Liryka Adama Asnyka

TEMAT:Liryka Adama Asnyka.

Analiza i interpretacja utworów ,,Do młodych’’

oraz ,,Między nami nic nie było’’.

Geneza, tematyka oraz środki poetyckie.

ADAM ASNYK - ur. 11 września 1838 w

Kaliszu, zm. 2 sierpnia 1897 w Krakowie) –

polski poeta i dramatopisarz, w czasie

powstania

styczniowego

(1863–1864)

członek Rządu Narodowego (1863); doktor

filozofii

(1866),

w latach

1889–1894

redaktor

dziennika

„Nowa

Reforma”,

inicjator i pierwszy prezes Towarzystwa

Szkoły Ludowej (1891).

Pochodził z rodziny szlacheckiej. Był synem Kazimierza, powstańca listopadowego, który po odbyciu kary zesłania

osiedlił się w Kaliszu i trudnił się handlem skórami (na czym dorobił się znacznego majątku i następnie otworzył

hotel i księgarnię), i Konstancji z Zagórowskich.

Został ochrzczony w miejscowym kościele św. Mikołaja Biskupa.

W 1849 rozpoczął naukę w Wyższej Szkole Realnej w Kaliszu. W tym mieście przebywał do 1856 r.

Brał udział w ruchu spiskowym; w 1860 został aresztowany i uwięziony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. W

W 1875 ożenił się z Zofią Kaczorowską, z którą miał syna Włodzimierza.Według innego źródła ożenił się w

1874 roku. Zaledwie rok po ślubie, czyli w 1875 roku żona poety zmarła.

Z ostatniej wyprawy do Włoch w 1897 roku powrócił z początkami tyfusu. Zmarł 2 sierpnia 1897 roku. Został

pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce w Krakowie.

Debiutował w 1870 na łamach dziennika „Kaliszanin” wierszem Rodzinnemu miastu (w tym samym dzienniku i w

tym samym roku debiutowała Maria Konopnicka).

W rodzinnym Kaliszu imię Adama

Asnyka noszą: ulica w dzielnicy

Czaszki i Osiedle Adama Asnyka, I

Liceum Ogólnokształcące im.

Adama Asnyka w Kaliszu, którego

poeta był wychowankiem i Miejska

Biblioteka Publiczna im. Adama

Asnyka w Kaliszu, założona w

1907.

W (1960) na pl. Konstytucji

odsłonięto pomnik Adama Asnyka;

autorem pomnika jest Jerzy

Jarnuszkiewicz, oprawę

architektoniczną i otoczenie

architektoniczne zaprojektował

Marian Sulikowski[14] (otoczenie

architektoniczne zniszczono w 2021).

1. Analiza i interpretacja ,,Do młodych’’

GENEZA:

-wiersz Do młodych Adama Asnyka, pochodzący z trzeciego tomu Poezji z 1880 r.

-jest uznawany za manifest poetycki pozytywistów: przedstawia zadania dla młodego

pokolenia, nadaje im formę apelu, emocjonalnej odezwy, aby odważnie spoglądało w

przyszłość, krzewiło oświatę, wierzyło w postęp i naukę

-postulat szacunku dla dokonań minionych pokoleń : łączy tradycję romantyczną i

pozytywistyczną – zarówno w sferze treści (romantyczne nawiązanie do Ody do młodości

Adama Mickiewicza i pozytywistyczne idee), jak i formy (liryczny manifest jak w

romantyzmie)

BUDOWA:

Wiersz Do młodych składa się z pięciu 5-wersowych strof.

W każdej strofie rymują się wersy 1. z 3. i 4. oraz 2. z 5.

Powtarzalny układ rymów sprawia, że wiersz ma jednostajny rytm - występuje

budowa regularna.

TREŚĆ:

Wiersz Do młodychzawiera elementy programu pozytywistów – postulaty umiłowania wiedzy,

krzewienia oświaty, poszukiwania prawdy i odkrywania nowych dróg.

1 strofa:

Znajduje się w niej odpowiedź na pytanie, kto jest adresatem wiersza Do młodych.

Podmiot liryczny zwraca się do adresata zbiorowego. Wzywa do poszukiwania prawdy,

„nowych, nieodkrytych dróg”. Zgłębianie tajemnic natury i stworzenia sprawi, że człowiek stanie

się bogatszy wewnętrznie, a świat i Bóg – bardziej zrozumiałe.

2 strofa:

Mówiący kontynuuje swoje wezwanie.

Stwierdza, że poszukiwanie prawdy pozwoli odrzucić mity oraz legendy i dojść do

wiedzy pewnej.

Nie oznacza to jednak, że ludzie przestaną zachwycać się światem – wręcz
przeciwnie, zapragną sięgać dalej, poznawać więcej; otworzą im się oczy.

3 strofa:

Refleksja o tym, że „każda epoka ma swe własne cele”, często całkowicie inne niż

epoka poprzednia. Następne pokolenia zwykle zapominają o ideałach ojców, ale

tak nie powinno się dziać.

Podmiot liryczny wzywa do tego, aby nowe pokolenie, do którego się zwraca, nie

odrzucało dokonań poprzedników, lecz rozpowszechniało wiedzę o nich i na ich

osiągnięciach budowało gmach przyszłości.

4 strofa:

Mówiący podkreśla, aby nie deptać „przeszłości ołtarzy”, choć być może nowe

będą doskonalsze. Należy oddać przodkom cześć.

5 strofa:

Podmiot liryczny mówi o świecie, którego ideały (zapewne romantyczne)

odchodzą już w przeszłość. Jego zdaniem prawdziwa mądrość to uświadomienie

sobie, że te aktualne idee oraz wartości również przeminą, nie będą ważne dla

kolejnych pokoleń.

INTERPRETACJA:

Podmiot liryczny w wierszu kieruje swoje słowa (apel) do nowego pokolenia. Nic w tekście

nie wskazuje na to, żeby identyfikował się z tym pokoleniem (inaczej jest w Odzie do

młodości Mickiewicza – tam podmiot liryczny jest jednym z młodych).

Mówiący zachęca młodych ludzi, aby z wiarą patrzyli w przyszłość i odważnie w nią

wkraczali, korzystając ze zdobyczy nauki i z doświadczeń minionych pokoleń. Podkreśla,

że każda „epoka ma swe własne cele” i nie należy bezwzględnie odrzucać dorobku

przodków. Apeluje, aby to dziedzictwo szanować („nie deptać przeszłości ołtarzy”), bo

aktualne ideały kiedyś też się zdezaktualizują („I wasze gwiazdy, o zdobywcy młodzi, / W

ciemnościach pogasną znów!”).

ŚRODKI POETYCKIE:

anafory, np. „szukajcie”, „choć” –skupiają uwagę odbiorców, bo znajdują się na

początku wersów

paralelizmy składniowe, np. „Szukajcie prawdy jasnego płomienia,

Szukajcie nowych, nieodkrytych dróg” – podobieństwo w budowie wypowiedzeń pełni

funkcję chwytu retorycznego jak w przemówieniu, powtarzane podobne wezwania mają

nakłonić odbiorców do działania

czasowniki w trybie rozkazującym w 2. osobie lm. – bezpośrednie zwroty do adresata oddziałują na

emocje odbiorcy, przyciągają jego uwagę

zaimki, np. „waszym”, „wy” – pełnią podobną funkcję jak czasowniki w 2. osobie lm., a ponadto

sprawiają, że adresaci są traktowani jako jedna grupa – zaimki ją scalają

apostrofa, np. „ [...] o zdobywcy młodzi [...]” – bezpośredni zwrot do adresata przyciągający jego uwagę

metafory, np. „przyszłości gmach”, „[...] nie depczcie przeszłości ołtarzy,

Choć macie sami doskonalsze wznieść;

Na nich się jeszcze święty ogień żarzy

I miłość ludzka stoi tam na straży”

– pobudzają wyobraźnię, uplastyczniają obraz.

2. Analiza i interpretacja ,,Między nami nic nie było’’:

GENEZA:

- to wiersz miłosny z 1870 r. związany z osobistymi doświadczeniami: poeta nie miał
szczęścia w miłości – wielokrotnie był odtrącany, w końcu znalazł wybrankę serca i ją

poślubił, ale żona zmarła po urodzeniu dziecka

- wiersz to opis relacji między dwiema osobami – podmiot liryczny twierdzi, że między nim a

drugą osobą „nic nie było”, ale opis przyrody w symboliczny sposób ujawnia prawdziwy

charakter tej relacji

BUDOWA:

Wiersz składa się z czterech 4-wersowych strof z rymami przeplatającymi się: abab.

Utwór jest zbudowany na zasadzie antytezy – podmiot liryczny stwierdza, że nic go nie

łączyło z drugą osobą, ale jego dalszy wywód temu przeczy.

Treść wiersza została ujęta w klamrę – utwór rozpoczyna i kończy ten sam zwrot:

„Między nami nic nie było”, ale można różnie odczytywać jego charakter: za pierwszym

razem jest to stwierdzenie, a na końcu – gorzkie podsumowanie.

TREŚĆ:

Wiersz Adama Asnyka Między nami nic nie byłoto utwór o tematyce miłosnej. Uczucia nie zostają

wyrażone wprost.

1 strofa:

Podmiot liryczny stwierdza, że między nim a drugą osobą nie było niczego, co jest typowe dla

relacji między zakochanymi – żadnych zwierzeń, żadnych wyznań.

Podkreśla w 3. wersie, że nic ich nie łączyło. Ale już w czwartym wersie tej strofy dopowiada:

„Prócz wiosennych marzeń zdradnych”. W ten sposób ujawnia, że jednak coś między nimi było

– chociażby wspólnota marzeń.

2 strofa:

Podmiot mówiący dalej wylicza, czego on i druga osoba doznawali wspólnie:

zapachów, kolorów, blasków, zachwytu śpiewem ptaków w lasach, woni łąk i piękna

kwiatów.

3 strofa:

Ciąg dalszy wymieniania, co łączyło parę (spacery nad potoki i kaskady, wspólne

oglądanie tęczy, obłoków, czarów natury).

4 strofa:

Podmiot liryczny kończy rozważania o wspólnocie doznań (wspomina jeszcze o

podobieństwie wrażeń w kontakcie z naturą, kwiatami). Podsumowuje ją zwrotem:

„Między nami nic nie było!”, który brzmi gorzko i ironicznie.

INTERPRETACJA:

Podmiot liryczny wiersza obala swoje stwierdzenie, że między nim a drugą osobą (kobietą)

nic nie było.

Ironicznie i gorzko stwierdza, że jeżeli niczym są wspólnota doświadczeń, podobna

wrażliwość, zachwyt elementami natury (wiosenną przyrodą), to rzeczywiście nic go z tą

osobą nie łączyło.

Okazuje się, że platoniczne uczucie, wspólnota dusz, podobne postrzeganie piękna i

wrażliwość na nie mogą nie wystarczyć do tego, aby uznać relację za związek.

ŚRODKI POETYCKIE:

animizację, np. „serce zachwyt piło” – pobudzenie wyobraźni

epitety, np. „marzeń zdradnych”, „wiosennych marzeń”, „szumiących [...] lasków”,

– plastyczność obrazów, oddanie wrażeń zmysłowych

metafory, np. „szumiących śpiewem lasków” – działanie na wyobraźnię

onomatopeja, np. „szumiące” – oddanie wrażeń zmysłowych

paralelizm składniowy, np. „Prócz tych woni [...]”, „Prócz tych kaskad” – powtarzanie

podobnych konstrukcji składniowych i wyliczenia obalają stwierdzenie z pierwszego wersu

wiersza.