MODÜL 3 AKRAN İLİŞKİLERİ

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

AİLE OKULU PROJESİ

Erol Erdoğan

AKRAN İLİŞKİLERİ

İlahiyatçı, Sosyolog, ARGETUS Araştırma Danışmanı

Akran

Bu kelimeden sonra zihniniz hangi kelimeyi hatırlıyor?

Etkinlik 1

Akran İlişkilerine Çoklu Bakış

Psikoloji, Sosyoloji, Pedagoji, İlahiyat, Kültür-Folklor.

Okul Disiplin Kayıtları, Polis-Emniyet Verileri.
Aile, Öğretmen, Eğitim Yöneticisi Görüşleri.

Çocuk ve Genç Bakışı.

Dün/Gelenek, An, Gelecek

Sınıf/Okul, Sokak/Şehir, Dijital Evren

Akran ilişkilerinde olumlu olumsuz unsurları bütüncül bir yaklaşımla görebilmek için farklı

disiplinlerin imkânlarından ve farklı konumlanmalardaki kişilerin bakış açılarından yararlanmalıyız.

İÇİNDEKİLER

Kavramlar (Akran ilişkileri, zorbalığı vd.)
Akran Zorbalığının Ayırt Edici Özellikleri
Akran Zorbalığı Türleri
Akran Zorbalığı Davranışının Nedenleri
Akran Zorbalığının Yol Açtığı Sorunlar
Akran Zorbalığını Önleme Stratejileri
Psikolojik Sağlamlık
Çocuklar ve Ergenlerde Kimlik Gelişimi

KAVRAMLAR (1)

Akran: Yaş, meslek, toplumsal durum vb. bakımından
birbirine eşit olanlardan her biri. (TDK Sözlük, https://sozluk.gov.tr)

Akran İlişkileri: Yaş grupları yakın olan insanların ve
grupların olumlu olumsuz fiziki, sözlü, duygusal, sosyal
ilişkileri-iletişimlerinin bütünü.

Akran konusunu çok yönlü anlayabilmek için Akran İlişkileri üst başlığı doğru olur.

Zorba: Gücüne güvenerek, başkalarına söz hakkı ve
davranış özgürlüğü tanımayan. (TDK Sözlük, https://sozluk.gov.tr)

KAVRAMLAR (2)

Akran Zorbalığı: Bir öğrenci ya da öğrenci grubunun,
kendisi ya da kendilerinden daha zayıf gördükleri öğrenci
ya da öğrencilere yönelik yürüttükleri sürekli ve kasıtlı
olarak rahatsız etmesi veya kurban olarak nitelendirilen
öğrenci ya da öğrencilerin kendini koruyamayacak duruma
düştükleri saldırganlık halleridir.

Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu, Tuncay Ayas- Metin Pişkin, Akademik Bakış Dergisi; Sayı: 50 Temmuz – Ağustos 2015

KAVRAMLAR (3)

Etimolojisi: Arapça kökenli. Eş, yakın, denk anlamına gelir.
http://lugatim.com/s/akran

“Hadîs rivayetlerinde geçen ‘akrân’ nitelik ve nicelik olarak
‘denk’ anlamında kullanılmıştır. Kur’ân’da kullanılan
‘mukrinîn’ kelimesinin anlamına benzemektedir. ‘Kârane’
beraber olma anlamında olup birlikteliğe vurgudur.”

“KARN” Kavramının Anlamı Üzerine Semantik Bir İnceleme, Selahattin AYDEMİR, ANTAKİYAT/Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İlahiyat
Fakültesi Dergisi, Cilt:1 Sayı: 1, Sayfa: 64-83, 2018.

AKRAN ZORBALIĞININ AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

Bir davranışın zorbalık olabilmesi için 4 özellik.

- Kasıtlı ve amacı zarar verme olması,
- Davranışların sürekli ve tekrarlı biçimde yapılması,
- Zorbanın mağdurdan her zaman daha güçlü olması,
- Maruz kalanın kendini savunamayacak olması.

Lise Öğrencilerinde Akran Zorbalığı ve Akran Mağduriyeti: Madenli Beldesi Örneği, Tuğba Eda Adalar, Nisan 2018, Trabzon, Yüksek Lisans
Tezi, Avrasya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı.

AKRAN ZORBALIĞI TÜRLERİ

Fiziki: Saç çekme, itme, tekmeleme, yumruk atma, aletlerle saldırma gibi
fiziksel olarak zarar vermek.
Sözlü: İftira, hakaret, küfür, lakap, kötü şaka, alay-dalga, kırıcı yazı vb.
Sosyal: Gruptan-oyundan dışlama, yalnızlaştırma, görmezden gelmek.
Duygusal: Duygu istismarı, zorlayıcı sevgi, aşağılama (ırk, memleket, cinsiyet)
Cinsel: Cinsel temas çabası, cinsel sözler, taciz vb.
Siber: Dijitalde küçük düşürme, izinsiz görsel, hakaret mesajı.
Tehdit: Parasını, eşyasını, ödevini istemek veya el koymak, şantaj.

AKRAN ZORBALIĞI DAVRANIŞININ NEDENLERİ

Aile Nedenleri: Aile ihmali, ailede şiddet, aile telkini, ailenin
aşırı korumacılığı.
Anlam Çabası: İhmale uğrayan, değer verilmeyen, yetenek
gelişimi imkânı bulamayanın kendini gösterme çabası.
Eksik Çocukluk: Yaşının gereği sevgi, oyun, eğitim gibi
ihtiyaçları zamanında karşılayamama.
Çeteleşme: Zorbalığın bir grup ödevi olması.
Modelleme: Film, oyun, dizi vb kaynaklardan.

ZORBALIĞIN YOL AÇTIĞI SORUNLAR (Zorbada)

Sağlık sorunları
Duygusal ve sosyal uyumsuzluk
İlerleyen yaşlarda suç işleme ve bağımlılık artışı
Yalnızlık, depresyon, toplumdan dışlanma
Zararlı madde kullanım ihtimali
Hırsızlık ve silah taşıma gibi davranışlara yönelim
Akran ilişkilerinin zayıflaması
Akademik başarılarının düşmesi
Sosyal manipülasyon potansiyelinin gelişmesi
Kazandığını düşündüğü sosyal statüden dolayı gururlanmak

ZORBALIĞIN YOL AÇTIĞI SORUNLAR (Kurbanda)

İlaç kullanımı - İntihar eğilimi
Psikosomatik sorunlar
İçe vurum semptomları / Ruh sağlığı ve mutluluk azalımı
Sosyal uyumsuzluk / Arkadaş azalması / Gruplardan dışlanma
Agresyon (saldırganlık) ihtimali
Okula gitmek istememe- okuldan kaçma
Kendini güvende hissettiği yerden (mesela ev) çıkmama
Kendini suçlamak - Özgüven ve kendine saygı azalımı
Stresle ilişkili kaygı sorunları / Kâbuslar ve kaygı atakları
Var olan sorunların artması.

İlkokul Çağındaki Çocuklarda Bilgisayar Oyun Bağımlılığı ile Akran Zorbalığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yusuf Alper Elmacıgil, İstanbul-
2021. Üsküdar Ün. SBE Klinik Psikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (1)

video
Rehber Aile: Çocukları hayata hazırlayıcı biçimde yetiştirmek.
Gözlem ve Tespit: Zorbalığa uğrayan çocuklar zorbalığa uğradıklarını
söylemeye çekinmektedir. Aileler ve öğretmenlerin durumu fark etmeleri
önemlidir. (Salgın sonrası döneme dikkat!)
Destek ve Güçlendirmek: Çocuğun rolünü çalmadan ve onun yerine
müdahale etmekten kaçınarak, bu durumla baş edebilmesi için çocuğa
destek olmak. Çocuğun zorbalık ile baş edemediği duygusu yaşatmamak.
Alt-Üst Sınıf ve Sınıf İçi İlişki İyileştirilmesi: Destekleyici arkadaşlık, abilik,
ablalık kültürünün devamını sağlamak. Kavramları başka yapılara teslim etmemek.
Çocuklu Sokak: ‘Güvensiz sokak-çocuksuz sokak’ sarmalından kurtularak,
sokaklarda çocuk olmasını sağlamak.

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (2)
PSİKOLOJİK SAĞLAMLIK

“Psikolojik sağlamlık, zor deneyimlerden ve öngörülemez zorlayıcı olaylarla baş edebilme, uyum sağlayabilme, esneklik kullanabilme ve
ilerleyebilme, zorlayıcı bir stres faktörü karşısında, olumsuz duygusal tecrübelere karşı kendini toparlayabilme ve iyileştirme gücü şeklinde
tanımlanır. Psikolojik sağlamlık, bireye özgü tek bir özellikten ziyade kişinin sahip olduğu kaynakları yönetebilme ve psikolojik iyi oluş için pozitif
yönde kullanabilme kapasitelerinin tamamını içerir.”

Psikolojik Sağlamlık, Öğr. Gör. Kudret Eren Yavuz. https://uskudar.edu.tr/pozitif-psikoloji/psikolojik-saglamlik (Erişim: 18.03.2022)

Psikolojik Sağlamlık Sağlayacak Öneriler (Çocuklar – Gençler)
Bilim: Bilgi, icat-keşif, gelecek öngörüsü, çağı anlama, kendine yetme
Oyun-Spor: Dinginlik, sağlık, disiplin, zaman yönetimi, fiziki sağlamlılık
Sanat-Meslek: Estetik-zarafet, anlamlılık, terapi, çevre, dostluk, ruhi donanım, üretim, gelir
Gönüllülük: İyilik, sevgi, hayır, sevap, dostluk, maneviyat.
Fevkaladelik Tecrübesi: Olağanüstü durumlardan olumlu kazanım (Deprem, salgın, savaş, sel, göç)
Aidiyetler (Aile, mahalle, memleket; din, fikir, sosyal grup vb.)

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (3)
KONUYA YAKLAŞIMIMIZI İYİLEŞTİRMEK

Zorbalık Değil Akran İlişkisi: Akran konusunu öncelikle “ilişki” bağlamıyla
düşünerek akranların ilişki türleri üzerinden konuya yaklaşmak.

Olumlu-Olumsuz Dengesi: Akran ilişkisini mutlak zorbalık tanımlamamak.
Akranlar arasında olumlu olumsuz ilişki ve etkileşimlerin olabileceğini
kabul etmek.

Dostluğu Artırmak: Zorbalığı önleme çabalarından fazlasını arkadaşlık,
dostluk, öğreticilik gibi olumlulukların artması için harcamak. (Bağımlılık
eğitimlerinde zaman zaman bazlarının düştüğü hataya düşmemek.)

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (4)
ÇOCUK FİKRİNİ BİLMEK, ÇOCUK ARAŞTIRMALARINI VE DEĞİŞİMİ İZLEMEK (a)

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık
İlişkisi Araştırması 2021. Bilim Danışmanı:
Prof. Dr. Hasan Bacanlı

İstanbul genelini temsil eden 15 ilçe, 10-14
yaş, 1917 çocuk, Ekim-Kasım 2021, yüz yüze.

ARGETUS Araştırma

Yüzde 78,5
Çok güveniyorum + Güveniyorum

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME
STRATEJİLERİ (4)
ÇOCUK FİKRİNİ BİLMEK, ÇOCUK
ARAŞTIRMALARINI VE DEĞİŞİMİ İZLEMEK (b)

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık İlişkisi
Araştırması 2021. Bilim Danışmanı: Prof. Dr. Hasan Bacanlı

İstanbul genelini temsil eden 15 ilçe, 10-14 yaş, 1917 çocuk,
Ekim-Kasım 2021, yüz yüze.

ARGETUS Araştırma

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (4)
ÇOCUK FİKRİNİ BİLMEK, ÇOCUK ARAŞTIRMALARINI VE DEĞİŞİMİ İZLEMEK (c)

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık
İlişkisi Araştırması 2021. Bilim Danışmanı:
Prof. Dr. Hasan Bacanlı

İstanbul genelini temsil eden 15 ilçe, 10-14
yaş, 1917 çocuk, Ekim-Kasım 2021, yüz yüze.

ARGETUS Araştırma

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (4)
ÇOCUK FİKRİNİ BİLMEK, ÇOCUK ARAŞTIRMALARINI VE DEĞİŞİMİ İZLEMEK (d)

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık
İlişkisi Araştırması 2021. Bilim Danışmanı: Prof.
Dr. Hasan Bacanlı

İstanbul genelini temsil eden 15 ilçe, 10-14 yaş,
1917 çocuk, Ekim-Kasım 2021, yüz yüze.

ARGETUS Araştırma

AKRAN ZORBALIĞINI ÖNLEME STRATEJİLERİ (4)
ÇOCUK FİKRİNİ BİLMEK, ÇOCUK ARAŞTIRMALARINI VE DEĞİŞİMİ İZLEMEK (d)

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık
İlişkisi Araştırması 2021. Bilim Danışmanı: Prof.
Dr. Hasan Bacanlı

İstanbul genelini temsil eden 15 ilçe, 10-14 yaş,
1917 çocuk, Ekim-Kasım 2021, yüz yüze.

ARGETUS Araştırma

ÇOCUKLAR VE ERGENLERDE KİMLİK GELİŞİMİ

Psikolojiye giriş, davranışın gelişimi teorik yaklaşımlar, Dr. Öğretim Üyesi Murat Şahin, Omü Sosyoloji Bölümü.

* Herhangi bir dönemin
aşılamayan çatışmaları er ya da
geç aşılmalıdır. Aşılmayan
çatışmalar ömür boyu kişinin
psikolojisini tehdit etmektedir.

* Psikososyal gelişim
evrelerinde çocukluk ve
ergenlik dönemleri oldukça
önemlidir.

FİLM KESİTİ İZLEME

Etkinlik 2

OLUMSUZ - OLUMLU

İki grup oluşturulur. Bir grup akran kelimesi ile
başlayan olumsuz bir ifade söyler, karşı grup

olumsuz kelimeye karşılık olumlu bir kelime söyler.

(Örnek: Akran şiddeti- Akran arkadaşlığı)

Etkinlik 3

Toplum, Akranı Hangi Anlamlarla İlişkilendiriyor

NE YAPARSIN?

Okul bahçesinde, arkadaşı tarafından şiddete

uğrayan bir öğrenci gördün, ne yaparsın?

Etkinlik 4

FİLM KESİTİ ve FİLM ÖNERİLERİ

• Akran ilişkilerini dayanışma, yardımlaşma, arkadaşlık, dostluk,

öğreticilik, sevgi ve saygı yönünde iyileştirmek ve geliştirme
eğitimlerinde izlenilmesinde fayda umduğunuz sinema filmleri veya
film kesitleri önerilerinizi paylaşır mısınız?

Kocaman teşekkürler!

KAYNAKÇA

MAKALELER (Erişimler: 18.03.2022)

Akran Zorbalığı Belirleme Ölçeği Ergen Formu, Tuncay Ayas- Metin Pişkin, Akademik Bakış Dergisi; Sayı: 50 Temmuz – Ağustos 2015

KARN Kavramının Anlamı Üzerine Semantik Bir İnceleme, Selahattin AYDEMİR, ANTAKİYAT/Hatay MKÜ. Ün. İlahiyat Fak. Der. C:1 Sayı: 1, Sayfa: 64-83, 2018.

Lise Öğrencilerinde Akran Zorbalığı ve Akran Mağduriyeti: Madenli Beldesi Örneği, Tuğba Eda Adalar, Nisan 2018, Trabzon, Yüksek Lisans Tezi, Avrasya
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Anabilim Dalı.

İlkokul Çağındaki Çocuklarda Bilgisayar Oyun Bağımlılığı ile Akran Zorbalığı Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, Yusuf Alper Elmacıgil, İstanbul-2021. Üsküdar Ün.
SBE Klinik Psikoloji Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

Psikolojiye giriş, davranışın gelişimi teorik yaklaşımlar, Dr. Öğretim Üyesi Murat Şahin, Omü Sosyoloji Bölümü.

Psikolojik Sağlamlık, Öğr. Gör. Kudret Eren Yavuz. https://uskudar.edu.tr/pozitif-psikoloji/psikolojik-saglamlik

ARAŞTIRMA

Çocuklarda Kardeşlik, Arkadaşlık ve Akranlık İlişkisi Araştırması 2021. İstanbul. ARGETUS Araştırma, Üsküdar Belediyesi.

SÖYLEŞİ-VİDEO

Şehirleşmede Çocuğa Görelik | Erol Erdoğan | Hilal Saraçgil | 13 Şubat 2022 - https://youtu.be/Ma3mfAJqAVU

SÖZLÜKLER

http://lugatim.com (Kubbealtı Sözlük) - https://sozluk.gov.tr (TDK Sözlüğü)

FİLM KESİTLERİ

https://youtu.be/vBF5qgisiSU - Tourette Association of America - https://youtu.be/wKQUhkfhn1s - Front of the Class

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

AİLE OKULU PROJESİ

Erol Erdoğan

AKRAN İLİŞKİLERİ

İlahiyatçı, Sosyolog, ARGETUS Araştırma Danışmanı

Twitter: ortaksoz / Instagram: erolerdogan34

‘Sen bu şehrin sokaklarından geç sonsuz pencerelerle

Bir insanı al onu çöz çöz çocuk olsun.’

Sezai Karakoç

EK 1: İSİM KARTLARI

CAN SAZAN

HAYATİ KOPYA

FERDİ BURUN

NECMİ SONSÖZ

EMEL GEL

TARIK TÜFEK

YELİZ DÖNEKOĞULLARI

MERAL TEKERLEK