İsim Çekim Ekleri

İsim Çekim Ekleri

Kök ve Ekler

Sizinle beşinci sınıfta kök ve ek konusunu işlemiştik. Kök, kelimenin kendisiyle alakalı olan, anlamlı en küçük parçasıydı.

Örnek: Sütçü kelimesinin kökü süt iken, sevgi kelimesinin kökü sevmek idi.

Ama balon kelimesinin kökü bal değildi çünkü balon ve bal arasında bir ilgi yoktu.

Kök ve Ekler

Daha sonra da bu köklere gelen bazı eklerin "yeni kelimeler" oluşturduğunu, türettiğini fark etmiştik. Bu eklere yeni kelimeler yaptığı için "yapım eki" demiştik.

Örnek: Süt > Sütçü > Sütçülük

Sev > sevgi > sevgisiz > sevgisizlik

Çekim Eki

Dilimizde yapım eklerinden başka bir ek çeşidi daha var. Bu diğer ekimiz, yapım eki gibi yeni kelimeler türetmez. Kelimelerin cümle içerisinde görev alabilmelerini sağlar. Bu eklere "çekim eki" diyeceğiz.

Örnek: Teyze - kardeş - çikolata - al.

Üstteki kelimeler bu şekilde cümle oluşturamazlar ancak uygun çekim eklerini aldıkları takdirde cümle olabilirler.

TeyzeM kardeşİME çikolata alDI.

Çekim ekleri ne işe yarar?

Yapım eklerinden bahsederken tek bir şeyden söz etmiştik: "Yeni kelimeler türetir."

Çekim ekleri de isimlerin diğer kelimelerle ilişki kurarak cümle oluşumuna yardımcı olur. Bunu yaparken de

- İsimlerin sayısını belirtir: kalemler

- İsimlerin durumlarını belirtir: kalemi, kaleme, kalemde, kalemden

- İsimlerin sahibini belirtir: kalemim, kalemin, kalemi

- Soru belirtir: kalem mi?

İsim çekim ekleri dört tanedir:

• Çokluk eki

• Hâl (durum) ekleri

• İyelik eki

• Soru eki

Çokluk Eki (-lar/-ler)

İsimlerin birden fazla olduğunu ifade etmek için kullanılır.

Örnek: Ödevler, arkadaşlar, sınavlar, okullar, Şirinler

Çokluk Eki (-lar, -ler)

Çokluk ekinin bir isimden birden fazla olduğunu anlatmak dışında başka rolleri de vardır.

» Türkler köklü milletlerdendir. (“millet” anlamı)

» Beş yaşlarında bir çocuğu var. (“yaklaşık” anlamı)

» Bu akşam Bülent'ler bize gelecek. (“aile” anlamı)

» Sabahları spor yaparım. (“her” anlamı)

» Vali beyler şehrimize geldi. ("saygı" anlamı)

Multiple Choice

“-ler” eki aşağıdaki cümlelerin hangisine çokluk anlamı dışında bir anlam katmıştır?

• A) Evler farklı farklı renkteydi.

• B) Dedemler bayramda buraya gelecek.

• C) Köpekler apartmanın girişinde oturuyor.

• D) Ağaçlar rüzgârda sallanıyordu.

Hâl (Durum) Ekleri

İsimlerin beş farklı hâli vardır:

• Yalın hâl (hiçbir hâl eki almamış hâli): kedi, ev, aile

• Belirtme hâli (-ı, -i, -u, -ü): kedi-yi, ev-i, aile-yi

• Yönelme hâli (-a, -e): kedi-ye, ev-e, aile-ye

• Bulunma hâli (-da, -de, -ta, -te): kedi-de, ev-de, aile-de

• Ayrılma/çıkma hâli: (-dan, -den, -tan, -ten): kedi-den, ev-den,

Multiple Choice

“Okul” sözcüğü aşağıdaki durum eklerinden hangisini alırsa bulunma anlamı kazanır?

• A) -u

• B) -a

• C) -da

• D) -dan

Open Ended

* (-ı, -i, -u, -ü)

* (-a, -e)

* (-da, -de, -ta, -te)

* (-dan, -den, -tan, -ten)

eklerini "okul" kelimesine uygun olacak şekilde getiriniz.

İyelik eki (-m, -n, -i, -miz, -niz, -leri)

İsimlere gelerek o isimlerin kime veya neye ait olduğunu belirtir.

"Kalem" kelimesi üzerine bir örnekleme yapalım:

Kalem-im: kalem bana ait

Kalem-in: kalem sana ait

Kalem-i: kalem ona ait

Kalem-imiz: kalem bize ait

Kalem-iniz: kalem size ait

Kalem-leri: kalem onlara ait

Open Ended

"kitap" kelimesine sırasıyla,

1- Bana ait olduğu anlamını veren

2- Sana ait olduğu anlamını veren

3- Ona ait olduğu anlamını veren

4- Bize ait olduğu anlamını veren eki getiriniz.

İyelik eki ve Belirtme hâl eki

Bu iki ek aynı şekilde yazılsa da farklı anlamlara sahiptir. Öğrenciler başlarda bu eki sık sık birbirine karıştırır. Bu iki eki ayırt edebilmek için o ismin önüne eğer yoksa "onun" kelimesi getirilir.

Eğer anlamlı olursa İYELİK EKİDİR.

Anlamsızsa BELİRTME HÂL EKİDİR.

Örnek: Evi çok rutubetli. (Onun) evi çok rutubetli > Anlamlı.

Evi satılığa çıkarmış. (Onun) evi satılığa çıkarmış. > Anlamsız.

Multiple Select

Hangi cümlelerde -i eki iyelik (sahiplik) eki anlamında kullnılmıştır?

İPUCU: Eki alan kelimenin başına "onun" getirilebilen iyelik ekidir.

• Gözleri yeşil yeşil bakıyor.

• Arabayı nereye park ettin?

• Arabası üç kapılıymış.

• Evi bulabildin mi?

Soru eki (mı, mi, mu, mü)

Eklendiği cümleye soru anlamı kazandırır. Diğer eklerden farklı olarak bu ek kendinden önce gelen kelimelerden AYRI yazılır.

Örnek: "Bu yağan yağmur mu?"

"Filmi sevdin mi?"

Bu ekin soru anlamı dışında pekiştirme ve zaman anlamı da vardır:

"Uzun mu uzun bir yol." pekiştirme

"Zil çaldı mı dışarı fırlarız." zaman

Multiple Choice

Hangi cümlede "mi" soru eki cümleye soru anlamı katmamıştır?

• Yemeğini yedin mi?

• Yemeğini yedin mi kalkarız.

• Beklediğimiz kişi bu mu?

• Sence bu konu zor mu?

Open Ended

"Araba" kelimesine az önce öğrendiğimiz tüm çekim eklerini ayrı ayrı getirerek yazalım.

Multiple Choice

• İyelik (aitlik) eki

• Çoğul eki

• Durum (hal) eki

Aşağıdaki cümlelerdeki renkli yazılan sözcüklerden hangisi yukarıdaki eklerden herhangi birini almamıştır?

• A) Bu akşam maça gideceğiz.

• B) Gömlekleri ütüleyip dolaba yerleştirdi.

• C) Kahvaltıya patatesli yumurta yapacağım.

• D) Yağmurda ayakkabım iyice ıslandı.