Rodzaje i gatunki literackie

Rodzaje i gatunki literackie

​Literatura piękna

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

​Dramat

​Rodzaje literackie

​Epika

​

• ​Wzorowana na przekazach ustnych

• Narracja

• ​Fabuła

  • ​Akcja

  • Wątek​

• ​Bohaterowie

• ​Proza?

​Liryka

​Dramat

​Epika

​Narracja - opowieść narratora

• ​pierwszoosobowa

• ​trzecioosobowa

​

​Fabuła - wszystkie wydarzenia w utworze

​Akcja - ciąg wydarzeń

• ​ekspozycja

• ​zawiązanie i rozpoczęcie akcji

• ​punkt kulminacyjny

• ​rozwiązanie akcji

​Wątek - szereg wydarzeń związanych z danymi postaciami, tematem

​

​Retrospekcja - przywołanie przez narratora lub bohatera przeszłych wydarzeń

​Rodzaje literackie

​Epika

• ​powieść

• ​opowiadanie

• ​nowela

• ​mit, legenda

• ​baśń

• ​przypowieść

• ​pamiętnik, dziennik

• ​epopeja

​Liryka

​Dramat

Fill in the Blanks

Jaki to gatunek literacki?

Stary otwiera oczy i patrzy ze zdziwieniem na stojącego przed sobą człowieka. Resztki snu widzeń walczą w jego głowie z rzeczywistością. Wreszcie widzenia bledną i nikną. Przed nim stoi Johns, strażnik portowy.

— Co to? — pyta Johns — Chorzyście?

— Nie.

Bezdomność, Upadek— Nie zapaliliście latarni. Pójdziecie precz ze służby. Łódź z San–Geromo rozbiła się na mieliźnie, szczęściem, nikt nie utonął; inaczej poszlibyście pod sąd. Siadajcie ze mną, resztę usłyszycie w konsulacie.

Stary pobladł: istotnie nie zapalił tej nocy latarni.

Fill in the Blanks

Jaki to gatunek literacki?

I róża, która postępowała według ściśle określonego planu, odezwała się ziewając:

— Ach, właśnie się obudziłam… Przepraszam… Jestem jeszcze nieuczesana…

Mały Książę nie mógł dłużej powstrzymać zachwytu:

— Ależ pani jest piękna!

— Prawda? — odpowiedziała cichutko. — W dodatku urodziłam się razem ze słońcem…

Mały Książę domyślił się, że róża nie jest zbyt skromna, ale była tak wzruszająca!

Fill in the Blanks

Jaki to gatunek literacki?

Pewien siewca wyszedł na pole. Kiedy siał, niektóre ziarna padły na brzeg drogi. Wtedy przyleciały ptaki i zjadły je. Inne padły na grunt skalisty. Nie miały tam wiele gleby. Kiełki szybko strzeliły w górę, bo gleba nie była głęboka. Ale gdy wzeszło słońce, zwiędły. Ze względu na słaby korzeń — uschły. Jeszcze inne padły między ciernie. Ciernie wyrosły i zadusiły je. I w końcu inne padły na żyzną ziemię. Te wydały plon: stokrotny, sześćdziesięciokrotny lub trzydziestokrotny. Kto ma uszy, niech rozważy moje słowa.

Fill in the Blanks

Jaki to gatunek literacki?

Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi

Zburzywszy, długo błądził i w tułaczce swojej

Siła różnych miast widział, poznał tylu ludów

Zwyczaje, a co przygód doświadczył i trudów!

A co strapień na morzach, gdy przyszło za siebie

Lub za swe towarzysze stawić się w potrzebie,

By im powrót zapewnić! Nad siły on robił,

Lecz druhów nie ocalił: każdy z nich się dobił

Sam, głupstwem własnym

Multiple Choice

Jaka to narracja?

Tego dnia światło było ostre, składało się z równoległych promieni zupełnie niepasujących do pory roku. Trochę nawet grzało przez szybę. Trzy uderzenia drewnianego młotka o podręcznik do historii przerwały ten pozorny spokój i wzbiły nowe drobiny kurzu. Eryka Surowiec powiodła wzrokiem po kilku osobach zgromadzonych w sali 102 i oznajmiła oficjalnym tonem:

— W imieniu sądu uczniowskiego samorządu otwieram pierwsze posiedzenie.

• Pierwszoosobowa

• Trzecioosobowa

Multiple Choice

Łucja, Zuzanna, Piotr i Edmund z Opowieści z Narnii to bohaterowie:

• Pierwszoplanowi

• Drugoplanowi

• Epizodyczni

• Zbiorowi

Multiple Choice

Edmund to bohater:

• statyczny

• dynamiczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

• ​styl poetycki

• ​bogactwo językowe

• ​podmiot liryczny

• ​monolog liryczny

• ​wiersz?

​Dramat

​Liryka

• ​Wers - jedna linijka wiersza

• ​Strofa - wyodrębniona graficznie część utworu

• ​Refren - powtarzający się fragment wiersza

• ​Liryka:

  • ​pośrednia - podmiot liryczny jest ukryty, wypowiada się w 3 os. lub bezosobowo

  • ​bezpośrednia - podmiot liryczny ujawnia się, wskazują na to czasowniki w 1 os. lub zaimki (ja, mój, nasz)

  • ​zwrotu do adresata (inwokacyjna)

​Liryka

Rodzaje wierszy:

• ​stroficzny

• ​sylabiczny - powtarzalny układ sylab w wersach

• ​wolny - swobodna budowa

• ​biały - bez rymów

​

​Rodzaje rymów:

• ​dokładne, np. grota - wrota

• ​niedokładne, np. kaszle - zawsze

• ​żeńskie, np. mata - rata

• ​męskie, np. żur - kur

• sąsiadujące (parzyste) - aabb

• ​krzyżowe (przeplatane) - abab

• okalające - abba

​Rodzaje literackie

​Epika

​Liryka

• ​pieśń

• ​hymn

• ​tren

• ​fraszka

• ​sonet

​Dramat

Multiple Choice

Jaki to gatunek liryki?

U stóp moich kraina dostatków i krasy,

Nad głową niebo jasne, obok piękne lice;

Dlaczegoż stąd ucieka serce w okolice

Dalekie i — niestety! jeszcze dalsze czasy?

.

Litwo! piały mi wdzięczniéj twe szumiące lasy,

Niż słowiki Bajdaru, Salhiry dziewice;

I weselszy deptałem twoje trzęsawice,

Niż rubinowe morwy, złote ananasy.

.

Tak daleki, tak różna wabi mię ponęta;

Dlaczegoż roztargniony wzdycham bez ustanku

Do téj, którą kochałem w dni moich poranku?

.

Ona w lubéj dziedzinie, która mi odjęta,

Gdzie jéj wszystko o wiernym powiada kochanku,

Depcąc świeże me ślady czyż o mnie pamięta?

• Hymn

• Fraszka

• Sonet

• Po prostu wiersz

Multiple Select

Nie wi­dzia­łam cię już od mie­sią­ca.

I nic. Je­stem może bled­sza,

tro­chę śpią­ca, tro­chę bar­dziej mil­czą­ca,

lecz moż­na żyć bez po­wie­trza!

• Liryka bezpośrednia

• Liryka pośrednia

• Rymy okalające

• Rymy krzyżowe

Draw

Oznacz rymy. (Uwaga! Nie wszystkie słowa tworzą pary rymów)

Multiple Select

Kochani ludożercy

Nie patrzcie wilkiem

Na człowieka

Który pyta o wolne miejsce

W przedziale kolejowym

Zrozumcie

Inni ludzie też mają

Dwie nogi i siedzenie

.

Kochani ludożercy

Poczekajcie chwilę

Nie depczcie słabszych

Nie zgrzytajcie zębami

.

Zrozumcie

Ludzi jest dużo będzie jeszcze

Więcej więc posuńcie się trochę

Ustąpcie

• Wiersz biały

• Wiersz wolny

• Wiersz stroficzny

• Wiersz sylabiczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

• ​przeznaczony do wystawiania na scenie

• ​tekst główny i poboczny

• ​wypowiadają się osoby dramatu

• ​podział na akty i sceny

• ​proza? wiersz?

​Dramat

​Budowa:

• ​akt

• ​scena

​

• ​tekst główny

• ​tekst poboczny (didaskalia)

​

​Dialog

​Monolog

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

• tragedia

• ​komedia

Multiple Select

Podkreślone frazy to:

SŁUGA

do siebie

Zakończone czary…

KIRKOR

do WDOWY

Słuchajcie, matko! na świat wyjechałem

Szukać ubogiej i cnotliwej żony.

• Elementy dialogu

• Tekst główny

• Didaskalia

• Tekst poboczny

​Rodzaje literackie

​Epika

​

​Liryka

​Dramat

​Gatunki mieszane (synkretyczne)

• ​ballada, np. Świtezianka

• ​satyra, np. Żona modna

• ​dramat romantyczny, np. Dziady cz. II

​Formy wypowiedzi

​

​Pamiętnik

​Pamiętnik z powstania warszawskiego, Miron Białoszewski

​

1 sierpnia we wtorek 1944 roku było niesłonecznie, mokro, nie było za bardzo ciepło. W południe chyba wyszedłem na Chłodną (moja ulica wtedy, numer 40) i pamiętam, że było dużo tramwajów, samochodów, ludzi. (...) Będę szczery, przypominający sobie siebie tamtego w fakcikach, może za dokładny, ale za to tylko prawda będzie. Teraz mam czterdzieści pięć lat, po tych dwudziestu trzech latach, leżę na tapczanie cały, żywy, wolny, w dobrym stanie i humorze, jest październik, noc, 67 rok, Warszawa znów ma milion trzysta tysięcy mieszkańców.

​Dziennik

Dziennik 1954, Leopold Tyrmand​

​

​3 stycznia

Byłem dziś z Bogną w Zachęcie, na wystawie francuskiej tkaniny. Raz już obejrzałem sobie tę wystawę z Jankiem Szczepańskim z Krakowa, pisarzem jeszcze zapoznanym, ale nie pognębionym. To mój kolega z „Tygodnika Powszechnego”; pełno w nim spokoju i talentu. (...)

​Wieczór u Bogny, rozmowa z jej ojcem. Męcząca połowiczność: owijam argumenty w słomę, jak kawalerzyści szable na ćwiczeniach. Nie dlatego, że to ojciec Bogny, lecz dlatego, że jest to niegłupi i przyzwoity człowiek.

​

​

Open Ended

Napisz fragment swojego dziennika, w którym opiszesz jakąś część wczorajszego dnia.

Open Ended

Spróbuj opisane w dzienniku wydarzenie przerobić na krótki dramat. Zastosuj: podział na role, didaskalia, dialog.

Np.: 

OLA: 

do JULII

Zrobiłaś zadanie z matematyki?

JULIA: 

Tak, ale nie jestem pewna, czy dobrze.

Open Ended

Teraz spróbuj to wydarzenie przedstawić w formie wiersza.

Możesz stworzyć dowolny rodzaj wiersza na min. 5 wersów. Skorzystaj z różnych środków stylistycznych, np. porównania, epitetu, wyliczenia...