Pozytywizm

Pozytywizm

Powtórzenie wiadomości

Ramy czasowe i nazwa epoki

Polska: 1864 -1890, czyli od upadku powstania styczniowego do początku lat 90. XIX wieku, kiedy pojawiają się nowe zjawiska artystyczne uznawane za początek modernizmu.

Europa: od lat 40. do 80. XIX wieku

Termin pozytywizm dotyczy wyłącznie polskiej historii literatury i sztuki, w Europie funkcjonowała nazwa naturalizm lub realizm. Na zachodzie terminu pozytywizm używano głównie do określenia kierunku filozoficznego zapoczątkowanego przez Augusta Comte'a. Myśl Francuza zakładała, że rozwój cywilizacji i dobrobyt społeczeństw może zapewnić wyłącznie wiedza pozytywna, czyli pewna i ścisła, motywująca do praktycznego działania.

Tło polityczne i społeczne w Europie

• dynamiczny rozwój nauk przyrodniczych

• postęp naukowo-techniczny

• urbanizacja

• narodziny kapitalizmu i nowych klas społecznych: burżuazji i proletariatu

Tło polityczne i społeczne w Polsce

• konsekwencje upadku powstania styczniowego (nasilające się represje)

• prześladowania Polaków, zsyłki na Syberię, konfiskata majątków

• wytężona praca społeczeństwa polskiego na rzecz poprawy sytuacji społeczno-politycznej

• utrata uprzywilejowanej pozycji przez szlachtę

• rozwój miast 

Multiple Select

Pozytywizm w Europie to inaczej:

• modernizm

• realizm

• naturalizm

• symbolizm

Multiple Choice

Najważniejsze przeżycie pokoleniowe dla polskich pozytywistów to:

• powstanie listopadowe

• wielka emigracja

• powstanie styczniowe

• rozbiory

Główne hasła epoki realizmu w Europie:

• scjentyzm (nauka jedynym źródłem wiedzy)

• ewolucjonizm (przemiany świata w kierunku form doskonalszych i lepiej przystosowanych)

• organicyzm (społeczeństwo jako jeden organizm)

• utylitaryzm (dobre jest to, co jest pożyteczne społecznie)

• determinizm (człowiek ograniczony przez różne czynniki: klimat, pochodzenie, środowisko, które go określają)

Główne hasła polskiego pozytywizmu:

• praca organiczna - rozwój ekonomiczno-społeczny wszystkich grup ludności

• praca u podstaw - działanie na rzecz emancypacji najniższych warstw społecznych

• emancypacja kobiet

• asymilacja Żydów

Multiple Choice

Hasło Marksa, że byt kształtuje świadomość pokrywa się z filozofią:

• utylitaryzmu

• determinizmu

• organicyzmu

• scjentyzmu

Multiple Select

Hasło "niesienia kaganka oświaty" niższym warstwom społecznym to postulat:

• pracy u podstaw

• pracy organicznej

Główne tendencje literackie:

• realizm - wierne, obiektywne odwzorowanie rzeczywistości

• naturalizm - wierne, oparte na bezstronnej obserwacji odwzorowanie wszystkich aspektów rzeczywistości. Człowiek jako istota zdeterminowana biologicznie, społecznie, ekonomicznie

Zjawiska charakterystyczne dla Polski:

• powieść tendencyjna (propagująca określone hasła i postawy, nurt wcześnie porzucony ze względu na "prymitywny dydaktyzm"

• nowelistyka (ukazująca ważne zjawiska społeczne)

• pisarstwo historyczne ("ku pokrzepieniu serc" - głównie Sienkiewicz)

• rozwój publicystyki ( propagującej główne hasła społeczne)

• mowa ezopowa (omijanie cenzury)

Multiple Select

Koronne gatunki pozytywizmu:

• powieść obyczajowa

• powieść fantastyczna

• satyra

• nowela

Multiple Choice

Bezkompromisowe ukazywanie rzeczywistości w jej najmniej atrakcyjnych, fizjologicznych czy brutalnych przejawach to domena:

• realizmu

• naturalizmu

Ciekawe techniki narracyjne:

• narracja personalna (technika punktów widzenia)

• polifoniczność (wielogłosowość - rzeczywistość portretowana z punktu widzenia kilku równoprawnych postaci)

• metoda milieu (charakterystyka bohatera poprzez opis jego otoczenia, wnętrza w którym żyje)

• stylizacja językowa w wypowiedziach postaci służąca realizmowi

Multiple Choice

Motyw powstania styczniowego i dyskusji wokół niego poznaliśmy na podstawie:

• powieści Lalka Bolesława Prusa

• noweli Mendel Gdański Marii Konopnickiej

• fragmentu powieści Nad Niemnem Elizy Orzeszkowej

• felietonu Wieża paryska Bolesława Prusa

Multiple Choice

Sokół na naszych lekcjach pojawił się jako:

• metafora powstańca

• przewodni motyw noweli

• motyw powieści Lalka

• temat felietonu Prusa

Multiple Choice

Mendel Gdański ma związek z hasłem:

• pracy organicznej

• pracy u podstaw

• asymilacji Żydów

• emancypacji kobiet

Multiple Choice

Utopijny charakter ma przedstawienie:

• Warszawy w Lalce

• Petersburga w Zbrodni i karze

• Paryża w Wieży paryskiej

• Paryża w Lalce

Multiple Choice

Klasyczną powieścią naturalistyczną jest:

• Lalka Prusa

• Nana Emila Zoli

• Nad Niemnem Orzeszkowej

• Zbrodnia i kara Dostojewskiego

Multiple Choice

Klasyczna nowela "z sokołem" to:

• Kamizelka

• Mendel Gdański

• Nana

• Wieża paryska