MODÜL 5 ÇATIŞMA VE STRES YÖNETİMİ

Neler Konuşacağız

1. Bölüm: Çatışma

2. Bölüm: Stres

oÇatışma Nedir?

oÇatışmanın Nedenleri
Nelerdir?

oÇatışma Döngüsü

oÇatışma Türleri

oÇatışma Yönetimi

oStres Nedir?

oStres Belirtileri

oStres Döngüsü

oStres Kaynakları

oStres Yönetim

EL SIKIŞMA

Isınma

Çatışma

Nedir?

Kişiler arası yaşanan uyumsuzluk ve

anlaşılamazlık durumu olarak

tanımlayabiliriz.

ÇATIŞMA

İlişkiler duygulardan

beslenir. Çatışma duyguların

açığa çıkmasını ve
çeşitliliğini sağlar.

Çatışma

Çatışma ilişkinin bozuk

ve hasarlı yanlarını

görmemizi sağlayan bir

sigortadır.

Bireylerin önceliklerini
ifadesinin ve sınırlarını

korumasının bir

yoludur.

Çatışma bir uzlaşma

ve ortaklaşma

çağrısıdır.

Çatışma

durumlarında öfke
ve kaygı duygularını

daha sık yaşarız.

Çatışma durumlarında
stres tepkileri veririz.

Çatışma

Nedenleri Nelerdir?

Mutlakçılık
Keşkecilik

Önyargılar

Hale Etkisi

Genelleme
Toptancılık

Kutuplaştırma

Kişiselleştirme

Öz Savunu

Değiştirme

Gayreti

Benmerkeziclik

Zihin okuma
Eksik bilgiyi
tahmin etme

NEDEN
ÇATIŞMA

❑

Önyargı, bir kişi ya da olaya ilişkin yeterli bir
bilgi edinmeden, önceden, peşin bir karara
varmış olma durumudur.

❑

Önyargılar bireyin başkaları ile olan
iletişimine doğrudan etki eder.

❑

Bireyler biri ile tanıştığında ilk 4 saniyede
elinde veri olmadan kendi zihin işlemleri ile
kaşısındaki kişiye bir algı geliştirir. Buna hale
etkisi denir. Kişi bu algı üzerinden iletişimi
başlatır ve devam ettirir.

❑

Bu algı olumlu ya da olumsuz olabilir ve
çatışmaların zeminini oluşturur.

Önyargılar
Hale Etkisi

❑

Genellemeci bireyler hep, hiç, asla, herkes gibi
genel ifadeler üzerinden kendilerini ifade
ederler. Bu nedenle karşısında sürekli
savunmada hissedersiniz.

❑

Kutuplaştırma bireyin çatışma sürecinde
sürekli olarak uçlarda olmasıdır. Ya siyah ya
beyaz… İki uç arasında duygu tonlarına veya
durum tonlarına kapalıdır…

❑

Toptancı bireyler bir durum üzerinden hızlıca
genelleme yoluna giderler. Örneğin saçının
çirkin olduğunu düşünen birinin ben çirkin
biriyim sonucuna ulaşması buna örnek
verilebilir.

Genelleme

Toptancılık

Kutuplaştırma

❑

Bu bireyler karşısındaki dinlemek veya iletişim
kurmak yerine kendi gözlemi üzerinden
karşısındakinin ne düşündüğünü veya ne
hissettiğini tahmin etme yoluna gider. Bu
bireylerin karşısında «aslında ben ….» diye
başlayan cümleler kurma ihtimali yüksektir.

❑

Az veriden büyük genellemelere gitme
alışkanlığı olan bireyler genelde
karşısındakinin zihnini okuyormuşçasına
cevaplar verir.

Zihin okuma

Eksik bilgiyi
tamamlama

Tahmin etme

❑

Mutlakçı bireylerin kendilerince iç kuralları
vardır. Bu nedenle karşısındaki bireyi
çerçeveleyerek –meli.. –malı cümlelerle
kısıtlar.

❑

Keşkecilik birey iletişim esnasında gelişen his
ve düşüncelerini ifade etmek yerine
erteleyerek veya bastırarak durumu kendi
içinde bir iç çatışmaya dönüştürmesidir.

Mutlakçılık

Keşkecilik

❑

Benmerkezci bireyler durumlara sadece kendi
açısından bakarlar. Bu nedenle onun
karşısında ya savunma yada saldırma tepkileri
verirsiniz. Sizin düşüncelerinize önem vermez
ve kendi düşüncesinin doğru olduğunu
düşünür.

❑

Bu nedenle değiştirme gayreti içine girerler ve
kendi düşüncesinin doğruluğu üzerinden
karşısındaki insanın değişmesini beklerler.

Değiştirme

Gayreti

Benmerkezicli

k

❑

Bireyin her durumu kendine dayandırarak
üstüne alınması ve kendini koruma iç güdüsü
ile hareket etmesidir.

❑

Bu nedenle her iletişimde sürekli durumu
kişiselleştirerek kendini savunurken
bulursunuz.

Kişiselleştirme

Öz Savunu

Çatışmaların en önemli nedeni
iletişim esnasında cereyan eden
ifadelerin benliğimize bir saldırı

olarak algılamamızdır.

KÖK

NEDEN

Nedir?

MİZAÇ

KİŞİLİK

KARAKTER

Bizim doğuştan getirdiğimiz özelliklerimizdir.
Bu genetik ve kalıtsal özelliklerden kaynaklandığından, mizacın
modifiye edilmesi, manipülasyonu ya da değiştirilmesi zordur.

Karakter, çevreden edinilen deneyimlerden elde ettiğiniz
parçanızdır. Çocukluk yıllarında oluşur genelde

Karakteriniz farklı aşamalardan geçerek olgunlaşır ve son halini
genellikle yetişkinlik döneminde alır. Bu sebeple üzerinde
değişiklik yapmak ya da modifiye etmek mümkündür.

Kişilik, hem doğal olarak gelen hem de öğrenerek edindiğiniz
deneyimlerden meydana gelmektedir.
Kişilik, karakter (mizaç ve öğrenilen alışkanlıklar) ve davranışın
toplamıdır. Yani, her iki kavramı da aynı anda içermektedir.

MİZAÇ

KARAKTER

KİŞİLİK

Mizaç

Karakter

Kişilik

Ya da

kişiliğimizi
olduğu gibi

yansıtır
mıyız?

Peki, günlük
hayatta bizi
kişiliğimiz mi

yönetir?

Kişiliğimizi
Olduğu gibi
Yansıtmayız

Kişiliğimizin

Beğenmediğimiz
yönleri vardır.

Bunları saklama ve
bastırma eğiliminde

oluruz.

Kişiliğimizin
beğendiğimiz
yönleri vardır

bunları ise

yücelterek ön

plana çıkarmaya

çalışırız.

Kişiliğimizin aynı
zamanda bizim

bilmediğimiz ama bir

şekilde

davranışlarımıza
yansıyan yanları

vardır. Bazılarını ise
sadece başkaları fark

edebilir.

Benlik tasarımı: Bireyin
kendisini nasıl gördüğü,

amaç ve beklentileri,

değer yargıları, yetenekleri,
kendi kişilik özelliğine ilişkin

geliştirdiği

olumlu ve olumsuz

algılarının toplamıdır.

BENLİK

İşte bu üç yapı bizim

kendimizi dışarıya nasıl

yansıtacağımızı belirler. Bu

üç yapı üzerinden biz

kendimizle ilgili bir
tanımlama yapar
başkalarına da bu

tanımlamayı sergileriz.

BENLİK
NEDİR?

Kişinin kendini

nasıl

tanımladığıdır.

Kişinin sahip

olduğu

özelliklerle ilgili

algısıdır.

Bu tanımlama

subjektiftir.

Gerçeği

yansıtmayabilir.

Olumlu

olabileceği gibi

olumsuz da

olabilir.

BENLİK
Türleri

İDEAL
BENLİK

GEREKEN

BENLİK

GERÇEK
BENLİK

İDEAL BENLİK
Kişinin olduğu değil, daha çok
olmak istediği kişiye işaret eder.
Hayal ettiği veya olması isteği kişiyi
ifade eder.

GEREKEN BENLİK
Kişinin olması gerektiğini düşündüğü
benliktir. toplumun veya din gibi
toplumsal kurumların kişiden
beklentilerini yansıtır.

GERÇEK BENLİK
Kişinin gerçekte ne olduğu ile ilgili
benliğidir. Bireyin şu anda ne
olduğunu ifade eder.

ÇEVRE

Başkalarının

Değerlendirmeleri
BENLİK

Nasıl

Oluşur?

KİŞİSEL YAŞANTILAR

Kendi

değerlendirmeleri ve

deneyimleri

o

Aile

o

Okul

o

Akranlar

o

Sosyal Çevre vb.

o

Deneyim

o

Başarı ve
başarısızlıklar

o

Yetenek

o

Mizaç vb.

Eğer kendilik değerimiz
düşükse bu çok kolay

çatışmalara girmemize neden
olur. Çünkü söylenen her şeyi

benliğimize bir saldırı gibi

düşünmeye başlarız.

Yüksekse bu durumda daha

dengeli oluruz.

BENLİK

Tasarımı Ve

Çatışma

Sergilediğimiz benlik

tasarımından elde ettiğimiz

geri dönütler vasıtası ile

kendimize ilişkin bir

KENDİLİK DEĞERİ veya

ÖZDEĞER ALGISI geliştiririz.

Benlik Tasarımı

Olumlu olabilir.

Olumsuz olabilir.

oBen değerli biriyim

oBen zeki biriyim

oBen güzel biriyim

oBen sakin biriyim

oBen değersiz biriyim

oBen yetersiz biriyim

oBen başarısız biriyim

oBen istenmeyen biriyim

Olumsuz tanımlamalarımız fazla ise bu durumda çatışmaya yatkın

oluruz.

Çatışmalarda bireyin düşün benlik algısı ifade edilen
durumu benliğine bir saldırı olarak algılarsa çatışma

türlerinden biri ile karşılık verir.

Örneğin bir iletişim esnasında konuşulan konu kişinin
«ben yetersiz biriyim» tanımlamasını tetiklerse kişi için

çatışma başlamış olur. Küsebilir, tartışabilir,…

Benlik ve
Çatışma

Çatışma

Döngüsü

Çatışma
Döngüsü

1. EVRE

Potansiyel
Çatışma

2. EVRE
Algılanan
Çatışma

3. EVRE
Hissedilen
Çatışma

4. EVRE

Açık Çatışma

Çatışma
Döngüsü

1. EVRE

Potansiyel
Çatışma

Bu

evrede

bilişsel

ve

duygusal

olarak çatışmaya zemin hazırlayacak
nedenleri hazırlarız.

❑Amaç farklılıkları
❑Anlayış Farklılıkları
❑Güç farklılıkları
❑Yanlış anlamalar
❑Önyargılar
❑Empati yoksunluğu

Çatışma
Döngüsü

2. EVRE
Algılanan
Çatışma

Bu

evrede

bilişsel

ve

duygusal

olarak

bireyin

nedenleri

hazırdır

fakat açığa çıkarmaz.

❑

Bastırma

❑

Yön değiştirme

❑

Küsler diyaloğu

❑

Görmezden gelme

❑

Kaçma ve kaçınma

❑

Nötr beden dili

Çatışma
Döngüsü

3. EVRE
Hissedilen
Çatışma

Bu evrede artık çatışma nedenlerine
ilişkin

duygu

üretmeye

başlarız.

Kızgınlık,

öfke,

kaygı,

kıskançlık,

hiddet, kin, huzursuzluk, çekinme,
korkma, utanma vb.

❑Duygu temelli beden dili,
❑Duygu temelli ifadeler
❑Gruplaşma (Ötekiler ve Biz)
❑Duygudaş bulma
❑Ruminasyonlar

Çatışma
Döngüsü

4. EVRE

Açık

Çatışma

Bu evre artık biriktirilen duygu ve
düşüncelerin

açıkça

ifade

edildiği

evredir. Kişi o ana kadar çatışmaya
neden oluşturur. Fakat bu evrede
nasıl çatışacağımız belli olur.

❑Biçimi
❑Şiddeti
❑Dozajı
❑Süresi
❑Hasar etkisi

LİDERİNİ BUL

Uygulama

Çatışma

Türleri

oKötü ne söylerse kötüdür.

oKişilerin birbirlerinden
hoşlanmamaları, birbirlerine
kızmaları durumunda aktif çatışma
ortaya çıkar.

oAktif çatışma çoğu zaman kişinin
kendisi ile alakalıdır. Konuşulanı
kendine dayandırarak karşısındaki
kişiye olumsuz bir algı genellemesi
yapar.

oKarşısındaki kişiyi olumsuz
kodladığından ifade edeceği her şey
onun için çatışma nedenidir.

oDuygular karşılıklı olarak hissedilir

oKüsler diyaloğu…

oPasif çatışma bireylerin birbiri ile
iletişim kurmamasıdır.

oKüsmek karşımızdaki kişiyi
yokluğumuzla cezalandırmak veya
ifade etmek isteyipte edemediğimiz
düşünce ve duygularımızı anlamasını
sağlamak için kullandığımız bir
savunma mekanizmasıdır.

oPasif çatışama da bir ikilem yaşarız.
Karşımızdaki kişi bizi anlasın diye
iletişim kurmak isteriz ama iletişimi biz
başlatmayız.

oPasif çatışma çoğu zaman aktif
çatışmaya dönüşebilir.

oBen sandım ki…

oBu çatışma türünde iletişimde herkes
kendi odağında olduğundan biri başka
bir şey söylerken bir diğer başka bir
şey ifade eder.

oYine bu çatışmada birey karşısındaki
kişiye dikkat kesilmediği için çoğu
zaman yanlış anlar ve verdiği cevap
karşısındaki kişinin ifade ettiğinden çok
başka bir konuya işaret edebilir.

oYani her birey iletişimde kendi
varoluşunu yaşamaktadır.

oBu çatışmada çoğu zaman aktif
çatışmaya dönüşebilir.

oHiçte bile…

oEğer kişi kendisine verilen mesajı
tümüyle reddeder, topyekün aksi görüşü
savunursa, tümden reddetme çatışması
sergilemiş olur.

oTümden reddetme davranışı
sergileyenler, belli bir konu üzerinde
enine boyuna düşünmek yerine kolayca
toptancı görüşlere ulaşıverenlerdir.

oÖrneğin; Hep, hiç, bütün, hiçbir zaman,
asla gibi kelimeleri çok kullanırlar.
Örneğin bir konu konuşulurken sen
insanları hiç anlamıyorsun gibi bir ifade
kullanabilir.

oBu durumda karşısındaki kişi kendini
topyekün savunmaya geçer ve çatışma

oHaklısın ama…

oİki kişinin görüşleri arasında
kısmen uyuşma olması halinde
yoğunluk çatışması söz konusu olur.

oBu çatışma türünde aynı konuda
mutabık olsalar bile biri konunun bir
yönünü daha ön plana çıkararak
karşısındaki kişinin dikkatini kendi
ifade ettiği duruma çekmeye çalışır.

oBu durumda karşısındaki kişi onu
anlamak yerine konunun başka bir
odağına çekmeye çalışmasına karşı
savunmaya geçer ve çatışma başlar.

oBunu da mı demiştin…

oEğer kişi karşısındaki kaynaktan
gönderilen mesajlardan bir kısmını
algılar, diğerlerini algılamazsa, bu
durumda “kısmî algılama” ortaya
çıkar.

oBu durumda karşısındaki kişi onu
anlamak yerine konunun başka bir
odağına çekmeye çalışmasına karşı
savunmaya geçer ve çatışma başlar.

oBu çatışma türünde dinleme
becerisi zaafiyeti vardır.

oYanlış ve eksik anlamalar çatışmayı
besler.

Kulaktan Kulağa

Oyun

oKulaktan kulağa…

oAlıkoyma çatışmasında, bir kişi
kaynaktan gelen mesajı tam olarak
anlar, fakat üçüncü bir kişiye,
isteyerek veya istemeyerek doğru
olarak iletmez, değişikliğe uğratır.

oBir bilgi bize geldiğinde bir
başkasına aktarırken bilgi hasara
uğrar ya da biz kendimizden
isteyerek/istemeyerek yorumlar
katarız. Bu durumda alıkoyma
çatışması açığa çıkar.

Çatışma

Yönetimi

Çatışma durumlarını

yönetebilmen için

önce duygu, düşünce
ve davranışlarımızın

nasıl oluştuğunu

bilmelisin…

1

Tüm hayat

olayları,

iletişimler…

Duygularınızı

açığa

çıkardığınız her
türlü davranış

örüntüsü…

Olay

Davranış

SÜREÇ

Duygu

Düşünceleriniz

sizi bir

duyguya taşır.
Duygularda

düşünceler gibi

subjektiftir.

•Maruz kaldığımız
hayat olayı
hakkında açığa
çıkan zihinsel
veya bilişsel
yorumlar…

•Kişinin kişiliği,
travmaları, geçmiş
yaşantıları,
psikolojik sağlığı
ve durumun
önemi ne
düşüneceğimizi
belirler.

Düşünce

Bir olay

yaşadığınızda

bir duygu
belirmeden
ve yorum
katmadan
özetleyin.

Olay

ÇATIŞMA YÖNETİMİ

• Durumla ilgili herhangi bir duygu belirmeden

durumu yorum katmadan özetleyin.

• Görünen ne ise o odakta kalın.

Bir olay

yaşadığınızda

bir duygu

belirmeden ve

yorum

katmadan
özetlediniz.

Olay

• Olaya ilişkin kafanızda duygularınızı

harekete geçirecek düşünceler oluşur.

• Düşünceler olumluda olabilir

olumsuzda…

• Düşüncelerinizi sıralayın…

Duruma

ilişkin

zihninizde

beliren

düşünceleri
belirleyin.

Düşünce

ÇATIŞMA YÖNETİMİ

Bir olay

yaşadığınızda

bir duygu
belirmeden
ve yorum
katmadan
özetlediniz.

Olay

Duruma

ilişkin

zihninizde

beliren

düşünceleri
belirlediniz.

Düşünce

Düşünceniz
vasıtası ile
açığa çıkan
duyguları
belirleyin.

Duygu

•Düşünceleriniz bir duyguyu
açığa çıkarırç

•İlk açığa çıkan duygu sizin
birincil duygunuzdur. Bu
duyguda kalın.

•İnsanlar genelde birincil
duygusunu kaybetmekten
veya kırmaktan kaygılandığı
için makul bir duygu ile
değiştirir. Bu duygulara ikincil
duygular diyoruz.

ÇATIŞMA YÖNETİMİ

Bir olay

yaşadığınızda

bir duygu
belirmeden
ve yorum
katmadan
özetlediniz.

Olay

Duruma

ilişkin

zihninizde

beliren

düşünceleri
belirlediniz.

Düşünce

Düşünceniz
vasıtası ile
açığa çıkan
duyguları
belirlediniz.

Duygu

ÇATIŞMA YÖNETİMİ

•

Çatışmasız bir iletişim için
elinizden geldiği kadar nötr
ve iletişime davet edici bir
üslüpla.

•

Önce olayı özetleyin
ardından olaya ilişkin
düşüncenizi ve akabince açığa
çıkan duygubuzu ifade edin.

•

Karşı tarafın duruma ilişkin
düşünce ve duygularını ifade
etmesine izin vererek uzlaşma
konusunda istekli olun.

Davranış

Diyelim ki bir
arkadaşınız bir
toplantıda size

selam

vermeden geçti.

Olay

ÖRNEK

Diyelim ki bir
arkadaşınız bir
toplantıda size

selam

vermeden geçti.

Olay

ÖRNEK

•Beni görmedi bir
şey mi var
acaba?

Düşünce

•Seni
önemsemediğini
düşündün.

•Sana değer
vermediğini
düşündün.

Diyelim ki bir
arkadaşınız bir
toplantıda size

selam

vermeden geçti.

Olay

ÖRNEK

•Beni görmedi bir
şey mi var
acaba?

Düşünce

•Seni
önemsemediğini
düşündün.

•Sana değer
vermediğini
düşündün.

Duygu

Kırgınlık
Kızgınlık

Merak
Şaşırma

Diyelim ki bir
arkadaşınız bir
toplantıda size

selam

vermeden geçti.

Olay

ÖRNEK

•Beni görmedi bir
şey mi var
acaba?

Düşünce

•Seni
önemsemediğini
düşündün.

•Sana değer
vermediğini
düşündün.

Duygu

Kırgınlık
Kızgınlık

Merak
Şaşırma

Onu görmezden

gelerek küsler

diyaloğu davranışı

sergilediniz.

Davranış

Durumu,

düşüncenizi ve

duygularınız nötr
bir şekilde ifade

ettiniz.

Birey aynı durum için birden fazla düşünce

geliştirebilir ve geliştirdiği düşünce üzerinden de

onlarca duygu hissedebilir. Bu durumda

davranışları da çeşitlilik arz edebilir. Tercih ettiği

her davranış aslında bir çatışma türü olarak

karşımıza çıkar.

Çatışma
Yönetimi

Diyelim ki bir
arkadaşınız bir
toplantıda size

selam

vermeden geçti.

Küsmek

Olay

Davranış

ÖRNEĞİN:

Duygu

Kırgınlık
• Beni

önemsemiyor.

Düşünce

• O kim ki beni

fark etmiyor!

• Kötü bir gün

geçiriyor
galiba…

Tartışma

Öfke

İyi misin?

Fark etmedin
Anlayış

Empatik

becerilerinizi

geliştirin ve günlük
hayatta kullanın…

2

EMPATİ TANIMI

Kendimizi başkasının yerinde koyarak onun bakış
açısından onun ne düşündüğünü ve ne hissettiğini
tam anlamıyla anlayıp rolden çıkarak anladığımız
duygu ve düşünceyi doğru sözel ve sözel olmayan

dil kullanarak ifade edebilme becerisidir.

Kendini

başkasının

yerine koyma

Ne

düşündüğünü

anlama

Rolden çıkarak
anladığın duygu

ve düşünceyi

doğru dil ile ifade

etme

Ne hissettiğini

anlama

EMPATİ İÇİN DÖRT TEMEL AŞAMA

ALGISAL

PERSPEKTİF

ALMA

BİLİŞSEL

PERSPEKTİF

ALMA

EMPATİK
İFADE ve

AÇICI SORU

DUYGUSAL
PERSPEKTİF

ALMA

1. AŞAMA

ALGISAL

PERSPEKTİF

ALMA

Kendini

Başkasının Yerine

Koyma

3. AŞAMA

DUYGUSAL
PERSPEKTİF

ALMA

Ne Hissettiğini

Anlama

Rolüne Girdiğimiz,

Kişinin Ne Hissettiğini Anlama

ÖRTÜK DUYGULARI YAKALA

3. AŞAMA

BİLİŞSEL

PERSPEKTİF

ALMA

Ne Düşündüğünü

Anlama

Rolüne Girdiğimiz

Kişinin Duygularını Harekete
Geçiren Düşünceleri Anlama

4. AŞAMA

EMPATİK

İFADE

Rolüne Girdiğimiz, Düşüncelerini ve

Duygularını Anladığımız Kişiye

Anladığımızı İfade Etme

DİLİ ETKİLİ DOĞRU KULLANMA

UYGUN BEDEN DİLİ

İFADEYİ SADELEŞTİRME

ÖZETLEME

1. ALGISAL
PERSPEKTİF

ALMA

Kendimizi karşımıza

koyacağımız kişi

kim?

2. BİLİŞSEL
PERSPEKTİF

ALMA

Kendimizi karşımıza
koyacağımız kişi ne
düşünmüş olaya ne

yüklemiş?

3. DUYGUSAL

PERSPEKTİF

ALMA

Kendimizi karşımıza koyacağımız

kişinin düşüncelerinin neden olduğu

duygular ne?

4. EMPATİK

TEPKİ VE

AÇICI

SORULAR

Anladığımız düşünce ve duyguları etkin ve

doğru dil kullanarak ifade edip açıcı

sorularla iletişimin devamını sağlamak.

Alıştırma

Video Analizi

Etkin dinleme

becerinizi geliştirin
ve iletişimde etkin
bir şekilde kullanın.

3

Etkin

Dinleme

Dikkat

(Hem söze

hem bedene)

Anlatılana

Sadakat

(Eksik bilgiyi
tamamlama,
tahmin etme)

Nötr

Duygululuk
Duygudaşlık
yapmamak

Doğru beden
dili ve doğru
geribildirim

vermek

Yanlış Dinleme
Alışkanlıkları

YANINDA
YER ALMA

KAŞISINDA
YER ALMA

❑Haklı bulma
❑Sürekli katılma
❑Övme
❑Taraf olma
❑Aynı duyguyu hissetme

❑Eleştirme
❑Yargılama
❑Sorgulama
❑Haksız bulma
❑Karşı tarafta olma
❑Öğüt verme

Etkin

Dinleme İçin
Yapmamanız

gereken

davranışlar

TARAF OLMA

YÖNLENDİRME /

AKIL VERME

ARAŞTIRMA
İNCELEME

ELEŞTİRME

YARGILAMAK

ÖĞÜT VERMEK

TAHLİL ETMEK

TANI / TEŞHİS

KOYMAK

SORU SORMAK

ÇÖZÜM
SUNMAK

ÖNYARGILI

OLMA

UYGUN

OLMAYAN BEDEN

DİLİ

Stres

Nedir?

Organizmanın bedensel ve ruhsal

sınırlarının tehdit edilmesi ve
zorlanması ile ortaya çıkan bir

duruma denir.

STRES

Stres bedenimizi veya

ruhumuzu tehdit edeceğini
düşündüğümüz anda ortaya

çıkar.

Stres

Bu durumda savaş ya da

kaç tepkisi veririz.

Stres normal sınırlarda
hissettiğimizde değerli

bir duygudur. Stres

motivasyon duygusunu

tetikler.

Stres durumlarında
zihinsel, fiziksel ve
davranışsal tepkiler

veririz.

Stres hem iç hem de
kişiler arası çatışmayı

tetikler.

Stres duygusunu değil onu

açığa çıkaran kaynakları
yönettiğimizde stresle
mücadele edebiliriz.

Stres

Belirtileri?

oHızlı nefes alıp verme

o Ağız kuruluğu

o Soğuk ve nemli eller

oSıcaklık hissi

o Gergin kaslar

o Hazımsızlık

o İshal

o Kabızlık

o Nedensiz yorgunluk

o Gerginlikten kaynaklanan baş ağrısı

o Sinirsel tikler

o Yerinde rahat oturamama

oKaygılı hissetme,

oGüçsüz hissetme,

oÇatışmaya açık olma,

oHuzursuzluk,

oYalnız hissetme,

oDuygululuk hali ağlamaya yatkınlık,

oSinirlilik ya da kontrolsüzlük duygusu,

oBaskı altında hissetme

oDepresif hissetme

oDüşünce organizasyonunda sorun
yaşamak,

oBaşlayamamak,

oErteleme, öteleme,

oKonsantrasyon güçlüğü,

oUnutkanlık,

oKontrolsüzlük,

oKarar vermede güçlük yaşamak

oSık hata yapmak

oBağımlılığa yatkınlık (Teknoloji, alkol, ilaç
ya da yemek gibi),

oUykusuzluk ya da aşırı uyuma,

oGevşeme ya da sakinleşme açısından
güçlükler,

oAşırı yemek yemek yada hiç yememek

oSosyal ortamlardan kaçınma, sosyal
izolasyon

oSakarlık veya kazalara yatkınlık,

oÇatışmacı bir karakter sergileme

oSuçlayıcı bir üslup kullanma.

oHareketsizlik

Stres

Döngüsü?

Stres

Tepkisinin
Basamakları

Alarm

Reaksiyonu

Evresi

Direnç
Evresi

Tükenme

Evresi

Stres

Tepkisinin
Basamakları

1. EVRE

Alarm

Reaksiyonu

Bu dönem, insanın dış uyaranı stres
olarak algıladığı evredir.

Vücut bir stres kaynağı ile karşılaştığı
zaman

buna

hazırlanır

ve

stres

hormonlarının

salgılanması, kan

basıncının

yükselmesi

ve

terleme

gibi çeşitli tepkiler verir.

Bir kaynağın bizi etkilediği evredir.

Stres

Tepkisinin
Basamakları

2. EVRE

Direnç
Dönemi

Normalde kişi stres kaynağı olan
problemini etkili bir şekilde çözdüğü
zaman,

vücut

alarm

aşamasında

meydana

gelen

zararları

onarır,

vücudun

verdiği

tepkiler

ortadan

kaybolur.

Bu evrede ya teslim olarak ya da
çözmeye çalışarak direnç gösteririz.

Bu evrede alınan önlemler işe yarar.

Stres

Tepkisinin
Basamakları

3. EVRE

Tükenme

Bu

evrede

artık

stres

duygusal,

sosyal,

fiziksel,

davranışsal

ve

zihinsel etkilerini hissettirir ve açığa
çıkar.

Stres

yaratan

kaynak

ortadan

kaybolmadığı

sürece

bu

etkileri

yaşamaya devam ederiz.

Kişi bu evrede bir çok biyolojik ve
psikolojik

hastalığa

karşı

savunmasızdır.

Stres

Kaynakları

Stres

Kaynakları

Fiziksel Stres
Kaynakları
(Ses, ışık,

kalabalık, gürültü

vb)

Sosyal Ekonomik

Kaynaklar

Aile, akran ve iş

hayatı…

İş Yaşamı

Bireysel ve
Psikolojik
Kaynaklar

(Yaş, cinsiyet,
kişilik yapısı…)

Stresle Baş Etme
Yöntemleri

Stres yaratan
durumu tespit
ederek yeniden
yapılandırma…

1

İşyerinin küçülmeye gideceğini ve
bazı çalışanlarla yolların ayrılacağı

ifade edilmiştir.

İşimi kaybedersem hayatım

mahvolur.

Öfkeli, aceleci, sabırsız ve ani

tepkiler verme

Huzursuzluk, kaygı, endişe

Mide yanması, baş ağrısı ve

boyun ağırsı

Karşılaştığın durumu

kendine özetle…

Duruma ilişkin

düşüncelerini cesurca

kendine ifade et.

Bilerek yada bilmeyerek

nasıl davranışlar

sergiliyorsun.

Duruma ilişkin beliren

birincil duygularını belirle.

Bedenine yönel bu stres

durumunu nerende

hissediyorsun.

Önce Durumu

Tanımla

Düşüncelerin ne

Diyor?

Duyguların Ne

diyor?

Bedenin Ne

diyor?

Davranışların

Ne?

Düşünceni değiştirirsen tüm

olayın akışı da değişir.

Yeniden Yapılandırma

• Mantıksız düşünüyorum çünkü;

• Elimde işimi kaybetmeye yönelik hiçbir veri olmadan kafamda yarattığım

senaryolar üzerinden durumu yaşıyorum.

• Burası benim 5. işyerim. Demek ki daha önce 4 kere yer değiştirdim ve

hayatım mahvolmadı. Yolumu buldum. Daha önce başardım.

• İşimi kaybetmekten değil yeni durumlara karşı direnç göstermemden dolayı

stres yaşıyorum. Bu konuda yardım alabilirim.

• Sakin olmalıyım ve işime bakmalıyım.

Hayat tarzınız strese

yatkınlığınızı

artırıyor olabilir bu
nedenle yaşamınızı
yeniden dizayn edin.

2

Mola verin ve sık

sık kendinizle
zaman geçirin

Spor Yapın

Hobi edinin

İyi uyuyun.

Sosyal

ilişkilerinizi
güçlendirin.

Spot Öneriler
İyi beslenin

Kişisel gelişiminize

yatırım yapın
3

Psikolojik yardım

alın. (Önleyici

psikolojik hizmet)

Problem çözme

becerileri
konusunda
yardım alın

Nefes ve
Gevşeme
teknikleri
öğrenin

İyi bir kariyer

planlaması yapın.

Zaman yönetimi

konusunda
kendinizi
geliştirin.

Spot Öneriler
Olumlu hayal

kurun