MODÜL 7 AHLAK GELİŞİMİ

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

AİLE OKULU PROJESİ

AHLAKİ GELİŞİM

Eğitimin
Amacı

• Aile eğitiminde çocukların

ahlak gelişimi özelliklerini
tanıma ve çocukların yaş
gruplarına göre değer
eğitimi gerçekleştirme.

AMAÇ

Ahlaki
Gelişim

•Tanımı ve Önemi

•Ahlak Gelişimi İle İlgili

Kavramlar

•Ahlak Gelişim

Kuramları

•Ahlaki Gelişimin

Ortamları

İÇİNDEKİLER

Ahlaki
Gelişim

• Tanımı ve Önemi

• Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

• Ahlak
• Törel Davranış
• Bencillik
• Öykünme
• Vicdan
• Özgecilik

• Ahlak Gelişim Kuramları

• Piaget’ye Göre Ahlak Gelişimi
• Kohlberg’e Göre Ahlak Gelişim Kuramı

• Psikanalitik Kurama Göre Ahlak Gelişimi

• Davranışçı Kurama Göre Ahlak Gelişimi
• Toplumsal Öğrenme Kuramına Göre Ahlak

Gelişimi

• Ahlaki Gelişimin Ortamları

• Ebeveynlik
• Okullar

1.BÖLÜM

Ahlaki Gelişim

Tanım:
Çocuğun hayatının ilk yıllarında
başlayan ve yaşamı boyunca
devam eden içinde yaşadığı
toplumun değer yargılarını
kabullenme ve sosyalleşirken o
toplumun iyi ve kötülerini
öğrenme sürecidir.

Ahlaki Gelişim Tanımı

•Ahlak gelişimi; bireyin
toplumun değer yargılarını
benimseyerek içinde
bulunduğu çevreye uyum
sağlamasını ve kendi ilke ile
değer yargılarını
oluşturmasını amaçlayan bir
süreç olarak tanımlanır.

•Bireyin doğuştan getirdiği
gizli güçlerin etkisi ile
toplumda var olan iyi-kötü
ya da doğru-yanlış
kavramlarının inanç, huy,
tutum, alışkanlık, âdet,
gelenek, görenek gibi
manevi değerleri oluşturan
değerlerin tümüdür.

Ahlaki Gelişim

• Ahlak gelişimi; bireyin toplumun değer

yargılarını kazanarak içinde bulunduğu
çevreye uyumunu, kendi ilke ve değer
yargılarını oluşturmasını amaçlar.

• Birey, bu değerler sistemini dönemler

içinde geliştirmektedir.

• Ahlak gelişimi üzerine Piaget ve

Kohlberg başta olmak üzere Gilligan gibi
bir çok bilim adamı çalışmalar
yürütmüştür.

• Piaget, ahlak gelişim kuramına göre, ahlak

gelişim aşamalarının altı yaştan sonra,
Kohlberg ilk yaşta başladığını belirtirken,

Gilligan ise ahlak gelişimini genel olarak
ahlak sevgisine göre ele almıştır.

• Genel olarak ifade edilirse ahlak gelişimi

çok erken yaşlarda, çocuğun yakın
çevresindeki ilk ilişkileri sonucu başlar.
Çevreden gelen tepkilerle belirlenen
davranışlara ilişkin ilk izlenimler ve
bilgiler giderek ahlaki davranışlara ve
ahlak kurallarına temel olur.

• Bu nedenle çocuğun okul öncesi dönemde

içinde yetiştiği, kendisine model oluşturan
yakın çevresindeki kişilerin tutum ve
davranışları ahlak gelişimi açısından
büyük önem taşımaktadır.

Ahlaki Gelişim Önemi

• Ahlak gelişiminin birincil hedefi,

bireyin evrensel ilkeler, doğru-yanlış,
hak ve adalet kavramları doğrultusunda
kendi doğrularını ve ilkelerini
geliştirmesidir.

• Çevreden gelen tepkilerle belirlenen

davranışlara ilişkin izlenim ve bilgiler
ahlaki davranışlara ve ahlak kurallarına
temel olur.

• İnsanlar, ahlak kurallarını bilmesine

karşın bu kurallara uymakta güçlük
çeker. Bu nedenle çocukların ahlak
gelişiminde dikkat edilecek en önemli

nokta; küçük yaştan başlayarak
ahlak kurallarına inanmalarını,
bunlara karşı olumlu bir tavır
geliştirmelerini ve bunları uygulama
alışkanlığını kazanmalarını
sağlamaktır.

• Her toplumun kendine özgü ahlak

kuralları vardır. Her birey, küçük
yaştan başlayarak içinde büyüdüğü
toplumun ahlak kurallarına göre iyi ve
doğru sayılan davranışları yapmayı
öğrenir.

Ahlaki Gelişim Önemi

• Çocuk ahlak kurallarını, öncelikle

anne, baba ve yakın çevresiyle olan
ilişkilerinden öğrenir.

• Çocuğa iyi davranışın neden iyi, kötü

davranışın da neden kötü olduğu
açıklanmalıdır.

• Çocuk büyüdükçe diğer bireylerin

duygularını ve toplum kurallarını
anlama yeteneğini geliştirir.

• Toplum farkı olmadan, tüm dünyanın

kabul ettiği ortak ahlak kuralları,
evrensel değerlerdir. Yani din, ırk, ülke

farkı tanımazlar. Sevgi, yardımlaşma,
doğruluk, dürüstlük, insan severlik,
acıma gibi duygular ve davranışlar her
toplumda geçerli olan evrensel
değerlerdir.

• Her bireyin, kendi toplumunun

kurallarına ve evrensel değerlere uygun
yetiştirilmesi gerekir.

• Ahlak gelişiminin en üst düzeyi ise

kendi toplum kurallarına ve evrensel
değerlere uygun, ancak bağımsız
olarak doğru karar verme ve buna
uygun davranış sergileme yeteneğidir

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

• Ahlak gelişimini daha iyi

anlaşılabilmesi için ahlak gelişim ile
ilgili kavramların ele alınması
önemlidir.

• Bu kavramlar arasında ahlak, törel

davranış, bencillik, öykünmecilik,
vicdan, mizaç, kişilik, karakter ve
özgeciliktir.

Ahlaki
Gelişim

• Tanımı ve Önemi
• Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramla

• Ahlak
• Törel Davranış
• Bencillik
• Öykünme
• Vicdan
• Özgecilik

• Ahlak Gelişim Kuramları

• Piaget’ye Göre Ahlak Gelişimi
• Kohlberg’e Göre Ahlak Gelişim Kuramı

• Psikanalitik Kurama Göre Ahlak Gelişimi

• Davranışçı Kurama Göre Ahlak Gelişimi
• Toplumsal Öğrenme Kuramına Göre Ahlak

Gelişimi

• Ahlaki Gelişimin Ortamları

• Ebeveynlik
• Okullar

1.BÖLÜM

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

•Törel davranış, toplumun töresine

uygun davranıştır.

• Her toplumun, ahlak, inanç, gelenek ve görenekleri

vardır. Örneğin; çocuk yetiştirmenin toplumsal ilkelere,
kurallara inançlara, ahlaka, gelenek ve göreneklere de
uygun olması istenir. Toplumsal davranışın değeri,
özelliği, töreye uygun olmasıyla doğru orantılıdır.

• Törel davranışla ilgili olarak toplumdan topluma iyi-

kötü, doğru-yanlış gibi değer yargıları değişebilir. Törel
gelişim içinde, davranışların toplumun uygun göreceği
bir biçimde düzenlenmesi de yer alır.

• Çocuklar, törel davranışlara doğuştan sahip değildir.

Çocuk doğuştan ne iyi, ne de kötüdür. Çocuğun nasıl bir
birey olacağı doğumdan sonraki yaşantılarına bağlıdır.

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

• Bencil; yalnız kendi çıkarlarını düşünen, kendi

çıkarlarını herkesinkinden üstün tutan birey olarak
tanımlanabilir.

• Bencillik ise; başkalarını umursamadan bireyin

bütün eylem ve işlerinin kendi yararına, çıkarına yönelik
olması, bu tutumun yaşam tarzı hâline getirmesidir.
Temel gelişimde bencil davranışlar aşamasında olan
insan, sadece kendi çıkarlarını düşünür.

• Bencil davranışlar en çok 3-6 yaşlarda görülür. Daha

önceki yaşlar, töre dışı davranışlar dönemidir ve bu
dönem ilk üç yılı içine alır.

• Bu çağda çocuk, iyilik ve kötülük düşüncesine sahip

değildir. Yalancılığın ve hırsızlığın kötü bir şey olduğunu
bilmez. Yalanlar, hayal dünyasının zenginliğinden;
hırsızlık ise henüz mülkiyet kavramı gelişmediğinden

meydana gelir.

• Zihinsel yapı tam gelişmediğinden daha çok

duygularının etkisi altındadır.

• Bu yaşlarda çocuk, kendini dünyanın merkezi gibi

görür.

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

• Öykünme; taklit etme, bireyin

başkalarının davranışlarını kendine model alarak
benimseyip yinelemesidir.

• Boyun eğmek, itaat etmek için başkasının

davranışına olduğu gibi hiç değiştirmeden
yapmaktır.

• Öykünme, çoğunlukla beğenilen takdir gören

davranışları yapanlara benzemek için yapılırken;
boyun eğmek, etki yapanlarla iyi anlaşmak için de
yapılır.

• Törel gelişimin öykünmecilik aşamasında olan

birey, ne yapması gerektiğini kendi içinde ölçüp
tartmadan, kendine kolay geldiği ya da
kınanmaktan korktuğu için başkalarının
yaptığını yaparak rahat eder.

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

•Vicdan; insan davranışlarının iyiliğini,

kötülüğünü, doğruluğunu, yanlışlığını,
haklılığını, haksızlığını içsel olarak yargılama
gücü olarak tanımlanır.

• Çocuğun kendisini kontrol edebilmesiyle

ilgilidir.

• Vicdan, bireyi davranışları hakkında bir yargıda

bulunmaya yönelten, kendi ahlak değerleri
üzerine dolaysız ve kendiliğinden yargılama
yapmasını sağlayan güçtür.

• Bu güçle birey, davranışları konusunda bir

karara varır, bu karara göre kendisini
ödüllendirir ya da cezalandırır.

• Vicdanlılık; duygusal ve ussal(akıl) vicdan

olmak üzere ikiye ayrılır.

• Duygusal vicdanlılık, aşamasında insan

davranışlarını duygusal inançlarıyla yargılar.
Bilişsel olarak ergenliğe kadar bu dönem sürer.

• Ussal vicdanlılık aşamasındaki birey,

davranışlarını ussal inançlarıyla yargılar.
Duygusal vicdanlılıktan ussal vicdanlılığa
geçen birey, törel ilke ve kuralları akıl
süzgecinden geçirerek ve sorgulayarak uygular.
Törel ilke ve kuralların yerine, zamanına,
duruma ve uygulanan bireye göre değiştirilip,
geliştirilerek uygulanabileceğinin bilincine
varır.

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

•Özgecilik

• İnsanın kendisinden önce başkalarının

iyiliğini, yararını düşünüp onlara
yardımcı olmasıdır.

• Bu özgecilik duygusu, kişinin başkalarının

iyiliği için çalıştığının belirtisi olmakla
birlikte sevginin bir parçasıdır.

• Bireylerin bencillikten kurtulması, törel

duyguların geliştiğini gösterir. Çocuk
bencillikten kurtuldukça “özgeci” olmaya
başlar.

• Çocuk, dokuz-on yaşlarına ulaştıktan sonra kendi

kendini eleştirebilecek bir olgunluk düzeyine
ulaşır.

Disiplin

• İşbirliği

yapabilme
kuralları
tanıma ve
uyma,
başkalarının
haklarına saygı
gösterme

Karakter

• Kişiye özgü

davranışlar
bütünü

Vicdan

• insanın kendi

davranışlarını
ahlaki ölçülere
göre
değerlendirere
k bunlar
hakkında
yargıda
bulunmasıı

Ahlak

• İnsanın

değerlerini ve
davranışlarını
içerir; etik ise
bu alanda
yapılmış olan
akademik
çalışmalar ile
ilgilidir.

Etik

• Ahlakın felsefi

boyutta
incelenmesine
etik denir.

Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramlar

MİZAÇ

• doğuştan gelen,
• mizacın modifiye edilmesi,
• manipülasyonu ya da değiştirilmesi zordur.
• kişiliğinizin biyolojik ve içgüdüsel süreçlerle meydana

gelmiş bir kısmı

• Mizaç, hepimizin psikolojik DNA’sıdır.

MİZAÇ

MİZAÇ

• bireylerin;
• duygu, düşünce ve davranış

farklılıklarının kaynağı,

• insanların algı önceliklerini,
• motivasyon farklılıklarını,
• istek, ihtiyaç, beklenti ve arayışlarını

belirleyen yapısal bir çekirdektir.

KARAKTER

• 1- Ayırt edici nitelik.

• 2- Bir bireyin kendine özgü yapısı, onu

başkalarından ayıran temel belirti ve
bireyin davranış biçimlerini belirleyen,
üstün ana özellik, öz yapı, ıra, seciye.

• 3- Bir kimsenin veya bir insan grubunun

tutumu, duygulanma ve davranış biçimi.

• Kişiliğin ahlaki boyutu, iskeleti; bireyin

zihinsel gücünü oluşturan ve şekillendiren
genel özelliklerdir: iyi huyluluk, dürüstlük,
alınganlık vs gibi.

KARAKTER

• Karakter: Tecrübelerin yansıması

• Karakter, çevreden edinilen bir parçanızdır.
• Aynı zamanda, deneyimlerinizin ve hayatınız

boyunca yaşadığınız sosyal etkileşimlerin bir
sonucu olarak oluşur.

• karakterinizin kökleri kültürünüzde saklıdır.
• Mizaç temelinde gelişen karakter için ,

değişmez değil fakat değişime oldukça
dirençli olan duygulanım, düşünce ve
davranış kalıplarıdır diyebiliriz.

KİŞİLİK, KARAKTER, MİZAÇ

MİZAÇ

KARAKTER

KİŞİLİK

Ahlaki
Gelişim

• Tanımı ve Önemi
• Ahlak Gelişimi İle İlgili Kavramla

• Ahlak
• Törel Davranış
• Bencillik
• Öykünme
• Vicdan
• Özgecilik
• Ahlak Gelişim Kuramları

• Piaget’ye Göre Ahlak Gelişimi
• Kohlberg’e Göre Ahlak Gelişim Kuramı

• Psikanalitik Kurama Göre Ahlak Gelişimi

• Davranışçı Kurama Göre Ahlak Gelişimi
• Toplumsal Öğrenme Kuramına Göre Ahlak

Gelişimi

• Ahlaki Gelişimin Ortamları

• Ebeveynlik
• Okullar

1.BÖLÜM

Etkinlik 1: Hikâye;“riskli alanlar”

• Oklahoma’da güneşli bir cumartesi öğleden

sonrası arkadaşım Bobby Lewis iki küçük
oğlunu mini golf oynamaya götürmüş.

• Biletçiye yaklaşmış ve “Biletlerin fiyatı ne

kadar?” diye sormuş. 17

• -Genç adam(biletçi): ”Büyükler üç dolar,

daha doğrusu altı yaşından büyük herkes üç
dolar. Altı ve altı yaşın altındakileri bedava
alıyoruz. Çocuklarınız kaç yaşındalar ?”
diye yanıt vermiş.

• -Bobby: “Küçük 3, büyük 7 yaşında.

Sanırım size 6 dolar vereceğim.” Demiş.

• -Genç adam (biletçi): “Bayım siz

piyangodan para filan mı kazandınız? Üç
dolar kâra geçebilirdiniz. Büyüğün altı
yaşında olduğunu söylemeyebilirdiniz. Ben
nereden anlayacaktım? diye yorumda
bulunmuş.

• -Bobby: “Evet, bu doğru olabilir ama

çocuklar doğrunun ne olduğunu
biliyorlar” demiş.

Etkinlik 2

•Yukarıdaki hikâyeyi tamamlamanız
gerekirse nasıl tamamlarsınız?

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Ebeveynlik

Okullar

Ebeveynlik

Sevgiyi Çekme:

Bir ebeveynin, ilgisini ya da sevgisini

ergenden çekmesini ifade eden disiplin

tekniği.

Güç Kullanımı:

Bir ebeveynin ergen ya da ergenin

kaynakları üzerinde kontrol sağlamayı

amaçlayan disiplin tekniği.

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Okullar

Örtük Program:

Her okulu nitelendiren yaygın ahlaki atmosfer.

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Karakter Eğitimi:

Öğrencilerin ahlaki olmayan davranışlarla ilgilenmesini ve
diğerlerine zarar vermesini önlemeye yönelik temel ahlaki

bilgiler öğretmeyi amaçlayan doğrudan ahlaki eğitim

yaklaşımıdır.

Okullar

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Karakter Eğitimi

• Ahlaki değerlerin eğitiminde adalet, iyi ve doğru konusunda anlayış

oluşturulması ve benimsenmesi, özverili olmak, alçak gönüllülük ve ahlaki
alışkanlık kazanma gibi değer ve uygulamalara yer verilmektedir.

•

Ahlak eğitiminin dört tipolojisinden bahsedilebilir:

1.

Sınır belirleme

2.

Değerlerin belirginleştirilmesi

3.

Karakter oluşturma

4.

Ahlaki kavrayış

• Ahlak eğitimi kuram temellidir. Karakter eğitimi ise kuramdan çok uygulamaya

dönüktür ve eğitimsel açıdan bir çok strateji içermektedir.

•

Etkili karakter eğitiminin ilkeleri:

1. Derslerle bütünleştirme
2. Olumlu okul ortamı
3. Yönetimsel politika ve uygulamalar
4. Yetkin öğretmen
5. Okul ve aile ortaklığı

KARAKTER EĞİTİMİ

Okullar

Bireylerin, onlar için önemli olan en iyi işleyen, yaşam

amaçlarına en iyi hizmet eden hizmet eden şeylerin neler
olduğunu belirginleştirmelerine yardımcı olmaya odaklanan

eğitsel yaklaşım alanları.

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Okullar

Topluma Hizmet Uygulamaları:

Sosyal sorumluluk ve topluma hizmeti geliştirmeye yönelik

eğitim biçimi.

Ahlaki Gelişimin Ortamları

Ahlak Gelişimini Desteklemeye Yönelik

Etkinlikler

• ÖĞRENME FAALİYETİ–2
• Erken çocukluk döneminde çocukların bilişsel

yapıları, kuralları ve ahlak kurallarını anlamaya
yeterli değildir.

• Bu nedenle onlarla kuralları soyut semboller hâlinde

sözcüklerle tartışmak yerine kuralları evde ve okulda
birlikte uygulayarak, yaşayarak benimsetmek gerekir.

• Kuralların nedenleri onların anlayabileceği şekilde

eylemlerle ve somut yollarla açıklanmalıdır.

• Anne-babalar ve öğretmenler, her şeyden önce

söylediklerini kendileri uygulayarak iyi birer model
olmalıdırlar.

Ahlak Gelişimini Desteklemeye

Yönelik Etkinlikler

• Örneğin; yemekten önce el

yıkama kuralı yetişkinlerle
birlikte planlanıp uygulanmalıdır.

• Yemekten önce el yıkamak

gerektiği, el yıkanmadığı zaman
hasta olunabileceği çocuğa
resimlerle, videolar izletilerek ve
drama etkinlikleri yoluyla
öğretilebilir. Böylece çocuğun,
kuralı nedenleriyle kazanması
sağlanır.

Ahlak Gelişimini Desteklemeye

Yönelik Etkinlikler

• İyi alışkanlıklar olumlu ahlak kuralları

geliştirilirken; çocukların yaş, gelişim ve hazır
bulunuşluk düzeylerine uygun bazı gazete, dergi,
televizyon haberleri, gerçek ya da sanal durumlar
ele alınarak tartışmalar yapılabilir.

• Evde ve okulda sorumluluk (örneğin; yemek

saatinde masaların hazırlanması ve toplanması
gibi) verilebilir.

• Çocuklar doğaya düşkündürler, bu nedenle

hayvanlar dünyası ve ağaçların dili kullanılarak
kuşlara yem verme, bitkileri sulama gibi
etkinliklerle canlılara merhamet gösterme,
dayanışma gibi davranışlar öğretilebilir.

ETKİNLİK

• Kırılan oyuncağı konuşturmak,

kolu kırılan bir bebeğin canının
nasıl acıdığını bebeği konuşturarak
yaptığı şeyin yanlış olduğunu
hissettirmek (farkındalık) gibi
insanlarla ilgili özellikleri cansız
varlıklara yüklerler.

• Anadili etkinliklerinde, bazı

değerlere daha fazla ağırlık veren
çocuk kitapları üzerinde birkaç
gün üst üste durulabilir.

Uygun sınıf ortamı ya da drama odasında ahlak

gelişiminin tanımı ve önemini anlatan

etkinlikler:

• Tanışma, selamlaşma, bayramlaşma
• 

Sınıf ortamında sosyal gelişim ile

ilgili kavramları anlatan etkinlik. Örn:
Evimiz

• 

Törel davranış, bencillik, öykünme,

vicdan, özgecilik ile ilgili drama etkinliği.
Örn: Kalemin sahibi kim?

• 

Sınıf ortamında Piaget’ye göre ahlak

gelişim dönemlerine uygun örnek olay
canlandırma. Örn: Benim ailem

• 

Kohlberg’e göre ahlak gelişimi

dönemlerine uygun örnek olay
canlandırma. Örn: Evimizdeki olaylar

• Ahlak gelişiminin diğer gelişim alanları

ile ilişkisini anlatan bir toplum olayını
anlatan drama etkinliği, yaşadığımız
çevre. Örn: Karınca

Etkinlik örneği 1 : Evdeki Kardeş

Dramatizasyon

• Sınıftaki çocuklardan bir anne, bir çocuk bir

de henüz yürümeyen küçük kardeş seçilir.
Aşağıda anlatılan olay çocuklar tarafından
canlandırılır ve değerlendirilmesi yapılır.

• Ali annesinin yanında kardeşine iyi

davranır(oyuncaklarını verir, düşürdüğü
çıngırağı yerden alıp kardeşine uzatır, onu
öper, yanağını okşar).

• Fakat annesi başka odaya gittiğinde

kardeşini (oyuncaklarını elinden alır,
yanağını sıkar)ağlatır.

• Bu küçük olay canlandırıldıktan sonra

çocuklara şu sorular yöneltilir:

• 

Ali’nin kardeşine yaptığı doğru mu?

• 

Kardeşinin canı acımış mıdır?

• 

Siz kardeşinize böyle davranır

mıydınız?

• 

Ali dürüst bir çocuk mu?

• Alınan cevaplardan sonra Ali’nin kardeşinin

canını yakmaktan çekinmediği ve bunun
yanlış olduğu çocuklara açıklanır.

• Anne-babalar ve öğretmenler her şeyden

önce söylediklerini kendileri de
uygulayarak iyi birer model olmalıdır.

Etkinlik örneği 2: Eve Gelen Misafir

• Drama saatinde istekli çocuklardan bir anne, bir

çocuk, üç komşu teyze seçilir. Çocuklara aşağıdaki
olay anlatılır, bunu doğaçlama yapmaları istenir.

• Anne sabah kalktığında temizlik yaparken çocuğuna;

“Eğer uslu durursan öğleden sonra seni parka
götüreceğim.” diye söz verir. Çocuk uslu durur.
Öğleden sonra hazırlanırlar tam parka gitmek
için kapıdan çıkacakken kapı çalar, kapıyı
açtıklarında komşularının misafirliğe geldiklerini
görürler.

• Çocuklar bu doğaçlamayı yaptıktan sonra aşağıdaki

sorular yöneltilir.

• 

Bu durumda anne ne yapar?

• 

Bu durumda çocuk ne yapar?

• 

Çocuk bu durumda neler hisseder?

• 

İleriki yıllarda çocuk neler hisseder?

• Not: Bu etkinlikler müzik eşliğinde yapılabilir.

• Örneğin: Çalışkanlık duygusunu geliştirmeye

çalıştığımız dönemde bu konuyu destekleyen bir
eğitim ortamı oluşturulabilir.

• “Ağustos böceği ile karınca” ve “altın yumurtlayan

tavuk” hikâyesi okunup çalışkan ve tembel
kavramları verilebilir.

• Aşağıdaki hikâye okunup, rol dağılımı yapıldıktan

sonra hikâye canlandırılabilir.

• İyi alışkanlıklar olumlu ahlak kuralları geliştirir.

Etkinlik örneği 3: Altın yumurtlayan tavuk

• Köyün birinde bir çiftçi varmış. Çiftçinin de

birçok tavuğu varmış. Bu tavuklar, günde
ancak bir yumurta yumurtlarmış. Çiftçi daha
çok yumurta almak için elinden geleni
yaparmış, fakat ne yapmışsa fayda etmemiş.

• Bir gün kümese girdiğinde ne görsün? Altın

bir yumurta follukta durmuyor mu?
Gözlerine inanamamış. Evirip çevirip
bakmış. Evet, bu gerçekten altın bir yumurta
imiş. Bu tavuğu hemen diğer tavuklardan
ayırmış. Gizli, özel bir yerde kuluçkaya
yatırmış. Altın yumurta yumurtlasın diye
ona en güzel yemleri vermiş. Ama ne
yaptıysa boşa çıkmış. Durum değişmemiş.
Çiftçi altın yumurtlayan tavuktan umudunu
kesmemiş. Ha bugün, ha yarın bana altın

yumurta verir diye beklemiş durmuş. Bir
gün tavuk dile gelmiş:

• -Benden artık altın yumurta bekleme,

anladın mı?

• O günden sonra da her gün normal yumurta

vermiş.

• Anlatım bittikten sonra çocuklardan

hikâyeyi yorumlamaları istenir.

• Not: Bazen hikâye yarım bırakılıp

çocukların tamamlaması istenir.

• Hayvanlar dünyası kullanılırken çocuklara

merhamet dayanışma gibi erdemli
davranışlar anlatılır.

Etkinlik örneği 4: Evimizdeki kurallar

• Amaç: Ev yaşantısındaki kuralları

tanımlayabilme

• 

Uygulama: Çocuklara kendi

ailelerine ait kuralların neler olduğu,
bu kuralların neden önemli olduğu,
uymadıkları zaman sonucunun ne
olacağı sorulur.

• Evde yapılması gereken işlerin neler

olduğu, kurallar ailedeki iş
bölümünün olup olmadığı kimlerin
hangi sorumluluklarının olduğu

hakkında konuşma yapılır. İstekli
çocukların bir günlük yaşamının rol
paylaşımı ile canlandırmaları istenir.

• Kurallara uygun davranmanın ahlaki

gelişime olumlu etkisi vardır.

Etkinlik Örneği 5: Kalemin sahibi kim?

• 

Materyal: Maket şeklinde büyük bir kalem

• Uygulamada lider, hazırlanan maket kalemini iki elle tutup çocuklara gösterir ve

“Bu kalemi yerde buldum bu kalem size mi ait?” diye sorar. Çocuklardan
sahip çıkmadığı için lider şu soruları yöneltir:

•

Bu kalem nasıl bir kişiye ait olabilir?

•

Bu kişinin ellerinin büyüklüğü ne kadardır?

•

Bu kalem ile neler yapılır?

•

Bu kalem ile nasıl bir kâğıda resim çizilebilir?

•

Kalemin ucu bitince nasıl açabiliriz?

•

gibi sorular yöneltilir.

Etkinlik Örneği 6: Karınca

• 

Amaç: Çevremizde yaşayan çeşitli

canlıları tanıyabilme (yardımlaşma)

• 

Materyal: 1 e 10 oranında büyütülmüş,

karıncanın başını gösteren fotoğraf

• Uygulama: Çocuklara çevremizle ilgili

bilgi verildikten sonra büyütülmüş olan
karıncanın başının fotoğrafı gösterilir.
Çocuklara bu fotoğrafın ne olabileceği
sorulur, yanıtlar alınır. Eğer doğru yanıt
verilmezse lider bu başın bir canlıya, bir
hayvana ait olduğu gibi ipuçları verir.

• Lider, “Çocuklar, karınca bir yiyecek buldu.

Kocaman bir şeker. Yuvası da çok uzakta.

Bunu yuvasına nasıl taşıyabilir?” diye
çocuklara sorular yöneltir. Çocuklara sınıfta
bulunan malzemeleri kullanabilecekleri
söylenir. Çocuklar, sınıftaki malzemeleri
kullanarak bir taşıma aracı yaparlar. Daha
sonra çocuklar karınca olurlar ve yaptıkları
araçla şekeri taşıyarak olayı canlandırırlar.

• Kuralları tartışmak yerine çocukların

anlayabileceği şekilde okulda birlikte
uygulayarak yaşayarak benimsetmek
gerekir.

Ahlak Gelişimini Desteklemeye

Yönelik Materyaller

• Erken çocukluk döneminde ahlak

gelişimi destekleyici etkinlikleri
gerçekleştirmek için gerekli bazı
materyaller:

• 

Müzik kutusu

• 

Çocuk şiirleri

• 

Çeşitli resimler

• 

Boş tahta ve mukavva kutular

• 

Plastik oyuncak, tabak, çay

takımları

• 

Büyük kamyon, uçak ve trenler

• 

Küçük bebekler

• 

Oyuncak ve gerçek telefonlar

• 

Müzik aletleri, zil, tel defter

• 

Parmak boyası

• 

Öykü kitapları ve masallar

• 

El kuklaları

• 

Küçük ev aletleri

• 

Küçük ve bakım istemeyen

bitkiler

• 

Bilgi kartları

• 

Büyük arabalar

Etkinlik adı: Benim ailem

• Ahlak Gelişimine Uygun Etkinlik

Planlama

• 

Materyal: Önerilen konularla ilgili

resimler, fotoğraflar

• 

Amaç: Ailelerin özelliklerini

öğrenebilme

• 

Uygulama: Çocukları kendi aileleri,

yakın çevrelerindeki dede, teyze, hala vb.
aile bireyleri, komşuları hakkında konuşma
yapılır, Aile yapıları, özellikleri aile
bireylerinin birbirleriyle ilişkileri,
meslekleri, yaşadıkları yerlerin özellikleri,
yaşam şekilleri vb. konular konuşulur,
tartışılır. Etkinlik sırasında fotoğraflardan,

dergilerden hazırlanan resimlerden
yararlanılır.

• Ayrıca:
•

Kültürel, yöresel giysiler, oyun ve

oyuncaklar,

•

Bayramlar, kutlamalar,

•

Kültürel gelenek, görenekler vb.

konularda da etkinlikler düzenlenebilir.

•

Ahlaki değerlerin öğretilmesinde

ailenin rolü önemlidir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR


Açıkgöz Ün, K. Aktif Öğrenme.


Bacanlı, H. Eğitim Psikoloji.


Erden, M., & Akman, Y. Eğitim Psikolojisi.


Gürhan , C. Kişilik Gelişimi, (ed.)Binnur Yeşilyaprak.


Kağıtçıbaşı, Ç., & Bekman, S. Anne Destek Programı El Kitabı.


Mehmedoğlu, Y. Ahlaki ve Dini Gelişim.


Morgan, C. T. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı (Çev: Sibel Karakaş).


Önder, A. Eğitici Drama Uygulamaları.


Senemoğlu, S. Gelişim Öğrenme ve Öğretim.


Sönmez, V. Eğitsel Şiirler.


Temel, F., & Aksoy, A. Ergen ve Gelişimi.



Yörükoğlu, A. Çocuk Ruh Sağlığı.



https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_07/18160003_basin_aciklamasi-program.pdf