaylardan kişilerin iç dünyasına yönelme biçiminde olmuştur.

• Yapıtların dil ve anlatımında seçkinlik önemsenmiştir. Çağrışımlara açık, sanatsal bir anlatımla psikolojik çözümlemeler yapılmıştır. Yapıtların anlatımı , toplumcu gerçekçilerin yalın , günlük konuşma dilinin doğallığını yansıtan anlatımından oldukça farklıdır.

3. Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Romanlar

• Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Abdülhak Şinasi Hisar, Samiha Ayverdi bu anlayışın başlıca temsilcileridir. Ayrıca konularını Anadolu kent ve kasabalarından aldıkları halde, kişilerinin bireysel sorunlarını ön plana çıkaran yazarlar da vardır. Toplumsal değişimin bir fon olarak kullanıldığı bu tür romanlarda kendilerine bir yer edinmeye çalışan kişilerin , ekmeğini bedeniyle çalışarak kazanmaya çalışan işçilerin iç dünyalarına ayna tutulur. Halikarnas Balıkçısı ile Tarık Buğra da bu grubun içine dahil edilebilir.

Multiple Choice

Aşağıdakilerden hangisi bireyin iç dünyasını esas

alan yapıtların özelliklerinden değildir?

• Merak unsuru ikinci plana itilerek insan gerçekliğinin

  farklı yönleri ele alınmıştır.

• Bireyin iç dünyasının birey üzerindeki etkileri üzerinde

  durulmuştur.

• Yazarlar, bireyden yola çıkarak toplumsal yarar

  amacıyla hareket etmiştir.

• Bireyin dış dünya karşısındaki yabancılaşma ve

  yalnızlaşma süreci ele alınmıştır.

• Çağrışımlara açık, sanatlı bir dille ruh çözümlemelerine

  yer verilmiştir.

Multiple Choice

Türk edebiyatında bireyin önem kazanmasıyla birlikte bireyin iç dünyasını aydınlatmaya yönelik yapıtlar ağırlık kazanmıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde bunalım, yabancılaşma, bireyin toplumla hesaplaşması, yalnızlık, sıkıntı, bilinçaltı, bireysel sorgulamalar, evrenin düzeni gibi konular ele alınmıştır. Mekân, olay ve zaman, bu tür

yapıtlarda birey üzerindeki etkisiyle birlikte verilmiştir.

Aşağıdakilerden hangisinde parçada sözü edilen anlayış doğrultusunda eser veren yazarlar bir arada verilmiştir?

• Peyami Safa - Semiha Ayverdi

• Necati Cumalı - Fakir Baykurt

• Ahmet Rasim - Aziz Nesin

• Yaşar Nabi Nayır - Kemal Tahir

• Ahmet Muhip Dıranas - Süreyya Berfe

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

Multiple Choice

• A

• B

• C

• D

• E

4. Modernist/ Postmodernist Anlayışla Yazılmış Romanlar ve 1980 Sonrası Türk Romanı

• 1970'li yıllar, Türk romanı için modern açılımların başlangıcı kabul edilir; bu dönemde modern tekniklerle ürün verenler arasında Oğuz Atay ile Yusuf Atılgan başla gelir. 1950'lerden itibaren romanlarda, anlatılan konudan ziyade anlatımın nasıl olduğu önemsenmiş ve romanın anlatım aracı olan dil, başlı başına yapıtın temel ögeleri arasında yer almıştır. 

4. Modernist/ Postmodernist Anlayışla Yazılmış Romanlar ve 1980 Sonrası Türk Romanı

• 1950'li yıllardan günümüze kadar modernist ve postmodernist yaklaşımlarla dikkati çeken isimler arasında Orhan Pamuk, İhsan Oktay Anar, Latifa Tekin, Bilge Karasu, Nedim Gürsel, Nazlı Eray, Ayla Kutlu, Buket Uzuner, inci Aral, Pınar Kür, Hasan Ali Toptaş , Adalet Ağaoğlu, Neziha Meriç ve daha pek çok isim yer almıştır.

Modernizm

• Modernizm; geleneksel, yerleşik ve alışılmış olanı yeni ortaya çıkana uydurma eğilimi ve düşünce tarzıdır. Modernizmin roman türü üzerindeki etkilerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• a) 20. yüzyıl başı modernist romanı, edebiyatta alışılmış tüm ölçütleri ters yüz eden bir yapıda gelişim gösterir. Böylece "geleneksel anlatımı ve yapıyı reddetme, yeniyi oluşturma" anlayışını benimser.

• b) Modernist romanda konu ve konuya bağlı gerilim ögesi ortadan kalkar. "Merak uyandıracak bir olayın anlatılması değil, olayın birey üzerindeki etkisinin yansıtılması" önemsenir.

Modernizm

• c)Modernist roman kişileri, somut coğrafya üzerindeki yaşamlarıyla değil: iç dünyalarının yansımalarıyla ele alınır. Böylece "bireyin iç dünyası, bunalımlar, toplumla çatışması, yabancılaşması, yalnızlığı " temaları üzerine yoğunlaşılır.

• d) Modernist romanlarda "toplumsal değerlerin yansıtılması değil, yaşanılanların bireyin iç dünyasındaki yansımalarını anlatma" amaçlandığından roman, estetik kaygıyla ve insana özgü gerçekliği yansıtmak üzere kurgulanır.

• e) Geleneksel romanın ana bileşenlerini oluşturan öykü, kahraman ve anlam modernist romanda önemini yitirir"; sadece kurgusal bütünü oluşturan imgesel metin parçacıklarından birine dönüşür.

Modernizm

• f) Modernistıer, yaşamın çok boyutlu ve kavranması güç gerçeklerden oluştuğu: insanın duygu. düşünce ve davranışlarıyla karmaşık bir varlık olduğu düşüncesini benimser ve bu düşünceyi yapıtlara yansıtır. Bu sebeple modernist romanlar "tek bir anlamın olmadığı" metinlerdir: yazar, çeşitli tekniklerle anlamı/gerçekliği çoğaltır.

• g)Modernist yazarın amacı bilgilendirmek, yol göstermek ya da düşünsel açıdan bilinç oluşturmak değildir. Modernist romancı için hiçbir şey "sanattan daha önemli değildir"; yazar, "sanatsallığa, tekniğe, kurgulama yöntemine, dilin kullanımına " önem verir.

Modernizm

• h) Alegorik anlatıma başvurma, sözcüklerin çağrışım gücünden yararlanma, bilinç akışı ve iç konuşma gibi teknikleri kullanma, zamanın kronolojik akışını bozarak yaşanılan anı kesintiye uğratıp geçmişe bir parantez açmayı sağlayan geriye dönüş (flash back) tekniğine başvurma modernist yazarın yararlandığı anlatım teknikleridir.

• ı) Modernist edebiyat "seçkinci bir tavrı" benimser; kendisini anlayan, onunla bütünleşen, az sayıda ama nitelikli okura seslenmeyi tercih eder.

Postmodernizm

• Edebiyatımızda modernizmin ve postmodernizmin etkileri aynı dönemde ortaya çıkmış; postmodern roman, modern romandan filizlenmiş ; modern romanı tartışmayı ve aşmayı hedeflemiştir.

•  Postmodernizm, biçimsel düzlemdeki ana özelliklerini genelde modernizmden almıştır.

• Postmodern romanın kurgusal açıdan en belirgin

  özelliklerinin başında gelen "oyunsuluk" da kaynağını yine modernizmden almıştır. 

Postmodernizm

• Postmodern anlatıda yaygınlık kazanan bu kurgu eğiliminde edebiyat, artık somut yaşamı kurgulamıyor; kendini, nasıl oluştuğunu, nasıl kurgulandığını anlatıyordur. 

• . Kendini anlatan bu edebiyatta kurmaca, "üstkurmaca" düzlemine taşınır.

• Nasıl zaman dizinsel öyküleme, geleneksel edebiyatın ana kurgu ögesiyle üstkurmaca düzlemde öykülemek de postmodern anlatımın ana kurgu ögesidir.

Üstkurmaca Nedir?

• Üstkurmaca, romanın yazım sürecinin anlatılması diğer bir deyişle anlatımın nasıl kurgulandığının anlatısıdır . Bu teknikle okur, yazma sürecinin tanığı haline gelir. Yazar, metnin bir kurmaca olduğunu okura hissettirir. Üstkurmaca yöntemi, roman içinde şu şekilde karşımıza çıkar :

• ·       Yazarın anlattığı kurmaca içinde kurmaca oluşturması

  ·       Romanın içinde başka bir romanın anlatılması

  ·       Ana hikayenin içinde başka hikayeler anlatılması

  ·       Yazarın, romanın içinde bir kahraman olarak yer alması

  ·       Kahramanla yazarın diyaloğa girmesi

  ·       Romanda okurla konuşulması, okurun fikrinin sorulması

  ·       Romanın yazım sürecinin kurguya konu edilmesi

Postmodern romanın belirleyici niteliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• a) Postmodem romanlar, düzenli bir olay örgüsüne sahip değildir; başlangıcı ve sonu açıkça verilen olay örgüsü postmodern romanlarda bulunmaz.

• b) Zaman zinciri bütünlüğüne postmodern romanda önem verilmez. Geleneksel romanda dün-bugün-yarın biçiminde sunulan kronolojik zaman akışı, postmodern romanda yerini eş zamanlılığa bırakır.

• c) Postmodern romanın mekan ögesini, okurun çok fazla alışık olmadığı ya da garipsediği çevreler oluşturabilir. Özellikle de fantastik metinlerde, dış dünya ile örtüşen mekanların yerini olağanüstü mekanlar alır.

Postmodern romanın belirleyici niteliklerini şu şekilde sıralayabiliriz:

• d) Postmodern roman kişileri ; genel olarak toplumsal yaptırımları ciddiye almayan, çok kısa süre içinde beklenmedik davranış değişiklikleri yaşayan, belli noktalarda takıntısı olan, toplumla barışık olmayan, kimi zaman dalgacı kimi zaman içine kapanık, kendi içinde çelişkiler yaşayan kişilerdir.

• e) Postmodern yazarlar, romanlarında bir kişinin bakış açısını kullanmak yerine birden çok kahramanın bakış açısına başvurabilirler.

• f) İç monolog, bilinç akışı, metinler arasılık, pastiş, parodi, ironi, tarihe yönelim ağırlıklı olarak başvurulan anlatım teknikleridir.