TÜRKİYE'DE KİMYA ENDÜSTRİSİ

TÜRKİYE'DE KİMYA ENDÜSTRİSİ

Maddelerin ana yapılarını, bileşimlerini, dönüşümlerini ve bunlarla ilgili çözümleme, birleşim ve üretim yöntemlerini konu alan bilim dalına KİMYA denir.

Sanayi ise hammaddelerin ya da yarı işlenmiş maddelerin kullanıma hazır hale getirilmesidir.

SANAYİ

Hammaddelerin işlenmesi, enerji kaynaklarını yaratmak, bu kaynakların yaratımında başvurulan araçlar ve yöntemlerin tamamı endüstridir.

ENDÜSTRİ

​ Bu iki tanımdan anlaşıldığı gibi sanayi ve endüstri aynı amaca hizmet etmektedir.

Birçok sektör için gerekli olan kimyasal ham maddeleri veya ara ürünleri üreten tesislerinin bütüne kimya endüstrisi denir.
Yeni maddeler fabrikalarda kimyasal reaksiyonlarla üretilmektedir.
Kullanmış olduğumuz malzemelerin çoğu kimya endüstrisi sayesinde oluşturulmuştur.
Kimya endüstrisi otomotiv, deri, çimento, petrol, kağıt, kozmetik, gıda, tekstil, sağlık, boya, ilaç, gübre  ve enerji sektörlerinde kullanılmaktadır.

​

​KİMYA ENDÜSTRİSİ

Kimya sektörü, ham madde olarak çoğunlukla petrol ürünleri ve metalleri kullanır.
Günümüzde 70.000’den fazla ürün kimya sektörü tarafından üretilmektedir.

Kimya endüstrisi ülkenin gelişmişlik seviyesinin bir göstergesidir.

• Temizlik ürünleri,

• Gübre,

• İlaç,

• Kozmetik ürünleri,

• Çimento,

• Boya,

• Plastik,

• Cam,

• Seramik,

• Elyaf

Kimya endüstrisi sayesinde üretilen ürünler

Ülkemizde bulunan ürünlerin yurtdışına satılması işlemi

İHRACAT (DIŞ SATIM)

Hammadde ya da ürünlerin ülke içinde yeterli olmaması nedeniyle dış ülkelerden satın alınması.

İTHALAT ( DIŞ ALIM)

​Üretim için hammadde ,tüketim için ise ürün gerekli olması ve her ülkenin hammadde ve ürün kapasitelerinin farklı olması ülkeler arası ticari faaliyetlerin oluşmasına ve bazı kavramların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu kavramlardan en önemlileri ithalat ve ihracattır.

Bir ülkede ekonomik gelişim, ithalat ve ihracat dengesi ile gözlemlenebilir.

İthalat (DIŞ ALIM) fazla ise ülke bu konuda kendi iç yeterliliğini kazanamamış demektir.

Hammadde kaynağı yetersizliği ( ülke sınırları içerisinde bu hammaddenin bulunmuyor olması)

Hammadde üretim yetersizliği (hammaddeyi çıkaracak ya da işleyecek sistemlere sahip olamama)

Sanayileşmede geri kalma ( Ön görememe)

Sanayileşme sürecinde çalışan bireylerin bilgi ve deneyim yetersizliği

( eğitim süreçlerinde yetersizlik)

Devlet politikaları ve yapılan yatırımlarda eksiklik gibi nedenlere bağlı olabilir.

​ Osmanlı döneminde sabun ve temizlik malzemeleri üretimi dışında kimya sanayi tesisi bulunmamaktadır.

Cumhuriyet’in ilanından sonra bazı kimyasal şirketlerin kurulması ile ; patlayıcılar, tıp malzemeleri, tarım kimyasalları, matbaa mürekkebi, ve tekstil boyaları üretilmeye başlanmıştır.

1960-80 yılları arasında devlet eliyle petrokimya, organik ve inorganik temel kimyasallar ve gübre üretimi gibi yüksek yatırım gerektiren alanlara yatırımlar gerçekleştirilmiştir.

• Cumhuriyetten önce temizlik maddeleri ve barut üreten işletmeler kuruldu.

• 1911 İlk çimento fabrikası açıldı.

• 1918 Ülkemizde kimya enstitüsü ilk mezunlarını verdi.

• 1921 Makine ve kimya endüstrisi kurumu

• 1923 Şeker fabrikası kuruldu.( Uşak)

• 1935 Paşabahçe cam Fabrikası

• 1938 Gemlik suni ipek fabrikası

• 1939 İlk suni gübre fabrikası (Karabük Demir-Çelik Fabrikası bünyesinde)

• 1945 İzmit kağıt sanayi

• 1962 Kütahya Azot sanayisi

• 1967 Bandırma borik asit ve boraks fabrikası.

• 1975 Mersin soda fabrikası

• 1985 İzmir Aliağa petrokimya fabrikası 

• 2000'li yıllarda küçük ve orta boy fabrikalar açılmıştır.

​Not: 1950 yılından önce kimya endüstrisinde özel sektör bulunmamaktadır, devlet kimya endüstrisinin gelişmesi için fabrikalar açmıştır.

​1. Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKE)

Her çeşit silah, mühimmat, patlayıcı madde, makine üretimi amacıyla kurulmuştur.
Türk Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik güçlerinin ihtiyaçların karşılamaktadır.

2. Türk Standartları Enstitüsü (TSE)

Her türlü madde ve mamulün standardını, uygunluk değerlerini, deney ve ölçümleme faaliyetlerini sağlayan kamu kuruluşudur.
3. Tüpraş

Türkiye'de bulunan petrol rafinerileri Tüpraş'a bağlı olarak çalışmaktadır.

İzmir Rafinerisi

İzmit Rafinerisi

Batman Rafinerisi

Kırıkkale Rafinerisi

Not: Mersin'de Ataş Rafinerisi 2004 yılında kapanmıştır.

​4. Ulusal Bor Araştırma Enstitüsü (BOREN)

Ülkemizde bor elementinin ekonomiye katkısını sağlayan, katma değeri yüksek bor ürün ve teknolojileri geliştirmeye ve kullanım alanlarını yaygınlaştırmayı amaçlayan kuruluştur.

5. Petkim

Ülkemizin en önemli petrokimya şirketidir. Birçok petrokimyasal ham madde üretilmektedir.

6. Maden Tetkik Arama (MTA)

Ülkemizin maden ve ham madde kaynaklarını araştırmak ve ekonomiye kazandırmakla görevli kuruluştur.

7. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO)

Ülkemizin petrol ve doğal gaz araştırması ve üretiminden sorumlu kuruluştur.

8. Türk Kimya Sanayicileri Derneği (TKSD)

Kimya sanayisinin gelişimine katkıda bulunmak, ülkemizin kimya sanayisini dış ülkelere tanıtmak, sektörün güncel sorunlarını dile getiren dernektir.

9. TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi (Mam)

Tübitak Kimyasal Teknoloji Enstitüsü, kimya alanında araştırma geliştirme (ar-ge) çalışmaları yürütmektedir.

Ülkemizde kimya sektörü ithalata bağımlıdır.

Kullanılan ham maddelerin %70'i ithal edilmekte, % 30'u yerli üretimle karşılanmaktadır.

Dış ticarette en büyük engel uluslararası rekabetin fazla olmasıdır.
Kimya sektöründe rekabet çok fazladır. Kimya sektörünün gelişmesi ithalata bağlı olarak sağlanabilmektedir. Bundaki en büyük sebep olarak petrol, kauçuk gibi ham maddelerin dışarıdan alınmasıdır.

​TÜRKİYE İTHALAT VE İHRACATINDA KİMYA SEKTÖRÜNÜN YERİ VE ÖNEMİ

Kimya sektöründe ithal ürünlerimiz

• Madeni yağ

• Plastik ürünleri

• İnorganik kimyasallar

• Organik kimyasallar

• Eczacılık ürünleri

• Kauçuk ürünleri

• Kozmetik ürünleri

• Boya ve ürünleri

• Temizlik ürünleri

• Kimyasal gübreler

• Boya ürünleri

• Eczacılık ürünleri

​Kimya sektöründe ihraç ürünlerimiz

En fazla ihraç ettiğimiz ülkeler: Almanya, ABD, İspanya, İtalya, İngiltere, Hollanda, Rusya

En fazla ithal ettiğimiz ülkeler: Rusya, Almanya, İtalya, Fransa, İngiltere

• ithalatımız ihracatımızdan daha fazla gerçekleşmektedir.

• Aynı ürünleri hem ithal, hem de ihraç etmekteyiz.

​Bölgelere Göre Kimya endüstrisi

Marmara bölgesi: Petrokimya, ilaç, boya, temizlik ürünleri
Akdeniz bölgesi: Gübre ve petrol ürünleri
Ege bölgesi: Petrol ürünleri
Karadeniz bölgesi: Gübre sanayi

1. Kimya Mühendisi

Kimya, fizik, biyoloji, matematik ve ekonomi bilimlerini kullanarak ham maddelerden daha kullanışlı yeni maddelere dönüştüren mühendislik dalıdır.
Endüstriyel, teknolojik ve çevresel problemlere Kimya Mühendisleri çözüm üretebilmektedir.
Kimyagerlerin çalışmalarından elde ettikleri bilgileri, fabrikalarda üretime çevirirler.

Çalışma alanları
Petro-kimya, kozmetik, ilaç, temizlik, ısıtma sistemleri, savunma sanayi gibi bir çok alanda iş imkanına sahiptir.

2. Kimya (Kimyager)

Laboratuvar ortamında kimyasal maddelerin analiz ve üretimi ile ilgilenirler. Maddelerin yapısını, niteliğini inceler.
Ürettikleri ürünler numuneler şeklindedir. Fen Edebiyat Fakültelerinin Kimya bölümünden mezun olarakKimyagerunvanı alır.

Çalışma alanları
Tekstil, ilaç, gıda, kağıt, deterjan, gübre, gibi bir çok alanda iş imkanına sahiptir.

​ Kimya Endüstrisinde Meslek Dalları

4. Kimya Teknisyeni

Kimya sektöründe numune alımı ve kontrolünü gerçekleştiren, alınan numuneleri analiz edebilen, analizlerini rapor edebilen kişilerdir.
Endüstri meslek liselerinin kimya teknoloji alanlarından mezun olanlar Kimya Teknisyeni olur.
Kimya sektöründe kimyagerler ile işçiler arasında ara eleman olarak çalışırlar.

Çalışma Alanları
Kimya teknisyenleri boya, cam, lastik, çimento, kağıt ve şeker fabrikaları olmak üzere bir çok fabrikada çalışma imkanına sahiptir.

3. Petrol Mühendisi

Doğal gaz ve petrol aranması, üretimi, taşınması, depolanması ve işletilmesi ile ilgili konularda çalışmalar yapar.

Çalışma Alanları
Petrol ve doğal gaz sektörü

​5. Biyokimya (Biyokimyager)

Fizik, kimya ve biyoloji tekniklerinden yararlanarak canlıların yapısal ve kimyasal yapılarını inceleyen bilim dalıdır. Genetik ilaçların etkisini inceleyen ve kimyasal değişiklikler konusunda araştırma yapan kişilere biyokimyager denir.
Çalışma Alanları
Gıda ve ilaç sektöründe kalite kontrol yaparlar.

..

6. Maden Mühendisi

Madenlerin bulunması, çıkarılması ve zenginleştirilmesi konularında çalışma yapan mühendislik dalıdır.
Petrol, doğal gaz ve diğer elementlerin rezervlerinin keşfedilip çıkarılması ve işlenmesi sürecinde maden mühendisliği görev yapmaktadır.

​7. Gıda Mühendisi 

Gıdaların güvenilir bir şekilde üretimini, işlenmesini, dağıtılmasını sağlayan mühendislik dalıdır.

8. Ziraat Mühendisi

Bitkisel ve hayvansal üretim,  tarımsal teknoloji, tarım makineleri, toprak bilimi, bitki besleme ve biyogaz enerji üretimi alanlarında uğraş veren mühendislik dalıdır.

9. Tıp Doktoru

Tıp doktoru, tıbbi ilaçların üretiminde biyo-kimya alanında çalışırlar.


Bu meslek dalları haricinde boya teknisyeni, rafineri teknisyeni, lastik teknisyeni meslek dalları bulunmaktadır.