Патшалықтар. Омыртқалы және омыртқасыздар

​Тірі ағзалардың патшалығы. Омыртқасыз және омыртқалы жануарлар.

Сабақ мақсаты: ​

• тірі ағзалардың патшалықтарын, олардың ерекшеліктерін оқып, білу

• омыртқалы және омыртқасыз жануарларды ажырату​

​

​Патшалық - ең үлкен жүйелік топ.

Табиғатта тірі ағзалардың сан алуан түрі бар. Олар өздерінің құрылысы, тіршілік ету мекені, мінез-құлқы, ​қоректену жолы, және т.б. белгілері бойынша ерекшеленеді.

​

Ағзалардың белгілері бойынша біріктіріп, жүйелік топтарды құрайды. Ондай топтарды таксон деп атайды. Мысалға жануарлар келесі таксондарға жіктеледі.

Патшалық - класс - отряд - тұқымдас - туыс - түр

Ең үлкен топ (таксон) патшалық, ең кіші таксон - түр.​

​

Some text here about the topic of discussion

​Вирустар.

Өте ұсақ, тек қана тірі ағзаның ішінде тіршілік ете алатын ағза тобы. Кейбір ғалымдар оларды тірі ағза қатарына жатқызбау керек деп есептейді. Себебі тіршілік әрекеті тек басқа ағза ішінде ғана болады. Барлығы ауру қоздырғыштары.

​​Табиғаттағы тірі ағзаларды 5 патшалыққа жіктейді. Олар Вирус, Бактерия, Саңырауқұлақ, Өсімдіктер, Жануарлар

​

Бактериялар

Көзге көрінбейтін ұсақ ағзалар. Денесі тек 1 жасушадан тұрады. Өте қарапайым құрылысты.​ Ең кең таралған ағза түрі, барлық жерде кездеседі. Ауру қоздырғыштары, басқа ағзаларға пайдалы түрлері де кездеседі.

​Өсімдіктер

Барлығы жасыл түсті, Күн арқылы қоректенеді (фотосинтез), бір жерге бекініп тіршілік етеді, тоқтаусыз өседі.

​

​​Енді патшалықтарға және олардың ерекшеліктеріне тоқталайық.

​

​

​Жануарлар.

Құрылысы жағынан әртүрлі ерекшеліктерге ие ағзалар тобы.

Еркін қозғалады, дайын затпен қоректенді (басқа ағзаны қорек етеді), қоректік заттарды гликоген және май түрінде жинайды.​

Қаңқасы дененің сыртында немесе ішінде орналасуына байланысты омыртқалы және омыртқасыз деп бөлінеді.​

​Саңырауқұлақтар

Өсімдік пен жануар арасындағы топ. Олай аталуының себебі екі ағзаға ұқсас қасиеттерге ие. Өсімдік сияқты бір орында бекіп тіршілік етеді, тоқтаусыз өседі.

Жануар сияқты дайын заттармен қоректенеді, қоректік заттарды гликоген түрінде сақтайды. Және кейбір жануарлар сияқты қабығында хитин болады.​

Сыртқы қаңқа - хитиннен тұрады. Дененің сыртында қатқыл қабат, денені қорғап, пішінін сақтауға қажет. Сыртқы қаңқасы бар жануарларды омыртқасыздар деп атайды. ​Мысалға шаян, құрт, ара, қоңыз, т.б Суретте көрсетілген.

​

Ішкі қаңқа - шемірше және сүйектен тұрады. Ағзаның ішінде орналасады, ішкі мүшелерді қорғап тұрады, ​бұлшық еттер сүйекке бекініп, қозалысты жүзеге әсер етеді. Басқаша омыртқалылар (балықтар, қосмекенділер, құстар, жорғалаушылар, сүтқоректілер).

Қаңқа типтері​

​

Берілген ағзаларды қаңқа типтері бойынша жіктеңіз.​