Rodzaje i gatunki literackie

Rodzaje i gatunki literackie

​Literatura piękna

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

​Dramat

​Rodzaje literackie

​Epika

​

• ​Wzorowana na przekazach ustnych

• Narracja

• ​Fabuła

  • ​Akcja

  • Wątek​

• ​Bohaterowie

• ​Proza?

​Liryka

​Dramat

​Epika

​Narracja - opowieść narratora

• ​pierwszoosobowa

• ​trzecioosobowa

​

​Fabuła - wszystkie wydarzenia w utworze

​Akcja - ciąg wydarzeń

• ​ekspozycja

• ​zawiązanie i rozpoczęcie akcji

• ​punkt kulminacyjny

• ​rozwiązanie akcji

​Wątek - szereg wydarzeń związanych z danymi postaciami, tematem

​

​Retrospekcja - przywołanie przez narratora lub bohatera przeszłych wydarzeń

​Rodzaje literackie

​Epika

• ​powieść

• ​opowiadanie

• ​nowela

• ​mit, legenda

• ​baśń

• ​przypowieść

• ​pamiętnik, dziennik

• ​epopeja

​Liryka

​Dramat

Multiple Choice

Jaka to narracja?

Tego dnia światło było ostre, składało się z równoległych promieni zupełnie niepasujących do pory roku. Trochę nawet grzało przez szybę. Trzy uderzenia drewnianego młotka o podręcznik do historii przerwały ten pozorny spokój i wzbiły nowe drobiny kurzu. Eryka Surowiec powiodła wzrokiem po kilku osobach zgromadzonych w sali 102 i oznajmiła oficjalnym tonem:

— W imieniu sądu uczniowskiego samorządu otwieram pierwsze posiedzenie.

• Pierwszoosobowa

• Trzecioosobowa

Multiple Choice

Łucja, Zuzanna, Piotr i Edmund z Opowieści z Narnii to bohaterowie:

• Pierwszoplanowi

• Drugoplanowi

• Epizodyczni

• Zbiorowi

Multiple Choice

Edmund to bohater:

• statyczny

• dynamiczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

• ​styl poetycki

• ​bogactwo językowe

• ​podmiot liryczny

• ​monolog liryczny

• ​wiersz?

​Dramat

​Liryka

• ​Wers - jedna linijka wiersza

• ​Strofa - wyodrębniona graficznie część utworu

• ​Refren - powtarzający się fragment wiersza

• ​Liryka:

  • ​pośrednia - podmiot liryczny jest ukryty, wypowiada się w 3 os. lub bezosobowo

  • ​bezpośrednia - podmiot liryczny ujawnia się, wskazują na to czasowniki w 1 os. lub zaimki (ja, mój, nasz)

  • ​zwrotu do adresata (inwokacyjna)

​Liryka

Rodzaje wierszy:

• ​stroficzny

• ​sylabiczny - powtarzalny układ sylab w wersach

• ​wolny - swobodna budowa

• ​biały - bez rymów

​

​Rodzaje rymów:

• ​dokładne, np. grota - wrota

• ​niedokładne, np. kaszle - zawsze

• ​żeńskie, np. mata - rata

• ​męskie, np. żur - kur

• sąsiadujące (parzyste) - aabb

• ​krzyżowe (przeplatane) - abab

• okalające - abba

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

• ​pieśń

• ​hymn

• ​tren

• ​fraszka

• ​sonet

​Dramat

Multiple Choice

Jaki to gatunek liryki?

U stóp moich kraina dostatków i krasy,

Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;

Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice

Dalekie i — niestety! jeszcze dalsze czasy?

.

Litwo! piały mi wdzięczniéj twe szumiące lasy,

Niż słowiki Bajdaru, Salhiry dziewice;

I weselszy deptałem twoje trzęsawice,

Niż rubinowe morwy, złote ananasy.

.

Tak daleki, tak różna wabi mię ponęta;

Dlaczegoż roztargniony wzdycham bez ustanku

Do téj, którą kochałem w dni moich poranku?

.

Ona w lubéj dziedzinie, która mi odjęta,

Gdzie jéj wszystko o wiernym powiada kochanku,

Depcąc świeże me ślady czyż o mnie pamięta?

• Hymn

• Fraszka

• Sonet

• Po prostu wiersz

Multiple Select

Nie wi­dzia­łam cię już od mie­sią­ca.

I nic. Je­stem może bled­sza,

tro­chę śpią­ca, tro­chę bar­dziej mil­czą­ca,

lecz moż­na żyć bez po­wie­trza!

• Liryka bezpośrednia

• Liryka pośrednia

• Rymy okalające

• Rymy krzyżowe

Draw

Oznacz rymy. (Uwaga! Nie wszystkie słowa tworzą pary rymów)

Multiple Select

Kochani ludożercy

Nie patrzcie wilkiem

Na człowieka

Który pyta o wolne miejsce

W przedziale kolejowym

Zrozumcie

Inni ludzie też mają

Dwie nogi i siedzenie

.

Kochani ludożercy

Poczekajcie chwilę

Nie depczcie słabszych

Nie zgrzytajcie zębami

.

Zrozumcie

Ludzi jest dużo będzie jeszcze

Więcej więc posuńcie się trochę

Ustąpcie

• Wiersz biały

• Wiersz wolny

• Wiersz stroficzny

• Wiersz sylabiczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

• ​przeznaczony do wystawiania na scenie

• ​tekst główny i poboczny

• ​wypowiadają się osoby dramatu

• ​podział na akty i sceny

• ​proza? wiersz?

​Dramat

​Budowa:

• ​akt

• ​scena

​

• ​tekst główny

• ​tekst poboczny (didaskalia)

​

​Dialog

​Monolog

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

• tragedia

• ​komedia

Multiple Select

Podkreślone frazy to:

SŁUGA

do siebie

Zakończone czary…

KIRKOR

do WDOWY

Słuchajcie, matko! na świat wyjechałem

Szukać ubogiej i cnotliwej żony.

• Elementy dialogu

• Tekst główny

• Didaskalia

• Tekst poboczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

​Gatunki mieszane (synkretyczne)

• ​ballada, np. Świtezianka

• ​satyra, np. Żona modna

• ​dramat romantyczny, np. Dziady cz. II

​Formy wypowiedzi

​

​Pamiętnik

​Pamiętnik z powstania warszawskiego, Miron Białoszewski

​

1 sierpnia we wtorek 1944 roku było niesłonecznie, mokro, nie było za bardzo ciepło. W południe chyba wyszedłem na Chłodną (moja ulica wtedy, numer 40) i pamiętam, że było dużo tramwajów, samochodów, ludzi. (...) Będę szczery, przypominający sobie siebie tamtego w fakcikach, może za dokładny, ale za to tylko prawda będzie. Teraz mam czterdzieści pięć lat, po tych dwudziestu trzech latach, leżę na tapczanie cały, żywy, wolny, w dobrym stanie i humorze, jest październik, noc, 67 rok, Warszawa znów ma milion trzysta tysięcy mieszkańców.

​Dziennik

Dziennik 1954, Leopold Tyrmand​

​

​3 stycznia

Byłem dziś z Bogną w Zachęcie, na wystawie francuskiej tkaniny. Raz już obejrzałem sobie tę wystawę z Jankiem Szczepańskim z Krakowa, pisarzem jeszcze zapoznanym, ale nie pognębionym. To mój kolega z „Tygodnika Powszechnego”; pełno w nim spokoju i talentu. (...)

​Wieczór u Bogny, rozmowa z jej ojcem. Męcząca połowiczność: owijam argumenty w słomę, jak kawalerzyści szable na ćwiczeniach. Nie dlatego, że to ojciec Bogny, lecz dlatego, że jest to niegłupi i przyzwoity człowiek.

​

​

Open Ended

Napisz fragment swojego dziennika, w którym opiszesz jakąś część wczorajszego dnia.

Open Ended

Spróbuj opisane w dzienniku wydarzenie przerobić na krótki dramat. Zastosuj: podział na role, didaskalia, dialog.

Np.: 

OLA: 

do JULII

Zrobiłaś zadanie z matematyki?

JULIA: 

Tak, ale nie jestem pewna, czy dobrze.

Open Ended

Teraz spróbuj to wydarzenie przedstawić w formie wiersza.

Możesz stworzyć dowolny rodzaj wiersza na min. 5 wersów. Skorzystaj z różnych środków stylistycznych, np. porównania, epitetu, wyliczenia...