ทรัพยากรธรณี

ทรัพยากรธรณี

by Wanwisa Meaw

​หน่วยที่ 5

แร่

​

หมายถึง  ธาตุหรือสารประกอบ อนินทรีย์ ที่เกิดขึ้นเอตามธรรมชาติ มีสถานะเป็นของแข็ง มีโครงสร้างเป็นผลึก มีสมบัติทางเคมีและสมบัติทางกายภาพที่แน่นอนหรืออาจจะแปรผันได้บ้างในขอบเขตที่จำกัด

​

โครสร้างทางเคมีของแร่

​

​พันธะทางเคมีที่ทำให้เกิดแร่มีดังนี้

​พันธะไอออนิก

• เกิดจากธาตุโลหะเสียอิเล็กตรอนแล้วกลายเป็นไอออนบวก

• เกิดจากธาตุอโลหะรับอิเล็กตรอนแล้วกลายเป็นไอออนลบ

• ไอออนบวก ไอออนลบ จะดึงดูดกันด้วยแรงดึงดูดระหว่างประจุไฟฟฟ้า ทำให้เกิดสารประกอบไอออนิก

​พันธะโคเวเลนด์

• เกิดจากอะตอมของธาตุโลหะนำคู่อิเล็กตรอนมาใ้ร่วมกัน

• เกิดแรงดึงดูดระหว่างอิเล็กตรอนและโปรตอนในนิวเคลียสของทั้งสองอะตอม

• แร่จำพวกนี้มีความแข็งมาก จุดหลอมเหลวและจุดเดือดสูงนำไฟฟ้าและนำความร้อนได้ดี

พันธะโลหะ​

• ​ส่วนมากธาตุโลหะเสียอิเล็กตรอนได้ง่ายแล้วกลายเป็นไอออนบวก

• ​

• ​เวเลนด์อิเล็กตรอนที่หลุดออกมามีแรงยึดเหนี่ยวที่แข็งแรงกับไอออนบวกพวกนั้น พบในแร่โลหะ

• ​

• ​แร่โลหะมีจุดเดือดและจุดหลอมเหลวสูง มีความเหนี่ยวมากสามารถตีแผ่หรือดึงเป็นเส้นได

Multiple Choice

ชนิดของพันธะเคมีในแร่มีความสัมพันธ์กับสิ่งใด

• กระบวนการเกิดแร่

• การสะสมตัวของแร่

• สมบัติทางเคมีของแร่

• สมบัติทางกายภาพของแร่

Multiple Choice

แร่ที่มีโมเลกุลเชื่อมกันด้วยพันธะโลหะ

มีสมบัติเฉพาะตัวอย่างไร

• มีสีสันสวยงาม

• มีจุดเดือดและจุดหลอมเหลวต่ำ

• มีความเหนียวมากตีแผ่เป็นเส้นได้

Multiple Choice

ข้อใดเป็นสมบัติทางกายภาพของสาร

• การเป็นสนิม

• ความเป็นกรด-เบส

• จุดหลอมเหลว

​สมบัติทางกายภาพของแร่

​

สามารถตรวจสอบสมบัติทางกายภาพของแร่ได้โดยง่ายดังนี้

​1.สี (color)

​

เป็นลักษณะที่เห็นได้อย่างชัดเจนแต่อาจใช้เป็นเกณฑ์ในการจำแนกชนิดได้เพียงการประมาณเท่านั้น

​2. สีผง (streak)

​

​

เป็นสีผงที่หลุดออกมาจากแร่ โดยนำแร่มาขีดบนแผ่นกระเบื้องที่ไม่ได้เคลือบ จะเห็นสีของรอยขีดติดอยู่บนแผ่นกระเบื้องนั้น

​

​

​3. ความวาว(luster)

เป็นลักษณะของผิวแร่ที่เกิดจากการสะท้อนแสงซึ่งแร่แต่ละชนิดมีความมันวาวต่างกัน

​

​

​

​4. ความโปร่ง \(diaphaneity)

เป็นสมบัติของแร่ที่ยอมให้แสงผ่านสังเกตได้จากการนำแร่ไปส่องกับแสงสว่าง

​

​

​

​

​5. แนวแตกเรียบ(cleavage

​

เป็นแนวแตกขนานไปกับระนาบของอะตอมในผลึกแร่อาจมีแนวเดียวหรือหลายแนว

​

​

​

​

​

​

Multiple Choice

สีกับสีผงของแร่แต่ละชนิดเป็นสีเดียวกันหรือไม่ อย่างไร

• เป็นสีเดียวกัน

• อาจเป็นสีเดียวกันหรือต่างกันก็ได้

​6. ผลึก(crystal)

เป็นของแข็งที่มีเนื้อเดียวมีโครงสร้างภายในเป็นระเบียบ จะมีรูปร่างแตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับผลึก

​

​

​ 7. ลักษณะผลึก(crystal habits)

นอกจากผลึกจะมีรูปทรงตามระบบผลึกแล้วยังมีรูปร่างเฉพาะตามชนิดของแร่อีกด้วย โดยอาจเป็นผลึกเดี่ยวหรือผลึกกลุ่ม

​ 8. รอยแตก(fracture)

โดยปกติแร่ส่วนมากจะมีรอยแตกเป็นผิวขรุขระมีเพียงบางชนิดที่แตกเป็นลักษณะพิเศษ

9.ความแข็ง(hardness) เป็นความคงทนต่อการขูดขีด

​ 10. ความเหนียว(tenacity)

เป็นความทนทานของแร่ต่อการตี ทุบ หักหรือตัด

11 การเปล่งแสง (luminescence)

เป็นการเปล่งแสงของแร่ภายใต้รังสีอัลตราไวโอเลต

​

​

​

Multiple Choice

ความวาวมีกี่แบบ

• 1

• 2

• 3

Open Ended

จงยกตัวอย่างลักษณะของผลึกแร่ อย่างน้อย 1 แบบ

Multiple Choice

แร่ในข้อใดต่อไปนี้มีความแข็งที่สุด

• เพชร

• ทัลก์

• ควอตช์

• ยิปซัม

​ 12. ความถ่วงจำเพาะ(specific gravity)

13 ปฏิกิริยาต่อแม่เหล็ก(magnetism)

​ 14. รส (taste)

แร่หลายชนิดเมื่อละลายจะให้รสเฉพาะตัว เช่น เปรี้ยว ฝาด เฝื่อน ขม เค็ม เย็น

​

​

15.​ กลิ่น(odor)

​ มื่อนำแร่บางชนิดไปเผาจะมีกลิ่นซึ่งจำแนกเป็นกลิ่นโคลน กลิ่นยางมะตอย กลิ่นไข่เน่า กลิ่นฉุน

​

16 สมบัติทางไฟฟ้า(electrical properties)

17 การหลอมละลาย (fusibility)

Multiple Choice

การเปล่งแสงของแร่เป็นการทดสอบแร่โดยสังเกตการเปล่งแสงภายใต้รังสีชนิดใด

• รังสีเอกช์

• รังสีอัลตราไวโอเลต

• รังสีแกมมา

Open Ended

ให้นักเรียนยกตัวอย่างสมบัติทางกายภาพของแร่มา 3 ข้อ

​

การตรวจสอบสมบัติทางเคมีของแร่

Open Ended

หากต้องการทดสอบแร่ 2 ชนิดที่มีสีเหมือนกัน ว่าเป็นแร่ชนิดเดียวกันหรือไม่ นักเรียนจะเลือกทดสอบด้วยวิธีใด

​ดีใจที่ทุกคนตั้งใจเรียนในคาบนี้นะคะ