PROBLEM ÇÖZME

PROBLEM ÇÖZME

by saime tüzen

​ PROBLEMİN TANIMI

​Problem; üzerinde düşünülmesi, araştırma yapılması ve tartışılması gereken çözümlenmemiş bir sorundur. Problemin çözümünü sağlamak için öncelikle problemin tanımlanması çok önemlidir. Problemi tanımlamadan, nedenini bulmadan çözümüne ulaşmak çok zordur. Problem, çocuğun önüne çıkan engel olarak tanımlanabilir. Bireyin problem çözmeye yönelmesi için, isteği ve kendine güven duygusu olmalıdır.

​PROBLEM ÇÖZME BASAMAKLARI

• ​Problemin Fark Edilmesi

• ​Problemin Tanımlanması

• ​Seçeneklerin Oluşturulması

• ​Karar Verme

• ​Değerlendirme

• ​Problemin fark edilmesi: Bu ilk aşama, problemin fark edilmesini, problem olarak kabul edilmesini ve bireyin problemleri çözme ve başa çıkmayla ilgili yaklaşımını belirler.

• Problemin tanımlanması: Problemin başarı ile sonuçlanması, problemin tanımlanmasına bağlıdır. Problemin tanımlanması, bireyin kendisini, davranışlarını, bilgisini, heyecanlarını ve probleme ilişkin duygularını değerlendirmesi gibi beceriler gerektirir. İyi formüle edilen bir problem, yarı yarıya çözülmüş demektir.

• ​Seçeneklerin oluşturulması: Oluşturulan seçeneklerin sayısı, bireysel sorunların duygusal öğeler taşıması nedeniyle az olabilir. Oysa seçenek sayısının çok olması çözümü hızlandırır. Bazen anne-baba çocuğa farklı seçenekler önererek çözüme yardımcı olabilir.

• ​Karar verme: Belirlenen seçenekler arasından birini seçmektir. Problem çözmede en önemli aşama karar verme aşamasıdır. Başarılı karar verme, bazı becerileri gerektirir. Bunlar bilgi, olasılıkları doğru değerlendirme, verilen kararların yararlarını değerlendirme, değişik seçeneklerin sonuçlarını değerlendirme vb

• ​Değerlendirme: Tüm aşamaları uyguladıktan sonra sonucu değerlendirmek de çok önemlidir. Başarılı sonuçlar bireyde öz güven geliştirir. Örneğin, arkadaşı ile aralarındaki problemi olumlu bir şekilde çözen çocuğun insan ilişkileri konusunda kendine güveni daha çok artacaktır

​ÇOCUKLARA PROBLEM ÇÖZME BECERİSİ KAZANDIRMA

​Kendine güvenen, iletişim ve insan ilişkilerinde başarılı bireylerde problem çözme becerisi daha gelişmiştir. Her şeyden önce çocuklarda problem çözme becerisini geliştirmek için anne babanın iyi model olması gerekir.

​

Bununla birlikte uyulması gereken ilkeler şunlardır:

Olumlu Tutumu Sürdürmek: Çocuk, problem çözme konusunda öz güvenini sık sık kaybediyor ya da çevresindeki yetişkinler gereğinden çok endişeleniyor veya aşırı şekilde korumacı davranıyorsa bu durum, problem çözümünü olumsuz yönde etkiler. Çocuğun problemlerini paylaşırken mutlaka tarafsız davranılmalıdır. Çocuklar, sorunlarını çözerek psikolojik olarak güçlenirler ve yaşam becerileri kazanırlar.

Yeterince Müdahale Etme: Çocuklar bebekken sorunlarının neredeyse tümünü anne-baba üstlenir. Anne-babanın; çocuğun yaşına uygun olarak, problem çözen değil yardım eden, destek olan ve gerektiğinde danışılan gözlemci olmaları gerekir.

Destek Olma: Yetişkinler arka plana geçip çocuğun kendi sorununa kendi çözüm getirmesi gerektiğine karar vermeli, ona destek olmak için, çocuğu teşvik etmeli, onu kutlamak ya da üzüldüğünde bunu paylaşmak için onun yanında olmalıdır. Örneğin; ayakkabılarını bir türlü bağlayamayan bir çocuğa gülümsemek, çabasını takdir etmek, ihtiyacı olduğunda ona yardım edeceğini söylemek çok önemlidir.

Problem Çözme Stratejileri Öğretme: Yetişkinler, çocuğa iyi bir model olmakla birlikte, problem çözmede kullandıkları yöntemleri çocuklarına anlayabilecekleri şekilde anlatmalıdır

​ Erken Çocukluk Döneminde Problem Çözme

• ​Problem durumlar şu özellikleri taşımalıdır:

• Problem çocuk için önemli ve ilgi çekici olmalıdır.

• Çocukların karar verebilecekleri problemler seçilmelidir.

• Problem durumlar basitten karmaşığa doğru ilkesine uygun olmalıdır.

• Çocuklar problem çözmede, somut faaliyetler gösterebilmeli ve faaliyetin sonucunu gözlemleyebilmelidir.

• Çocuklarla problemin çözümünü tartışmalı ve değerlendirmelidir.

Okul öncesi dönemde “Yaratıcı Problem Çözme” uygulamalarını içeren çalışmalara yer verilmektedir. Okul öncesi dönemdeki çocuklar okuma yazma bilmedikleri için “Yaratıcı Problem Çözme” yöntemlerinin birkaçının kullanılması mümkün olmaktadır.

Bunlar; beyin fırtınası, zihinsel resim yapma, SCAMPER (skempır) Tekniği (yönlendirilmiş beyin fırtınası) ​

​ Beyin fırtınası:

Beyin fırtınası tekniğinin temel unsurları şunlardır:

• ​Serbest ortam: Beyin fırtınası sürecinde çocukların akıllarına geldiği gibi konuşabilmeleri istenir ve beklenir.

• Miktar: Önemli olan fikirlerin kalitesi ve doğruluğu değil, ne kadar çok sayıda fikrin ortaya çıktığıdır.

• Çaprazlama-geliştirme: Çocuklar, gruptaki diğer çocukların fikirlerinden yola çıkarak yeni fikirler geliştirebilirler.

• Değerlendirmenin sona bırakılması: Beyin fırtınası sırasında ortaya çıkan fikirler, söyleyen ya da diğer çocuklar tarafından uygulama sırasında tartışılmamalıdır. Beyin fırtınasında fikirlerin kesinlikle tartışılmaması esastır

​Zihinsel resim yapma:

​Zihinsel resim yapma; çok sayıda fikir üretmeyi gerektiren, var olan fikirlerin üzerine yenilerini eklemeyi ya da değiştirmeyi içeren bir grup çalışmasıdır. Çocuklar, öncelikle bireysel çalışırlar, daha sonraki aşamada ise yapılan resimler çocuklar arasında değiştirilir. Her çocuk, kendisine gelen resmi inceler, kendi fikirleri ile yeni bir resim daha yapar. Böylece, çocukların birbirlerinin fikirlerinden yararlanmaları ve ortaya yeni fikirler çıkarmaları sağlanmış olur. Çocuklarla ikişerli gruplar halinde çalışılabilir.

​SCAMPER (Yönlendirilmiş beyin fırtınası):

• İ​ngilizce koşuşturmak, kaçmak, acele etmek anlamlarına gelen SCAMPER, yedi sözcüğün baş harflerinin birleştirilmesi ile oluşturulmuş beyin fırtınası tekniğidir. Çocuklara daha önce alışık olmadıkları sorular sorulur. Bu sorularla farklı ve yaratıcı düşünme becerisi kazandırılmaya çalışılır.

​S : (Subtitude)(Subtituyd) Yer değiştirme:

​

Nesneyi başka bir şeyin yerine koyma çalışması. Örneğin; kıyafetlerimizi düzeltmek için ütüden başka ne kullanabiliriz?

​C : (Combine)(kımbayn) Birleştirme:

​

Farklı düşüncelerin ve öğelerin bir araya getirilmesi . Örneğin; karıncalar konuşabilseydi ne söylerdi?

​A : (Adapt)(edept) Uyarlama:

​

Nesnenin bir amaca ya da duruma uyum sağlaması. Örneğin; sen bir araba olsan nasıl bir araba olurdun?

​M : (Modify, Minify, Magnify) (modifay, minifay, megnifay) Değiştirme, küçültme, büyütme:

​ Nesnenin orijinal örneğini alıp biçimini değiştirmek, büyütmek, küçültmek, hafifleştirmek, yavaşlatmak vb. Örneğin; tavşanlarda kaplumbağa kadar yavaş yürürse ne olur?

​P : (Put tootheruses)(put diadıryusız) Başka amaçlarla kullanma:

​

Nesneyi kullanıldığı amacı dışında farklı amaçlar için kullanma. Örneğin; makasla kâğıt kesmek dışında neler yapabiliriz?

​E : (Eliminate)(ilimineyt)Yok etme, çıkarma:

​

Nesnenin bir özelliğinin tümünün ya da bir bölümünün çıkarılması. Örneğin; kaşık olmasa çorbayı nasıl içerdin?

​R : (Reverse)(rivörs) Tersine Çevirme ya da Yeniden Düzenleme:

​

Olayın ya da bir durumun yeniden düzenlenmesi. Örneğin; uzaylılar ev yapsa nasıl bir ev yaparlardı?

​PROBLEMİ OLAN ÇOCUKLARLA SAĞLIKLI İLETİŞİM KURMA YÖNTEMLERİ:

​Çocuklarla problem çözümünde dikkat edilecek noktalar: 1. Problemi konuşmak için sakin bir zaman seçilmelidir. 2. Çocuğun problemini, yetişkinler duygularını katmadan tanımlamaya çalışmalıdır. 3. Çocuk etkin bir şekilde dinlenmeli, problemi kendi bakış açısıyla anlatmasına izin verilmelidir. 4. Bütün çözümler çocukla birlikte tartışılmalı, çözümün çocukla beraber uygulandığında etkili olacağı unutulmamalıdır.

​DİSİPLİNİN AMACI YÖNTEMLERİ VE İLKELERİ

​Disiplin, ceza ve katı kuralları çağrıştırsa da gerçek anlamda çocuğa özsaygı kazandırmayı, topluma uyumunu kolaylaştırmayı sağlar

​Disiplinin iki temel amacı vardır. Bunlar;

1. Çocukla sevgi ve güvene dayalı iletişim ve etkileşim kurmak. 2. Çocuğa, öz denetim (kendi kendini kontrol etme) kazandırmaktır

​Disiplinde uyulması gereken temel ilkeler vardır. Bu ilkeler şunlardır:

Kararlılık: Çocuğun uyması gereken ilkeler konusunda kararlı olunmalıdır. Kararlı bir ses tonu ve tavır önemlidir.

Kesinlik: Çocuğa koyulan kurallar konusunda kesin ve net tavırlar sergilenmelidir.

Süreklilik: Tutarlı davranmak gerekir. Çocuğun yaptığı davranış bir gün cezalandırılırken başka bir gün, görmezden gelinmemelidir.

Sakinlik: Kurallara uyma konusunda yaşanan çatışmalarda soğukkanlı ve sakin davranılmalıdır. Ödüllendirme: Çocukların uygun davranışlarının fark edilmesi ve olumlu geri bildirimlerde bulunulması önemlidir. Çocuğun olumlu davranışları desteklenmeli ve bu sözel övgülerle ifade edilmelidir

​ÖDÜL

​Yetişkinler; olumlu model oluşturarak, sınırlarını belirleyerek, açıklama yaparak, istendik davranışları sergilemesi için çocuğa yardımcı olabilirler. Anne-babaların çocuklarına yeni davranış kazandırırken kullandıkları yöntemlerden biri de ödüldür. Ödül her ne kadar cezadan daha masum gibi görünse de, doğru kullanılmadığında en az ceza kadar çocuklara zarar verebilmektedir

​ Ödüllendirmede Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:

• ​sürekli ödül alan çocuklarda ödüle karşı bir nevi bağımlılık gelişir

• Ödülle kitap okuyan çocuk, kitap okumayı araç, ödülü amaç olarak görür.

• Kardeşinin saçını çeken bir çocuğa, “Eğer kardeşinin saçını çekmezsen ödül kazanacaksın.” dendiğinde çocuk, kardeşinin saçını çekmez ama çocuğun kardeşine neden zarar verdiği de açıklanamaz.

• ​. Ödül, çocuk eğitiminde kullanılan bir yöntemdir ama doğru kullanılmadığında ya da çok sık kullanıldığında çocuklara zarar verebilmektedir.

​Ödülün doğru kullanımı şöyledir:

​• Ödül davranıştan önce söylenmemeli, davranıştan sonra verilmelidir. Örneğin; çocuğa “Oyuncaklarını toplarsan tabletle oynamana izin veririm .” demek doğru değildir.

• Ödül, her olumlu davranıştan sonra verilmemelidir. Rastgele zamanlarda ödül verilerek olumlu davranışı pekiştirmek gerekir. Örneğin; her diş fırçalamanın ardından ödül vermek doğru değildir, ara sıra verilen küçük ödüllerle diş fırçalamayı pekiştirmek daha doğrudur.

• Ödül çocuğun kişiliğine değil olumlu davranışına verilmelidir. “Harikasın, çok iyisin, zekisin.” demek yerine “Oyuncaklarını ben söylemeden toplamışsın. ”demek arasında fark vardır. Çocuğun kişiliği yerine çabasını övmek ödüllendirme için daha doğrudur.

• Çocuk yaptığı bir resmi ya da bir etkinliği değerlendirilmesi için getirdiğinde, övmeden önce çocuğun düşüncesini almak daha doğrudur. “Öğretmenim etkinliğim nasıl olmuş?” diyen çocuğa “Harika, muhteşem bir etkinlik. ” demeden önce “Sence nasıl bir etkinlik ?” diyerek çocuğun düşüncesinin sorulması çocuğun kendini ifade etmesine katkı sağlayacaktır.

• Övgüyü genel olarak değil de detaylandırarak yapmak çocuğun o alandaki becerilerini geliştirir. “Renkleri çok iyi kullanmışsın.” gibi detaylara dikkat çekmek çocukların neyi daha güzel yaptıklarını fark etmelerini ve kendilerini geliştirmelerini sağlayacaktır. ​

​ Ödüllendirme Teknikleri

• ​SOSYAL ÖDÜLLER

• ​sözel övgü

• ​fiziksel temas

• ​etkinlik biçiminde ödüller

• ​MADDİ ÖDÜLLER

• ​Maddi ödüller en sık ve en kolay verilen ödüllerdir. Her davranış sonunda ödül vermek bir süre sonra pazarlık haline dönüşebilir