ELEŞTİRİ

ELEŞTİRİ

TENKİT

Konularına Göre Eleştiriler

• Sanatçıya Dönük

• Esere Dönük

• Okura Dönük

• Topluma Dönük

Sanatçıya Dönük Eleştiri

Sanatçıya dönük eleştiride sanatçının yaşamından, kişiliğinden, düşüncelerinden izler aranır; eserin, sanatçısını yansıtacağı düşüncesinden hareketle eserden çok sanatçı

değerlendirilir.

Esere Dönük Eleştiride

Değerlendirilen eserin kendine özgü özellikleri esas alınır. Eser ve eserin ait olduğu türün özellikleri dışında hareket noktası söz konusu değildir.

Okura Dönük Eleştiride

okuyucuyla özdeşleşen eleştirmen, eserin kendisinde bıraktığı izlenimleri dile getirir. Bu tür eleştiride sanat eserine özgü ölçütlerden uzak, kişisel yargılar ve değerlendirmeler ağırlıklıdır.

Topluma Dönük Eleştiride

hareket noktası, sanat eserinin üretildiği toplumdan bağımsız değerlendirilemeyeceği düşüncesidir. Eser, oluşumunda etkili olan toplumsal koşullardan yola çıkılarak değerlendirilir.

Eleştirmenin tutumuna göre eleştiriler,

öznel eleştiri ve nesnel eleştiri diye ikiye ayrılır. Öznel eleştiride kişisel yargılar söz konusu iken nesnel eleştiride belirli ölçütlere göre inceleme, değerlendirme ve kanıtlama söz konusudur.

Eleştirmenin yanlı-yansız, titiz-baştan savmacı yaklaşımı eleştirinin niteliğini doğrudan etkiler yani eleştirmenin tutumu, eleştirinin niteliğini belirler.

Eleştiride

yargılar gerekçelendirilmelidir. Eleştirinin amacı, sanat eserinin güçlü ve zayıf yönlerini belirterek gerçek değerini ortaya koymaktır.

Nitelikli eleştiriler, okura ve sanatçıya kılavuzluk ederek sanatın ve sanatçının gelişiminde rol üstlenir.

Eski Yunancadan Latinceye oradan da Fransızcaya geçen

critique (kritik) sözcüğünün karşılığı olarak

kullanılan “eleştiri” Batı’da ortaya çıkıp gelişmiş bir türdür.

Cumhuriyet Öncesinde

Eleştiri

Cumhuriyet Öncesinde Eleştiri

• Divan edebiyatında hiciv

• Divan edebiyatında tezkire

• Halk edebiyatında taşlama

Cumhuriyet Öncesinde

Divan edebiyatındaki hiciv ve halk edebiyatındaki taşlama siyasi ve sosyal içerikli eleştiri örnekleridir.

Divan edebiyatındaki tezkireler, şairlerin hayatına ilişkin bilgilerin yanında eserlerinin niteliklerine dair kısa değerlendirmeleri de içerdiğinden eleştiri türüne yaklaşır. Ancak bunların hiçbiri ayrı bir tür olan eleştiri sayılmaz.

Türk edebiyatında Batılı anlamdaki eleştiri

Tanzimat Dönemi’yle başlamıştır.

Bu dönemde başlangıçta bir yönteme dayanmayan, bir dönemi veya eser sahibini (onun düşüncesini) yerme anlayışıyla eleştiriler yazılmışsa da zamanla olgun örneklere ulaşılmıştır.

Tanzimat Dönemi'nde

• Namık Kemal, Ziya Paşa, Recaizade

  Mahmut Ekrem, Mizancı Murat,

• Muallim Naci ve Beşir Fuat bu dönemde eleştiri türünde öne çıkan isimlerdir.

Türk edebiyatında Batılı anlamda ilk eleştiri

• Namık Kemal

• "Tahrib-i Harabat"

Tahrib-i Harabat

• Ziya Paşa'nın Harâbât adlı divan şiiri antolojisinin ilk cildini eleştirmek üzere Namık Kemal'in 1876’da kaleme aldığı eserdir. Türk edebiyatında ilk modern eleştiri örneği kabul edilir.

  
  

• 
  

Tahrib-i Harabat

• Ziya Paşa, Harâbât adlı eserin ön sözünde divan edebiyatının halk edebiyatından üstün olduğunu iddia etmişti. Buna karşılık Namık Kemal, Ziya Paşa'nın eskiyi diriltmeye çalıştığını oysa asıl yapılması gerekenin edebiyatın yenileşmesine ve gelişmesine katkı sağlamak olduğunu savundu.

Ziya Paşa

• Şiir ve İnşa (Divan şiirini eleştirir.)

• Harabat Mukaddimesi (Halk şiirini eleştirir.)

Recaizade Mahmut Ekrem

• Zemzeme'nin mukaddimesinde

• divan şiirini eleştiriyor.

Mualim Naci

• Demdeme

• Recaizade Mahmut Ekrem'in Zemzeme mukaddimesindeki görüşlerini eleştirmiştir.

Servetifünun Dönemi'nde

• Hüseyin Cahit, Cenap Şahabettin, Halit Ziya, Mehmet Rauf, Tevfik Fikret, Ali Kemal, İsmail Safa ve Ahmet Şuayp eleştiri türünde yazan sanatçılardır.

• 
  

Ahmet Şuayb

• Çoğunlukla eleştiri türünde yazar.

• Türk edebiyatındaki eleştiri anlayışına nesnel bir bakış açısı getirir.

Hüseyin Cahit Yalçın

• Kavgalarım

• 
  

Millî Edebiyat Dönemi'nde

• Eleştiriler dil konusunda yapılmıştır.

• Ömer Seyfettin, Ali Canip, Ziya Gökalp, Hamdullah Suphi, Yakup Kadri

• Genç Kalemler Dergisi

Genç Kalemler dergisinde

• İstanbul Türkçesinin yazı ve edebiyat dili olması gerektiği tartışılmıştır.

• Genellikle polemikler düzeyinde yazıları karşılayan Ali Canip Yöntem olmuştur.

• 
  

Ali Canip Yöntem

• Millî Edebiyat Dönemi’nde Ali Canip’in Millî Edebiyat Meselesi ve Cenap Bey’le Münakaşalarım adlı eseri eleştiri türünün

  tanınmış örneğidir.

•