Аттила

​1.Марғұлан  Ә. «Ежелгі жыр-аңыздар» Алматы, 1986​

​2.Еділ (Аттила) туралы жыр неміс тілінен аударылды : С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті германдық «Нибелунгтар туралы жыр» аңызын қазақ тіліне аударып, жеке кітап етіп басып шығарды. // Айқын. – 2006

​ 3. Нибелунгтер туралы хикая. Авентюра ; алғы сөзін жазған: А.Қ.Қалиева, Х.Б.Мағзұмов // Әлем əдебиеті. – 2007

4. ​Ә. Балқыбек "Қасқыр құдай болған кез"​

​

​

Some text here about the topic of discussion

Open Ended

Аттила дегеніміз кім? "Аттила" дастаны жайлы не білесіз?

«Аттила» дастаны - Батыс ғұн империясының əміршісі, есімі əлемге танымал əскери қолбасшы, Қыпшақ даласынын перзенті Аттила батырдың Еуропаға қоныс аударған көшпелі тайпалардың ерлік шайқастары өткен жері - Еуропада жақсы мəлімдеп, тарихи деректер мен аңыз-əфсаналар негізінде баяндайлатын жыр.

​"Аттила" дастаны

​

​Қытай тілінде – «Этил»

Скандинавия халықтарының тілінде - «Атли»

Испан тілінде – «Аттила»

​​Аттиланы немістің ежелгі батырлық жырларында «Эціл»

​Еділ батырдың есімін əр елде əртүрлі атаған

Some text here about the topic of discussion

​

​Аттила (400-454 жылдар) есімінің түп - төркінін, түбірі Еділ өзенімен байланысты болып келеді. Ежелгі ғұндар тілінде Еділ өзені əр кезде əртүрлі (Ател, Итил, Еділ, т.б.) аталып келгені мəлім.

​Some text here about the topic of discussion.

​Батыс Ғұн империясының атақты королі Ругила патша 434 жылы дүниеден өткен соң, мемлекетті билеу немере інілеріне беріледі, Бледа жəне Аттиланың қолына тиді. Рутила патшаның екі інісі Мыңзық пен Ақтар ұлдарына. Аттила Мыңзыктын баласы, ал Бледа Ақтардың ұлы еді. Ғұндар империясын 12 жылдай қос патша ( Аттила мен Бледа ) басқарып тұрды. Ақыры патша тағына Аттила отырды.

​Аттиланы өз көзімен көріп, онымен əңгімелескен грек жазушысы Приск жазбаларында мынадай жолдар бар: "Оның бет әлпетін көргендер, нағыз азият екенін айтпасада біледі. Басы үлкен, мығым денелі, өзі орта бойлы. Қараған жерін ойып түсердей өткір көздері қысық, өте ширақ, сөйлегенде даусы күмістей сыңғырлап өте жағымды естіледі".

​

​Халықтар арасында Еділ патшаны «Құдайдың тоқпағы», «Тəңірдің кұты», «Құдайдың қылышы» деген атаулары бар.

Some text here about the topic of discussion

​«Аттила» дастанының бізге сюжеттік желісі мен жекелеген фрагменттері ғана жеткен. Дəлірек айтсақ, «Аттила» дастанының сюжеттік желісі негізінде орта ғасырда кайта жазылған екі поэма сақталған.

Some text here about the topic of discussion

​«Нибелунга туралы жыр» («Песнь о Нибелунгах»)

​«Алып қолды Вальтария» («Вальтарий могучая рука», «Waltarius vanu fortis») деп аталатын неміс тіліндегі поэмалар

​«Авторы «Песни о Нибелунгах», и «Вальтария», вне всякого сомнения, они все знали их степными по крови были кипчаками, это чувствуется по многим, очень точным деталям. Вот почему их герой Этель ( Аттила ) сохранял благородство даже, казалось бы, в непозволительной с точки зрения ситуации».

​

​Some text here about the topic of discussion.

​Скандинавия халықтарының əдебиетіндегі əдеби мұра «Эдда» жыры

​Скандинавия халықтарының əдебиетіндегі əдеби мұра «Эдда» жырында Аттиланың образы үлкен орын алады. Сонымен қатар, бұл жыр исланд халқының эпикалық жыр -толғауындағы жинақта «Эдда» жыры деген атпен белгілі болған.

Some text here about the topic of discussion

​Скандинавия халықтарының əдебиетіндегі əдеби мұра «Эдда» жыры

​Скандинавия халықтарының əдебиетіндегі əдеби мұра «Эдда» жырында Аттиланың образы үлкен орын алады. Сонымен қатар, бұл жыр исланд халқының эпикалық жыр - толғауындағы жинақта «Эдда» жыры деген атпен белгілі болған.

Some text here about the topic of discussion

​Ертедегі исланд халқының батырлық жырларының бірі «Эдда» жыры. Көлемі жағынан аса үлкен болып келетін осы «Эдда» жыр - жинақта «Атли ( Аттила ) туралы жыр» бар. Бұл жыр - жинаққа кезінде академик Ә.Марғұлан ерекше назар аударып, ол туралы пікір айтқан. Ғалым неміс жырындағы Аттила бейнесін Манас жəне қазақтың батырларымен салыстырады.

​Some text here about the topic of discussion.

​

«Бір кезде ( IV ғасырлар ) осындай қызықты аңыздарды, тамаша ерлік жырларды ғұндар Еуропа жұртына таратып , соның күшті лебімен «Үлкен Эдда» сияқты дүниежүзілік əдебиетке мирас болған əрі қызықты, əрі көркем, əрі тамаша эпос жырының шығуына үлес қосады. «Үлкен Эдда» жыры өзінің аялғысы , əлеуметтік сарыны бойынша «Манас» жырымен өте үндес келіп отырады . Оның басты геройлары Манас сияқты Орта Азияда туып, жылқы өсіріп, қымыз ішкен, кермеде мүсін аттар баптаған өңшең серілер. Бұнда біріншіден көзге түсетін нəрсе , Манас жырындағы сияқты «Үлкен Эдда» ерлігі 12 жастан басталады .

​

Неміс халқының батырлар жырындағы Еділ бейнесі ерекше назар аударады. Неміс халқының Еділ, яғни Аттила бейнесі жасалған батырлар жыры мыналар: ​

"Нибелунга туралы жыр" "Равен шайқасы", "Зейнфрид батыр туралы жыр", "Хильдебрант туралы жыр"

​

Аттила бейнесі орыс әдебиетінде де өз көрінісін тапқан. Мәселен, Евгений Замятин "Аттила" атты пьесса және "Бич божий" деген көлемді роман жазды.

​

Француз драматургы Пьер Корнель "Аттила" атты трагедия жазды. Неміс драматургы Вернер Цахариас "Аттила" романтикалық трагедиясын сахналады. ​

​

Атақты итальян композиторы Джузеппе Верди "Аттила" операсынм 1846 жылы сахнаға шығарды.

​