" Dziady cz. II "

" Dziady cz. II "

Adam Mickiewicz

"Dziady" A. Mickiewicza

Dramat- rodzaj literacki, do którego należą utwory przeznaczone na scenę; świat przedstawiony w dramacie koncentruje się wokół akcji tworzonej przez wypowiadające się postacie.

"Dziady"

Jest to cykl dramatów romantycznych.

Składają się na niego trzy luźno powiązane części. 

Dziady część II

Dziady część IV

Dziady część III

Dziady część I

...

Dziady to nazwa starego obrzędu ludowego ku czci przodków. We własnej przedmowie do utworu Mickiewicz pisał, że odtworzył obrzęd według ludowego pierwowzoru.

II część Dziadów, chronologicznie pierwsza, powstawała w latach 1820–1821.

Motto

Utwór "Dziady cz. II" poprzedzony został mottem pochodzącym z szekspirowskiej tragedii "Hamleta" :

"Są dziwy w niebie i na ziemi, o których ani śniło się waszym filozofom".

CZAS I MIEJSCE AKCJI

Mickiewicz nie określa precyzyjnie czasu akcji.

Rzecz dzieje się w cmentarnej kaplicy w przeddzień Wszystkich Świętych, od późnego wieczora do świtu. Nie jest podany rok. Wieś, w której znajduje się kaplica, również pozostaje anonimowa.

TEMATYKA UTWORU

Głównym tematem cz. II jest moralność ludowa. W utworze przenikają się świat żywych ze światem umarłych.

Autor opisuje stary, pogański obrzęd dziadów, w trakcie którego przywołuje się błąkające po ziemi duchy zmarłych. Potrzebują one pomocy ludzi - modlitwy i jałmużny.

Obrzęd ma ulżyć im w cierpieniu, zakończyć ich tułaczkę i pomóc w dostaniu się do nieba.

...

Utwór Adama Mickiewicza łączy w sobie elementy świata realnego (konkretne miejsce akcji, postacie Guślarza, Starca, wieśniaków) i fantastycznego (pojawiające się zjawy).

W dramacie dominuje nastrój powagi i tajemnicy.

Streszczenie

II część Dziadów rozgrywa się nocą w kaplicy cmentarnej, w przeddzień Wszystkich Świętych. Wszyscy mieszkańcy wioski zebrali się na obrzędach, których celem jest przywołanie dusz czyśćcowych, aby w jakiś sposób ulżyć ich cierpieniom. Całemu obrzędowi przewodniczy Guślarz. Nakazuje on zamknąć wszystkie drzwi i pozasłaniać okna. W ciemnościach wzywa wszystkie dusze czyśćcowe, aby stawiły się na Dziady do kaplicy, gdzie czeka przygotowane dla nich jedzenie, napoje i pacierze.

Duchy lekkie- Rózia i Józio

Początek dramatu zaczyna się w cmentarnej kaplicy. Guślarz przywołuje tzw. duchy lekkie, wtedy zapala kądziel (symbol niewinności i czystości). Pojawiają się 2 małe duszki dzieci: Józia i Rózi, dręczy je smutek i trwoga. Nie trafiły one do nieba bo będąc jeszcze bardzo małe nie zaznały cierpienia i dlatego ich człowieczeństwo nie jest pełne. Proszą o ziarnko gorczycy (ma być ono jakby symbolem, substytutem goryczy, bo mówią, że: kto nie doznał goryczy ni razu ten nie dozna słodyczy w niebie).

Duchy ciężkie - widmo złego Pana

Około północy Guślarz zapala łuczywo (garnek z wódką)- symbol ciężaru przewinień. Tak przywoływane są duchy ciężkie. Pojawia się widmo złego Pana, dawnego właściciela wsi, który był wyjątkowo okrutny dla swoich poddanych. Błąka się po świecie, doskwiera mu głód i pragnienie ale gromada ptaków ( sów i kruków) nie pozwala mu na to. Tymi ptakami są ludzie, których gnębił i nie pozwalał im nawet zebrać jabłek z sadu. Jego największym przewinieniem jest wyrzucenie w wigilię kobiety z dzieckiem na mróz, którzy zamarzli na śmierć. Jego dusza nigdy nie będzie zbawiona, ponieważ wszystko dla niego przygotowane rozdziobią ptaki.

Duchy pośrednie - pasterka Zosia

Następnie Guślarz zapala wieniec, bukiet z ziół (symbol czystości i dziewictwa) przywołując duchy pośrednie. To dusze , które za życia zgrzeszyły ale nie grzechem. Pojawia się widmo Zosi, młodej dziewczyny która zmarła mając 19 lat. Za życia odrzucała zaloty mężczyzn wiedząc, że jest bardzo atrakcyjna, lekceważyła ich i nie zaznała prawdziwej miłości. Jej dusza po śmierci miotana jest przez wiatr na wszystkie strony, a jej pragnieniem jest by ktoś choć na chwilę zwrócił na nią uwagę, zwłaszcza zgromadzeni młodzieńcy, by złapali ją za ręce,a wiatr przestał nią miotać choć przez chwilę. Guślarz przepowiada jej, że to miotanie ją przez wiatr potrwa jeszcze 2 lata i wtedy jej dusza będzie mogła zaznać spokoju.

Widmo

Nagle nieproszenie pojawia się widmo ze szramą na sercu (z krwawą pręgą od serca do stóp). Nie reaguje ono na pytania Guślarza, natomiast wpatruje się ono w pasterkę ubraną na czerwono i podąża za nią wskazując na serce. Prawdopodobnie jest samobójcą, dopuścił się niegodnego czynu z powodu nieszczęśliwej, romantycznej miłości. Nie chce pomocy, pragnie jedynie być blisko pasterki.

Problematyka

"II cz. Dziadów" A. Mickiewicza to utwór oparty na dawnych wierzeniach ludowych. Autor zaczerpnął z folkloru pomysł inscenizowanego obrzędu, zmieniając go nieco dla wprowadzenia elementów chrześcijaństwa (modlitwa, krzyż, pojęcie nieba i piekła).

Utwór odwołuje się do moralności ludowej, co w tym czasie stanowiło w literaturze prawdziwą nowość.

....

Postacią prowadzącą obrzęd jest Guślarz - osoba obdarzona wielkimi umiejętnościami. Potrafi bowiem przywołać duchy, pomóc im i odesłać z powrotem w zaświaty. Zna także przyszłość dla samych duchów nieznaną. Jest jednocześnie wielkim magiem i kapłanem, decydującym o winie przywołanych grzeszników i wymiarze kary. Guślarz najpełniej uosabia ludową mądrość, do której odwołuje się Mickiewicz.

....

Duchy dzieci, złego dziedzica i pasterki Zosi pojawiły się w kaplicy po to, by przestrzec zebranych przed popełnieniem czynów naruszających prawa ludowej moralności. Dziedzic - wielki grzesznik - za życia wyjątkowo okrutny i bezwzględny, podlega jednoznacznemu osądowi. Za zło odpłaca się złem.

Bardziej skomplikowana jest sprawa dzieci i pasterki. Józio i Rózia oraz Zosia w zasadzie nie popełnili żadnego przestępstwa. Ich przewinienia - dziecięce życie bez trudności, dziewczęca zarozumiałość - nie mają wymiaru grzechu.

.....

Wedle ludowej sprawiedliwości nie wystarczy jednak żyć bezgrzesznie, trzeba jeszcze podejmować ciężar życia,

wykonywać określone obowiązki, trzeba pracować, czasem także cierpieć. Życie przeżyte właściwie to życie wypełnione działaniem, pracą, miłością, akceptacją innych. Niespełnienie powyższych warunków staje się dla dzieci i pasterki przyczyną zagubienia po śmierci. Na raj muszą dopiero zasłużyć cierpieniem, bo nie zaznali cierpienia na ziemi.

"Dziady" dramat romantyczny. Cechy:

- przeplatanie się świata realistycznego z fantastycznym (obecność zjaw pochodzących nie z tego świata)

- mamy tu do czynienia z mistycyzmem – wiara w życie pozagrobowe, dramat romantyczny odwołuje się do ludowych prawd moralnych i wierzeń

- sceny zbiorowe, w których bohaterem zbiorowym jest wiejska gromada

- fragmentaryczność kompozycji- dramat złożony jest ze scenek, kolejna scena nie łączy się w sposób bezpośredni z następną, podkreśla tajemniczość opisywanego świata i pomaga wprowadzić wątki irracjonalne

- kompozycja otwarta- dynamizm i zmienność świata przedstawionego oraz brak jednoznacznego zakończenia dramatu

- zrywa z klasyczną zasadą jedności czasu, miejsca i akcji; poszczególne części "Dziadów" mogą stanowić odrębny utwór, występuje tu jedność czasu, miejsca

Motywy literackie:

Motyw śmierci

Śmierć jest nieunikniona. Dla niektórych oznacza kres ich panowania i radości (widmo pana). Paradoksalnie, okazuje się jednak, iż śmierć wcale nie oznacza końca. Wręcz przeciwnie – jest granicą, po której przekroczeniu dusza zostaje rozliczona ze swych ziemskich uczynków. Przykład- widmo pana. Zaznawszy w czasie życia wszystkiego, co najlepsze, cierpi okrutne męki.

Motyw miłości

Miłość jawi się jako najsilniejsze uczucie, jakie może przeżyć człowiek. Jego potęga nie słabnie nawet po śmierci. Przykład- pasterki Zosi – stanowi próbę podkreślenia faktu, iż z silną miłością nie należy igrać, nie wolno traktować jej jako zabawy, gdyż jest ona ściśle związana z uczuciami innych osób.

Motyw winy i kary

Druga część „Dziadów” wpisuje się także w nurt dzieł podejmujących tematykę winy i kary. Postać dawnego pana wioski – człowieka żyjącego w luksusach i opływającego w bogactwa – cierpi po śmierci niewysłowione męki. Jest to kara za jego ziemskie uczynki, które zaowocowały cierpieniem licznych osób (opowieść kruka i sowy).

Motyw cierpienia

Cierpienie ma moc wzbogacającą życie człowieka. Świadczy o tym historia Józia i Rózi, przed którymi zamknięte zostały bramy niebios, ponieważ dzieci nie doświadczyły nigdy goryczy. Dlatego właśnie proszą o symboliczne nasiona gorczycy, które pozwolą im stanąć przed obliczem Boga. Także przykład pasterki Zosi podkreśla rolę cierpienia – właśnie za jego sprawą może ona odpokutować swe przewinienia, dostając się ostatecznie do nieba (co przepowiada jej guślarz).

Interpretacja

Druga część „Dziadów” jest utworem głęboko zakorzenionym w ludowych tradycjach i wierzeniach. Dzieło to przedstawia pewną uniwersalną prawdę o człowieku, która ukazana zostaje w kontekście ludowej religijności. Zbawienie możliwe staje się dopiero wtedy, gdy ziemska egzystencja zawierała w sobie wszystkie aspekty życia – a więc np. cierpienie, ból, radość, miłość itp. Prawdę tę postrzegać można także z wykluczeniem odniesienia do wiary, akcentując tym sposobem bogactwo i różnorodność życia wypełnionego sprzecznymi emocjami i stanami, przez co staje się ono pełnowartościowe, pozwala żyć dla świata.

Interpretacja ....

W utworze Mickiewicza zaprezentowana zostaje także ludowa moralność. Jest to zbiór prostych i jasnych reguł, jakich przestrzeganie może zaskarbić przychylność i wsparcie bliźnich. Każda wina zostaje należycie ukarana, zaś każdy dobry uczynek wieści przychylność.