Β 4.3 Δυνάμεις που διαμορφώνουν την επιφάνεια της Γης

Β 4.3 Δυνάμεις που διαμορφώνουν την επιφάνεια της Γης:

Ενδογενείς και εξωγενείς

H επιφάνεια της Γης

αλλάζει διαρκώς.

Οι αλλαγές αυτές δε

γίνονται εύκολα

αντιληπτές από τον

άνθρωπο, διότι
συμβαίνουν πολύ
αργά (συνήθως

διαρκούν

εκατομμύρια χρόνια).

Multiple Choice

Η επιφάνεια της Γης από τότε που δημιουργήθηκε έχει παραμείνει ακριβώς ίδια.

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Select

Οι αλλαγές στην επιφάνεια της γης δε γίνονται εύκολα αντιληπτές από τον άνθρωπο, διότι

• συμβαίνουν πολύ αργά

• συνήθως διαρκούν εκατομμύρια χρόνια

• γίνονται τη νύχτα

Ενδογενείς δυνάμεις

Δυνάμεις στο εσωτερικό της

Γης (ενδογενείς)

Κάποιες από τις αλλαγές
οφείλονται σε ενδογενείς
παράγοντες, δηλαδή σε
δυνάμεις που ξεκινούν
από το εσωτερικό της Γης.

Multiple Choice

Οι ενδογενείς δυνάμεις είναι δυνάμεις που ξεκινούν από ...

• την ατμόσφαιρα

• το εξωτερικό της Γης

• το εσωτερικό της Γης

• το διάστημα

Multiple Choice

Η επιφάνεια της Γης συνεχώς μεταβάλλεται καθώς πάνω της επιδρούν

• εσωτερικές δυνάμεις (νερό, άνεμος) κι εξωτερικές δυνάμεις.

• εξωτερικές δυνάμεις όπως τα ηφαίστεια.

• Μόνο εξωτερικές δυνάμεις.

• εσωτερικές δυνάμεις (ηφαίστεια, σεισμοί) κι εξωτερικές δυνάμεις (νερό, άνεμος)

Η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών, για παράδειγμα,
ευθύνεται για:
➢ τους σεισμούς,
➢ τις εκρήξεις των ηφαιστείων,
➢ τη γένεση και την καταστροφή βουνών,
➢ τη δημιουργία των ηπείρων και των ωκεανών.

Multiple Select

Οι ενδογενείς δυνάμεις μπορεί να ευθύνονται για

• σεισμούς

• εκρήξεις ηφαιστείων

• δημιουργία οροσειρών

• δημιουργία πλημμυρών

Τι είναι σεισμός;

Σεισμός είναι:
η δόνηση (το τράνταγμα) του εδάφους
που οφείλεται:
στη θραύση πετρωμάτων.

Πόσο διαρκεί;

➢ Είναι στιγμιαίο αποτέλεσμα.

➢ Για πολλά χρόνια συσσωρεύεται δυναμική ενέργεια σε

ορισμένες περιοχές της λιθόσφαιρας. Καταπονούνται

από την πίεση που προκαλεί η μετακίνηση των

λιθοσφαιρικών πλακών.

➢ Σεισμοί όμως είναι πιθανόν να προηγούνται ή να

συνοδεύουν τις εκρήξεις των ηφαιστείων.

Υπάρχουν σεισμοί που δε γίνονται αισθητοί, ενώ άλλοι

είναι τόσο ισχυροί, που προκαλούν ……………………….

Επιπτώσεις σεισμών:

➔ προκαλούν σοβαρές αλλαγές στην επιφάνεια του εδάφους

(μετακίνηση μεγάλων βράχων και ρωγμές στο έδαφος).

➔ καταστρέφει τα έργα των ανθρώπων
➔ προκαλεί απώλειες ανθρώπινων ζωών.

Multiple Choice

Όταν οι λιθοσφαιρικές πλάκες συγκρούονται μεταξύ τους, αναπτύσσονται τεράστιες δυνάμεις.

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Τι είναι ο σεισμός;

• Σεισμός είναι μια δόνηση του φλοιού της Γης λόγω της κίνησης των λιθοσφαιρικών πλακών της Γης

• Σεισμός είναι η έκρηξη λιωμένων πετρωμάτων από το εσωτερικό της Γης

• Σεισμός είναι το τράνταγμα της Γης λόγω της έκρηξης ηφαιστείων

Multiple Choice

Πώς προκαλούνται οι σεισμοί;

• Οι σεισμοί προκαλούνται από τη θραύση πετρωμάτων μέσα στον φλοιό της Γης

• Οι σεισμοί προκαλούνται όταν λιώνουν τα πετρώματα στο εσωτερικό της γης

• Οι σεισμοί προκαλούνται εξαιτίας της δημιουργίας πετρωμάτων στο εσωτερικό της Γης

Multiple Choice

Οι σεισμοί προκαλούνται από την κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών.

• λάθος

• σωστό

Multiple Choice

Οι σεισμοί προκαλούν σοβαρές ζημιές μόνο σε κτίρια.

• σωστό

• λάθος

Multiple Choice

Οι σεισμοί προκαλούν σοβαρές καταστροφές σε κτίρια, δρόμους, γέφυρες και άλλες κατασκευές του ανθρώπου.

• σωστό

• λάθος

Multiple Choice

Ο σεισμός είναι ……………….

• ένα στιγμιαίο φαινόμενο γιατί διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα

• ένα μακροχρόνιο αποτέλεσμα γιατί διαρκεί χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια

Multiple Choice

Τι είναι οι μετασεισμοί;

• Οι μετασεισμοί είναι οι μικρότεροι σεισμοί που ακολουθούν τον κύριο σεισμό

• Οι μετασεισμοί είναι σεισμοί που συμβαίνουν πριν από τον κύριο σεισμό

• Ένας μετασεισμός είναι το σημείο στην επιφάνεια του φλοιού της Γης που βρίσκεται ακριβώς πάνω από το επίκεντρο του σεισμού

Multiple Choice

Το μέγεθος ενός σεισμού μετριέται χρησιμοποιώντας …

• εξοπλισμό σόναρ

• την κλίμακα Ρίχτερ

• διάγραμμα Vanderlay

Multiple Choice

Υπάρχουν σεισμοί που δεν γίνονται αισθητοί

• Σωστό

• Λάθος

Οι κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών που επηρεάζουν την

τεκτονική της Ελλάδας

Πώς γεννιούνται τα βουνά και οι οροσειρές;

Οι περισσότερες

οροσειρές ενδέχεται να

σχηματίστηκαν όταν
μεγάλα στρώματα

πετρωμάτων

συμπιέστηκαν ανάμεσα σε

δύο συγκρουόμενες

λιθοσφαιρικές πλάκες.

Οι επιστήμονες

πιστεύουν πως οι Άλπεις

σχηματίστηκαν όταν η

ευρασιατική πλάκα
συγκρούστηκε με το

βόρειο τμήμα της

αφρικανικής πλάκας
(αλπικός ορογενετικός

κύκλος)

Άλλες μεγάλες οροσειρές που είναι πιθανόν να σχηματίστηκαν με τον ίδιο τρόπο είναι:

Βραχώδη

όρη

Άνδεις

Ιμαλάϊα

Άλπεις

Multiple Choice

Οι οροσειρές δημιουργούνται όταν οι λιθοσφαιρικές πλάκες

• αποκλίνουν

• συγκρούονται

• κινούνται παράλληλα

• κινούνται κατακόρυφα

Multiple Choice

Οι περισσότερες οροσειρές σχηματίστηκαν εξαιτίας της συμπίεσης των πετρωμάτων ανάμεσα σε δύο συγκρουόμενες λιθοσφαιρικές πλάκες.

• Σωστό

• Λάθος

Μεγάλες νησιωτικές αλυσίδες (ή νησιωτικά τόξα)

σχηματίζονται όταν συγκλίνουν
δύο λιθοσφαιρικές πλάκες στα
βάθη των ωκεανών. Καθώς μία
ωκεάνια πλάκα βυθίζεται κάτω από την άλλη, το μάγμα που βγαίνει ψύχεται, οικοδομώντας
μια σειρά ηφαιστειακών νησιών που μοιάζουν με χάντρες.

Τέτοια είναι τα Νησιά του
Σολομώντα στον Ειρηνικό

Ωκεανό και το νησιωτικό τόξο

του Αιγαίου (Κως, Νίσυρος,
Σαντορίνη, Μήλος, Μέθανα,

Σουσάκι).

Θερμές κηλίδες ή hot spots

Yπάρχουν και νησιά που

έχουν ηφαιστειακή
προέλευση, αλλά

δημιουργούνται στο μέσο

μιας λιθοσφαιρικής

πλάκας και ονομάζονται

«θερμές κηλίδες».

Τέτοια

ηφαιστειακά νησιά

είναι το

Αρχιπέλαγος της

Χαβάης, που

δημιουργήθηκε στο

μέσο της

λιθοσφαιρικής

πλάκας του
Ειρηνικού
Ωκεανού.

Multiple Choice

Οι θερμές κηλίδες είναι

• ηφαιστειακά νησιωτικά τόξα
• στο εσωτερικό των πλακών
• μεσοωκεάνιες ράχες

Multiple Choice

Οι θερμές κηλίδες αλλιώς λέγονται

• hot spots
• hot dogs
• hot springs
• μεσοωκεάνιες ράχες

Multiple Choice

Θερμές κηλίδες είναι

• τα νησιά της Χαβάης

• τα νησιά της Ιαπωνίας

• τα νησιά της Ελλάδας

Multiple Choice

Τα νησιά του Σολομώντα είναι

• θερμές κηλίδες

• Μεσοωκεάνια ράχη

• ηφαιστειακό νησιωτικό τόξο

Multiple Choice

Τα ηφαίστεια του Αιγαίου σχηματίζουν

• θερμές κηλίδες

• Μεσοωκεάνια ράχη

• ηφαιστειακό νησιωτικό τόξο

Multiple Choice

Οι μεσοωκεάνιες ράχες είναι

• υποθαλάσσια όρη σε περιοχές απόκλισης πλακών

• ηφαιστειακά τόξα σε περιοχές σύγκλισης πλακών

• ηφαίστεια στο εσωτερικό των πλακών

• θερμές κηλίδες

Multiple Choice

Τα νησιά Μήλος, Σαντορίνη και Νίσυρος ανήκουν

• στην τάφρο του Αιγαίου

• στις θερμές κηλίδες του Αιγαίου

• στο ηφαιστειακό νησιωτικό τόξο του Αιγαίου

• στο Ιόνιο πέλαγος

Multiple Choice

Τα νησιωτικά και ηφαιστειακά τόξα σχηματίζονται στις περιοχές που

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες απομακρύνονται

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες πλησιάζουν

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες κινούνται παράλληλα

• είναι στο κέντρο των λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Οι μεσοωκεάνιες ράχες σχηματίζονται στις περιοχές που

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες απομακρύνονται

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες πλησιάζουν

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες κινούνται παράλληλα

• είναι στο κέντρο των λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Οι θερμές κηλίδες σχηματίζονται στις περιοχές που

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες απομακρύνονται

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες πλησιάζουν

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες κινούνται παράλληλα

• είναι στο κέντρο των λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Ηφαιστειακές οροσειρές μορφής τόξου σχηματίζονται στις περιοχές που

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες απομακρύνονται

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες πλησιάζουν

• οι λιθοσφαιρικές πλάκες κινούνται παράλληλα

• είναι στο κέντρο των λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Select

Ποια από τα ακόλουθα είναι νησιά του ηφαιστειακού νησιωτικού τόξου του Αιγαίου;

• Κρήτη
• Ρόδος
• Νίσυρος
• Μήλος

Multiple Select

Ποια από τα ακόλουθα είναι νησιά του ηφαιστειακού νησιωτικού τόξου του Αιγαίου;

• Σύρος
• Μύκονος
• Σαντορίνη
• Κως

Multiple Choice

Με τι σχετίζεται η παρακάτω πρόταση; "Άνοιγμα στον φλοιό της Γης από όπου βγαίνει μάγμα με τη μορφή λάβας"

• Κέντρο λιθοσφαιρικών πλακών
• Απόκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Σύγκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Παράλληλη κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Με τι σχετίζεται η παρακάτω πρόταση; "Η μία λιθοσφαιρική πλάκα βυθίζεται κάτω από την άλλη και λιώνει, δημιουργώντας ηφαίστεια."

• Κέντρο λιθοσφαιρικών πλακών
• Απόκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Σύγκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Παράλληλη κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Με τι σχετίζεται η παρακάτω πρόταση; "Σχηματισμός βουνών και ηφαιστείων, που δημιουργούν οροσειρές μορφής τόξου"

• Κέντρο λιθοσφαιρικών πλακών
• Απόκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Σύγκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Παράλληλη κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών

Multiple Choice

Με τι σχετίζεται ο Ατλαντικός ωκεανός;

• Κέντρο λιθοσφαιρικών πλακών
• Απόκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Σύγκλιση λιθοσφαιρικών πλακών
• Παράλληλη κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών

Πώς γεννιούνται τα ηφαίστεια;

● Στις κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών οφείλεται και η

δημιουργία των ηφαιστείων.

● Τα ηφαίστεια είναι συγκεντρωμένα συνήθως σε

συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες κατά μήκος των ορίων
των λιθοσφαιρικών πλακών.

● Όταν δύο πλάκες απομακρύνονται η

μία από την άλλη, δημιουργείται ένα
άνοιγμα στον φλοιό της Γης από όπου
βγαίνουν λιωμένα πετρώματα (μάγμα
με τη μορφή λάβας) και αέρια.

● Το μάγμα παγώνει και οικοδομεί

μεγάλες οροσειρές ενεργών
υποθαλάσσιων ηφαιστείων
(μεσοωκεάνιες ράχες), δημιουργώντας
έναν νέο ωκεάνιο φλοιό.

Multiple Select

Το μάγμα, μέσα από ρωγμές που δημιουργούνται βγαίνει στην επιφάνεια της Γης με τη μορφή

• μάγματος

• τέφρας

• λάβας

• πετρωμάτων

Multiple Choice

Όταν δύο πλάκες πλησιάζουν, η μία βυθίζεται κάτω από την άλλη και μετατρέπεται σε

• μάγμα

• λάβα

• ηφαίστειο

Multiple Choice

Ηφαίστεια υπάρχουν μόνο στην ξηρά.

• σωστό

• λάθος

Όταν δύο πλάκες συγκλίνουν η μία με την άλλη (π.χ. μια
ωκεάνια πλάκα βυθίζεται κάτω από μια ηπειρωτική), τότε

σχηματίζονται βουνά και ηφαίστεια, που δημιουργούν

οροσειρές μορφής τόξου. Όταν τα ηφαίστεια βρίσκονται σε

έξαρση, εκλύουν αέρια, στάχτη και λάβα.

● Εντόπισε στον χάρτη τη λιθοσφαιρική πλάκα του Ειρηνικού

Ωκεανού.

● Τι παρατηρείς ως προς την κατανομή των ηφαιστείων;

● Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η διάταξη των

ηφαιστείων του Ειρηνικού μοιάζει με δαχτυλίδι, το οποίο
και ονόμασαν «δαχτυλίδι της φωτιάς». Δείξε το
«δαχτυλίδι» αυτό στον χάρτη.

Δυνάμεις στην επιφάνεια της Γης (εξωγενείς)

● Πολλές από τις αλλαγές που

γίνονται στην επιφάνεια της
Γης οφείλονται σε εξωγενείς
παράγοντες, δηλαδή σε
δυνάμεις που αναπτύσσονται
επάνω στην επιφάνεια της
Γης.

● Ο άνεμος, το νερό, οι

διαφορές θερμοκρασίας
αλλάζουν την επιφάνεια της
Γης.

Αποσάθρωση: Είναι η αποσύνθεση των συστατικών των
πετρωμάτων.

Διάβρωση: Είναι η μεταφορά του υλικού της αποσάθρωσης
των πετρωμάτων.

Απόθεση: Είναι η συσσώρευση των υλικών της διάβρωσης.

Αιτίες της μεταβολής της:

➢ Ενδογενείς δυνάμεις (δυνάμεις που προέρχονται από το εσωτερικό της γης)

★ τους σεισμούς,

★ τις εκρήξεις των ηφαιστείων,

★ τη γένεση και την καταστροφή βουνών,

★ τη δημιουργία των ηπείρων και των ωκεανών.

➢ Εξωγενείς δυνάμεις (δυνάμεις που δρουν στην επιφάνεια της)

★φυσικά στοιχεία (άνεμος, νερό, διαφορά θερμοκρασίας)

★ανθρώπινες παρεμβάσεις

Multiple Choice

Εξωγενείς δυνάμεις είναι ...

• ο άνεμος και οι μεγάλες μεταβολές της θερμοκρασίας

• ο άνεμος, το νερό και οι μεγάλες μεταβολές της θερμοκρασίας

• το νερό και οι μεγάλες μεταβολές της θερμοκρασίας

Multiple Choice

Ο άνεμος, το νερό και οι διαφορές θερμοκρασίας είναι εξωγενείς δυνάμεις

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Το φάγωμα του εδάφους ονομάζεται

• εναπόθεση

• κατολίσθηση

• διάβρωση

• ηφαίστειο

Multiple Choice

Η διαδικασία που τα υλικά διάβρωσης μεταφέρονται με το νερό και τοποθετούνται μακριά από τόπο δημιουργίας τους ονομάζεται αποσάθρωση.

• Σωστό

• Λάθος

Multiple Choice

Η διαδικασία θρυμματισμού των πετρωμάτων με ταυτόχρονη μεταφορά των υλικών από το νερό, τον άνεμο κλπ ονομάζεται:

• Διάβρωση

• Αποσάθρωση

• Απόθεση

Multiple Choice

Η διαδικασία θρυμματισμού των πετρωμάτων και η μετατροπή τους σε υλικά που μπορούν να μεταφερθούν από το νερό και τον άνεμο ονομάζεται:

• Απόκλιση

• Αποσάθρωση

• Απόθεση

Multiple Choice

Η τοποθέτηση των υλικών της αποσάθρωσης και της διάβρωσης μακριά από τον τόπο δημιουργίας τους ονομάζεται:

• Διάβρωση

• Αποσάθρωση

• Απόθεση

Στο κείμενο που ακολουθεί
κύκλωσε με κόκκινο στιλό
τις διεργασίες που δείχνουν
την αποσάθρωση, με μπλε
τις διεργασίες που δείχνουν
την διάβρωση και με μαύρο
τις διεργασίες που δείχνουν

την απόθεση.

Αποσάθρωση: Είναι η αποσύνθεση των συστατικών των
πετρωμάτων.

Διάβρωση: Είναι η μεταφορά του υλικού της αποσάθρωσης
των πετρωμάτων.

Απόθεση: Είναι η συσσώρευση των υλικών της διάβρωσης.

«Ο άνεμος, το νερό και οι διαφορές θερμοκρασίας
θρυμματίζουν βράχια, ξεγυμνώνουν και λειαίνουν

επιφάνειες, ανοίγουν στοές, μεταφέρουν υλικά από το ένα

μέρος στο άλλο και αφήνουν τα υλικά αυτά σε άλλους

τόπους, δημιουργώντας νέα τοπία».

«Ο άνεμος, το νερό και οι διαφορές θερμοκρασίας
θρυμματίζουν βράχια, ξεγυμνώνουν και λειαίνουν

επιφάνειες, ανοίγουν στοές, μεταφέρουν υλικά από το ένα

μέρος στο άλλο και αφήνουν τα υλικά αυτά σε άλλους

τόπους, δημιουργώντας νέα τοπία».

Αποσάθρωση

«Ο άνεμος, το νερό και οι διαφορές θερμοκρασίας
θρυμματίζουν βράχια, ξεγυμνώνουν και λειαίνουν

επιφάνειες, ανοίγουν στοές, μεταφέρουν υλικά από το ένα

μέρος στο άλλο και αφήνουν τα υλικά αυτά σε άλλους

τόπους, δημιουργώντας νέα τοπία».

Διάβρωση

«Ο άνεμος, το νερό και οι διαφορές θερμοκρασίας
θρυμματίζουν βράχια, ξεγυμνώνουν και λειαίνουν

επιφάνειες, ανοίγουν στοές, μεταφέρουν υλικά από το ένα

μέρος στο άλλο και αφήνουν τα υλικά αυτά σε άλλους

τόπους, δημιουργώντας νέα τοπία».

Απόθεση

Με τα μάτια του
γεωγράφου...

Κάθε τοπίο αποκαλύπτει
πολλά για το παρελθόν
του. Παρατήρησε τις
εικόνες που ακολουθούν.
Μπορείς να εξηγήσεις σε
ποιες από τις παραπάνω
διεργασίες οφείλεται ο
σχηματισμός των τοπίων
που εμφανίζονται στις
εικόνες;

Φαράγγι:

➔ Αποσάθρωση
➔ Διάβρωση

των πετρωμάτων από τον ποταμό.

Δέλτα ενός ποταμού:

➔ Απόθεση

των υλικών που μεταφέρουν τα
νερά του ποταμού.

Ακτή:

➔ Αποσάθρωση
➔ Διάβρωση

των πετρωμάτων από τα κύματα και
τον αέρα.