Taalvaardigheid: mv, samenstellingen, sommige/n

Taalvaardigheid

meervouden, samenstellingen en sommige/n

Meervouden

• Veel doe je al automatisch goed

• Meestal hebben woorden +en als meervoud.

• Boek + en = boeken

Woord eindigt op - ie

• Kijk dan naar de klemtoon.

• Ligt de klemtoon op -ie, dan komt er +ën bij.

• vb: theorie -> theorie+ën = theorieën

• Ligt de klemtoon niet op - ie, dan komt er +"n bij.

• vb. porie -> porie+ "n = poriën

Woord eindigt op -ik, -es of et

• Als deze uitgangen ombeklemtoond zijn, dan komt er alleen +en bij.

• De medeklinkers verdubbelen zich dan niet.

• vb. slimmerik -> slimmerik + en = slimmeriken

• vb. dreumes -> dreumes + en = dreumesen

• vb. lemmet -> lemmet + en = lemmeten

Woord eindigt op - e

• Dan heb je vaak twee meervouden: +n of +s

• groente - > groente + n = groenten

• groente -> groente + s = groentes

Woord eindigt op een klinker

• Dan kun je gewoon een +s toevoegen.

• Tenzij... de uitspraak in problemen komt.

• Denk aan pyjama.

• Om die laatste -a lang te laten, voegen we 's toe.

• vb. pyjama + 's = pyjama's

Woord eindigt op -f of -s

• De -f wordt dan vaak een -v

• Duif -> duiven

• De - s wordt vaak een -z

• Huis -> huizen

Uitzonderingen

• basis -> bases, crisis -> crises

• ei -> eieren, rund -> runderen

• museum - musea

• docturandus - docturandi (geen a! Dat geeft aan dat het om een vrouw gaat...)

Samenstellingen

het aan elkaar plakken van woorden

Hoofdregel

• Als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is...

• en het heeft een meervoud op -en

• dan heeft de samenstelling - en erin zitten.

• Boek (boeken) + kast = boekenkast

Uitzonderingen (dan alleen -e)

• Er is er maar één van: de zon, de maan

• Er zijn twee meervouden: groentes, groenten

• Het eerste deel van de samenstelling heeft geen meervoud: benzine

• Het eerste deel is een werkwoord: huilebalk

• Er is sprake van een versterkend voorvoegsel: beresterk

• Het betreft een vaststaande uitdrukking: ruggespraak

• Als je een -s hoort in de samenstelling, dan schrijf je die: dorpsgek

Sommige of sommigen?

Sommige/sommigen

• In deze categorie vallen: zelfstandig gebruikte telwoorden en zelfstandig gebruikte bijvoeglijk naamwoorden

• vb. sommigen, enkelen, blinden, slechthorenden, enzovoort.

• Soms moet je die met - n schrijven en soms zonder.

• Wanneer gebruik je welke vorm?

Twee eisen

• Stel jezelf eerst de vraag: gaat het om mensen.

• Is het antwoord op die vraag 'nee', dan hoef je niet meer na te denken.

• Je woord krijgt dan géén -n erbij.

• Is het antwoord 'ja'?

Het gaat om mensen?!

• Stel jezelf dan de vraag of het woord zelfstandig gebruikt is.

• Dat betekent dat het woord in z'n eentje kan functioneren.

• Vergelijk: Ik heb een rode bal - Ik heb een rode ....

• 'Rode' kan hier niet alleen staan.

• Zo geldt dat ook voor deze woorden.

Zelfstandig of bijvoeglijk

• Zelfstandig gebruikt, dan kunnen ze dus alleen staan.

• Bijvoeglijk gebruikt, dan staat er vaak een zn achter.

• Ik zeg vaak, want soms je moet je het zn uit de zin halen.

• Vergelijk: Sommige leerlingen spijbelen, andere leerlingen durven dat niet.

• Sommige leerlingen spijbelen, andere durven dat niet.

Multiple Choice

Van die mobieltjes zijn er maar .... teruggevonden

• enkele

• enkelen

Multiple Choice

In Coimbra kwam ik een paar .... tegen

• bekende

• bekenden

Multiple Choice

Voor jonge mensen is skateboarden leuk, voor ...... niet.

• oudere

• ouderen

Multiple Choice

.... applaudisseerden ze na de toespraak van de nieuwe president.

• Alle

• Allen

Multiple Choice

Zij zijn de ...... die zich hebben opgegeven.

• enige

• enigen