ÔN TẬP TIẾNG VIỆT

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT

BIỆN PHÁP TU TỪ

NHÂN HÓA

- Gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật... bằng những từ ngữ vốn được dùng cho con người.

- Tác dụng:

+ Làm cho thế giới loài vật, đồ vật... trở nên gần gũi với con người;

+ Biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm (gì?) của con người.

Multiple Select

Chọn các ý đúng nói về phép nhân hóa:

• là cách gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện tượng thiên nhiên bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người

• là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sực gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

• Phần lớn đều lấy cái cụ thể đối chiếu với cái không cụ thể hoặc kém cụ thể hơn, giúp mọi người hình dung được sự vật, sự việc cần nói tới và cần miêu tả

• làm cho thế giới loài vật, cây cối, đồ vật,... trở nên gần gũi, biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

• Khi gọi tả sự vật, người ta thường gán cho sự vật đặc tính của con người.

Multiple Select

Nhân hoá được chia thành các kiểu sau đây:

• Gọi vật bằng những từ vốn dùng để gọi người.

• Dùng những từ chỉ hoạt động, tính chất của con người được dùng để chỉ hoạt động, tính chất của vật.

• Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

• Lấy bộ phận để gọi toàn thể

• Trò chuyện, xưng hô với vật như với người.

Multiple Choice

Trong câu thơ: “Những chòm sao thức ngoài kia/ Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con” sử dụng biện pháp nhân hóa nào?

• Dùng từ vốn chỉ hoạt động, tính chất của người để chỉ hoạt động tính chất của vật

• Trò chuyện xưng hô với vật như đối với người

• Dùng từ vốn gọi người để gọi vật

• Cả 3 đáp án trên

Multiple Select

Trong câu văn: “ Anh Gà Trống ơi! Sao hôm nay trông anh đẹp trai thế?” Tác giả đã sử dụng những cách nhân hóa nào?

• dùng từ ngữ gọi vật như gọi người, tả vật như tả người

• nói với vật như nói với người

• Vật tự xưng như người.

• Cả 3 đáp án trên.

3. SO SÁNH - ẨN DỤ - HOÁN DỤ

a. KHÁI NIỆM

* SO SÁNH

- So sánh là biện pháp đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để tăng sức gợi hình, gợi cảm cho biểu đạt. 

- Ví dụ:

Trăng tròn như cái đĩa.

Vế A: trăng

Vế B: đĩa

Từ so sánh: như

Tính chất so sánh: tròn

Multiple Choice

Trong các câu văn dưới đây, câu nào không sử dụng phép so sánh?

• Trên gác cao nhìn xuống, hồ như một chiếc gương bầu dục lớn, sáng long lanh

• Cầu Thê Húc màu son, cong cong như con tôm , dẫn vào đền Ngọc Sơn

• Rồi cả nhà- trừ tôi- vui như tết khi bé Phương, qua giới thiệu của chú Tiến Lê được mời tham gia trại thi vẽ quốc tế

• Mặt chú bé tỏa ra một thứ ánh sáng rất lạ.

Multiple Choice

So sánh liên tưởng nào sau đây không phù hợp để tả mặt trăng đêm rằm ?

• Mặt trăng to tròn như chiếc mâm con.

• Vầng trăng tròn như một quả bóng ai để quên giữa trời.

• Trăng khuya sáng tỏ hơn đèn.

• Trăng mờ mờ như ánh sáng của ngọn đèn dầu.

b. ẨN DỤ

- Là cách gọi tên hiện tượng, sự vật này bằng tên, hiện tượng hay sự vật khác có nét tương đồng nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho biểu đạt.

- Một phép ẩn dụ thường chỉ thể hiện trên văn bản: vế B (Nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh). Vế A và tính chất so sánh thường được ẩn đi.

Các kiểu ẩn dụ

- Ẩn dụ hình thức:

VD: Thấy hàng râm bụt thắp lên lửa hồng

(màu đỏ -> lửa hồng)

Các kiểu ẩn dụ

- Ẩn dụ cách thức:

VD: Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

(Ăn quả - hưởng thành quả;

Kẻ trồng cây - người tạo ra thành quả)

Các kiểu ẩn dụ

- Ẩn dụ phẩm chất

Người Cha mái tóc bạc

Đốt lửa cho anh nằm

(Bác Hồ có tấm lòng yêu thương - Người Cha)

Các kiểu ẩn dụ

- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác:

VD: Ngoài thềm rơi chiếc lá đa

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng

(Cảm nhận tiếng rơi - thính giác -> Thấy , cảm nhận "mỏng", "nghiêng" - thị giác, xúc giác)

Multiple Choice

Chao ôi, trông con sông, vui như thấy nắng giòn tan sau kì mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng.

(Nguyễn Tuân)

• Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

• Ẩn dụ phẩm chất

• Ẩn dụ hình tượng

• Ẩn dụ hình thức

Multiple Select

Có các kiểu ẩn dụ sau:

• hình thức

• cách thức

• phẩm chất

• chuyển đổi cảm giác

• Lấy bộ phận để gọi toàn thể

Multiple Select

Câu thơ nào dưới đây sử dụng phép ẩn dụ?

• Bác vẫn ngồi đinh ninh.

• Người cha mái tóc bạc.

• Bóng Bác cao lồng lộng.

• Chú cứ việc ngủ ngon.

Multiple Select

Câu thơ "Một tiếng chim kêu sáng cả rừng" sử dụng phép ẩn dụ thuộc kiểu:

• Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác.

• Ẩn dụ phẩm chất.

• Ẩn dụ hình thức.

• Ẩn dụ cách thức.

Multiple Select

Câu nào sử dụng phép ẩn dụ trong các câu sau?

• Thân em vừa trắng lại vừa tròn

  Bảy nổi ba chìm với nước non.

• Chòng chành như nón không quai

  Như thuyền không lái, như ai không chồng.

• Tổ quốc tôi như một con tàu

  Mũi tàu ta đó mũi Cà Mau.

• Con rận bằng con ba ba

  Đêm nằm nó ngáy cả nhà thất kinh.

Multiple Select

Phép so sánh khác phép ẩn dụ ở chỗ:

• Phép so sánh không cần đến sự liên tưởng như phép ẩn dụ.

• Phép so sánh thì không giúp cho câu nói có tính hình tượng, biểu cảm như phép ẩn dụ

• Phép so sánh chỉ đơn thuần là so sánh các sự vật hiện tượng với nhau bằng các từ so sánh, nó không phải là biện pháp tạo ra nghĩa mới, từ mới như phép ẩn dụ.

Chỉ ra biện pháp tu từ ẩn dụ được sử dụng trong đoạn thơ sau:

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ

Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi

Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ

Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng

C. HÓAN DỤ

HOÁN DỤ

Hoán dụ là biện pháp tu từ gọi tên hiện tượng, sự vật, khái niệm này bằng tên của một hiện tượng, sự vật khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm làm tăng tính gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt.

Một phép hoán dụ thường chỉ thể hiện trên văn bản: vế B (Nêu tên sự vật, sự việc có liên quan). Vế A và đặc điểm có liên quan thường được ẩn đi.

VÍ DỤ:

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.

Vế B: bàn tay

Vế A: người lao động; sự lao động.

Đặc điểm có liên quan: bàn tay là một bộ phận của con người; bàn tay là biểu tượng cho sức lao động.

Các kiểu hoán dụ:

- Lấy một bộ phận để chỉ toàn bộ:

VD: Chân sút bóng kiệt xuất của lớp tôi vừa chiến thắng trong giải đấu vừa rồi.

Chân sút bóng -> chỉ người đá bóng giỏi.

Các kiểu hoán dụ:

- Lấy vật chứa đựng chỉ vật bị chứa đựng

VD: Cả khán đài reo hò sau cú sút của cậu ấy

=> “cả khán đài” (vật chứa đựng) chỉ những người đang ngồi trên khán đài (vật bị chứa đựng).

Các kiểu hoán dụ:

- Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật:

VD: Áo trắng em đến trường.

=> "Áo trắng" là dấu hiệu chỉ các nữ sinh.

Các kiểu hoán dụ:

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

VD: Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

=> "Một cây": Số lượng ít;

"Ba cây": Số lượng nhiều.

Multiple Choice

Đâu là VD thuộc dạng hoán dụ: Lấy một bộ phận để gọi toàn thể?

• Một trái tim lớn lao đã già từ cuộc đời

• Một khối óc lớn đã ngừng sống.

• Vì sao trái đất nặng ân tình

  Nhắc mãi tên người Hồ Chí Minh

• Một cây làm chẳng nên non

  Ba cây chụm lại lên hòn núi cao.

Multiple Choice

Áo chàm đưa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

(Tố Hữu)

• Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

• Lấy vật chứa đựng để chỉ sự vật được chứa đựng

• Lấy vật dụng để chỉ người dùng

• Lấy bộ phận để chỉ toàn thể

Open Ended

Mồ hôi mà đổ xuống đồng

Lúa mọc trùng trùng sáng cả đồi nương

(Giọt mồ hôi – Thanh Tịnh)

Chỉ ra phép hoán dụ trong câu thơ trên?

*TÁC DỤNG CỦA SO SÁNH, ẨN DỤ, HOÁN DỤ

- Nhấn mạnh (nội dung gì?) , gợi hình ảnh (gì?) , giúp cho việc mô tả sự vật, sự việc được cụ thể, sinh động hơn.

- Nhấn mạnh (nội dung gì?), gợi cảm xúc (gì?) giúp biểu hiện tư tưởng/tình cảm sâu sắc.

BÀI TẬP

Cho câu:

"Bác nhớ Miền Nam nỗi nhớ nhà/ Miền Nam thương Bác nỗi thương cha" (Tố Hữu)

a. Hình ảnh hoán dụ trong câu dưới đây là gì?

b. Tác dụng của việc sử dụng hình ảnh hoán dụ.

BÀI TẬP: Đáp án

"Bác nhớ Miền Nam nỗi nhớ nhà

Miền Nam thương Bác nỗi thương cha" (Tố Hữu)

a. Hình ảnh hoán dụ trong câu dưới đây là "Miền Nam", chỉ người ở miền Nam;

b. Tác dụng:

- Nhấn mạnh hình ảnh toàn thể người miền Nam trong lòng Bác và diễn tả tình cảm sâu đậm của người miền Nam dành cho Bác Hồ.