Tembang Macapat Aksi

TEMBANG
MACAPAT

Deny Eko Setyawan

1. Setelah menyimak power point dan penjelasan dari guru, peserta didik secara bernalar kritis(PPP) mampu menganalisis(C4) srambahan, laras, titi laras dan srambahan tembang macapat Gambuh dengan benar.

2. Setelah menyimak video srambahan,  peserta didik secara bergotong royong(PPP) mampu menerapkan(P2) titi laras tembang macapat Gambuh dengan benar.

3. Setelah melalui proses latihan, peserta didik secara mandiri(PPP) mampu melagukan (nembang) (P5) lirik (cakepan) tembang macapat Gambuh dengan benar dan tepat.

TUJUAN PEMBELAJARAN

Pre Test

Multiple Choice

Cacahe tembang macapat yaiku . . . .

• 4

• 7

• 9

• 11

Multiple Choice

Tembang Macapat nduweni paugeran utawa aturan. Paugeran kang ngatur jumlahe baris yaiku . . . .

• Guru lagu

• Guru wilangan

• guru gatra

• guru wirama

Multiple Choice

Tembang Macapat nduweni paugeran utawa aturan. Paugeran kang ngatur jumlahe wanda (suku kata) saben sabaris yaiku . . . .

• guru lagu

• guru wilangan

• guru wirasa

• guru gatra

Multiple Choice

Tembang Macapat nduweni paugeran utawa aturan. Paugeran kang ngatur unine vokal ing pungkasane (akhir) gatra yaiku . . . .

• guru lagu

• guru gatra

• guru wirasa

• guru wilangan

Multiple Select

Ing ngisor iki kang kalebu tembang Macapat yaiku . . . .

• Maskumambang, Nemu

• Mijil, Asmaradana

• Durma, Pucung

• Rungkad, Dhandhanggula

Laras
Gamelan

Laras ing gamelan lan tembang macapat diperang dadi
loro yaiku laras slendro lan laras pelog. Laras slendro
miturut mitologi Jawa dianggep luwih tuwa tinimbnag
laras pelog. Jenenge slendro dianggep saka jeneng
Sailendra, wangsa panguwasa ing jaman Mataram
Hindhu. Ana sing ngarani laras Slendro iku saka pandhita
Budha Mahayana saka Gandhara ing India lumantar
Nalandra, Sriwijaya lan pungkasane ngrembaka ing Jawa
lan Bali.

Laras
Gamelan

Laras slendro lan pelog kalebu
pentatonic/pentatonic (penta=lima),
tegese saben laras nduweni jarak titi
laras cacah lima. Laras slendro
nduweni titi laras cacah lima yaiku 1, 2,
3, 5, 6 (ji, ro, lu, ma, nem) lan nduweni
jarak interval titi laras 1, 1, 1, 1, 1. Dene
laras pelog nduweni titi laras cacah
pitu yaiku 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 (ji, ro, lu, pat,
ma, nem, pi) lan nduweni jarak interval
1, 1, ½, ½, 1, ½, ½. Lumrahe ing antarane
laras selndro lan pelog nduweni titi
laras sing swarane padha yaiku titi
laras 6, iku diarani tumbuk 6.

Laras Slendro
1 = laras barang; unine ji
2 = laras gulu ; unine ro
3 = laras dhadha; unine
lu
5 = laras lima; unine ma
6 = laras nem; unine nem

Laras Pelog
1 = laras panunggul (bem);
unine ji
2 = laras gulu ; unine ro
3 = laras dhadha; unine lu
4 = laras pelog; unine pat
5 = laras lima; unine ma
6 = laras nem; unine nem
7 = laras barang; unine pi

Srambahan

Pathet ing laras slendro lan pelog
bakal menehi kaendahan lan
harmonisasi. Ing laras slendro, pathet
diperang dadi 3 yaiku pathet nem,
pathet sanga lan pathet manyura.
Dene ing laras pelog, pathet uga
kapreng dadi 3, yaiku pathet lima,
pathet nem lan pathet barang. Ing
antarane pathet-pathet kuwi ana
urutan titi laras sing wis gumathok
diarani Srambahan.
Srambahan ing antarane saben
pathet uga beda-beda. Kanggo luwih
mangerteni gatekna tuladha ing
ngisor iki!

Srambahan Laras Slendro

Srambahan Laras Pelog

​SRAMBAHAN 1

​SRAMBAHAN 2

Slendro pathet nem
diwiwiti saka titilaras

nem ageng (nem
ngisor) lan paling
dhuwur ana ing titi

laras loro pethit (loro
ndhuwur). Iki sing dadi

paugeran anggone

nggawe tembang yen

arep nggunkake

slendro pathet nem.
Kudu ing antarane titi
laras nem ageng lan

loro pethit ()

Miturut gambar kesebut
laras pelog pathet barang

diwiwiti saka titi laras
lima ageng (lima ngisor)

lan paling dhuwur ana ing
titi laras loro pethit (loro

ndhuwur). Iki bisa dadi

paugeran yen arep

nggawe titi laras

tembang macapat laras

pelog pathet barang.

Kudu ana ing antarane titi
laras lima ageng lan loro

pethit.

CARA
NEMBANG
AKE
TEMBANG
MACAPAT

Tembang macapat iku kawengku
ing guru gatra, guru wilangan,
dhong-dhing, andhegan, lan watak.
Mula yen sinau lan nembangake
tembang macapat kudu
mangerteni bab-bab iku mau.
Carane nembangake tembang
macapat supaya bener lan becik,
kudu ngerteni paugerane lan
paham uga nguwasani ing
babagan: (1) laras (Slendro lan
Pelog); (2) titilaras ‘nada, notasi’,
yaiku urutane nada (notasi) saka
kang cendhek dhewe nganti nada
sing dhuwur dhewe. Bab titi laras
wis diandharake ing ndhuwur.

Saliyane bab titi laras uga ana
cengkok, yaiku gaya utawa model
utawa warna lagu, lan tembang
macapat nduweni cengkok (gaya
utawa lagu) sing akeh.

Pakecapan kudu cetha, supaya
sing padha ngrungokake bisa
mangerteni isining tembang, bisa
mbedakak vokal pepet utawa
taling, d lan dh, t lan th, lan liya-
liyane.

Kudu bisa mbedakake purba
andhegan ‘berhenti bernafas’, ing
satengahing gatra, lan mandheg ing
pungkasaning gatra, lan mandheg
ing pungkasaning pada ‘bait’.

Andhegan utawa kendelan, gatra
‘baris’ kang cacah utawa
gunggunging wanda 5 – 8, prayoga
dilagokake sajroning saknapas (ora
perlu mandheg utawa dipedhot ing
satengahing ukara/ baris).

Paham gregel,yaiku membat mentuling suwanten
utawa embat, lan gunane kanggo gawe endahing
tembang macapat. Wondene gregel ing tembang
macapat iku akehe 4 (papat) gelombang titilaras.
Gregel bisa dibedakake ana 2 (loro), yaiku: (a) gregel
andhap, tegese gregel sing dilagokake ing
peranganing wanda tembung kang pungkasan,
contone “lit” ing ukara: kala kula taksih alit. (b) gregel
hanung, tegese gregel kang dilagokake ing wanda
sadurunge pungkasaning tembung ing pungkasaning
gatra, tuladhane “a” ing ukara: kala kula taksih alit.

Paham utawa ngerti “luk”, yaiku munggah mudhun utawa
ombake suwara kang ditentokake titilaras (nada, notasi)
kang digawe. Ing tembang macapat, luk ora becik
menawa ngluwihi tigang titilaras, jalaran luk kang dawa
iku arane bawa. Gunane luk kanggo gawe edi, endah lan
kepenak menawa dirungokake. Luk bisa dibedakake ana 4
(papat); yaitu luk: (a) ndhudhuk, maksude luk kang
titilaras (nada, notasi) urut utawa cedhak utawa munggah
marang titilaras sadhuwure; tuladhane titi lras: “23, 35, 45,
56”; (b)niba,tegese nada (titilaras) kang dhuwur mudhun
marang titi laras sangisore, tuladhane titi laras: “53, 32, 54,
16, 76”; (c) tangi, maksude luk saka titilaras kang cendhek
tumuju marang titi laras kang luwih dhuwur, tuladhane
titilaras: “235, 356, 367, 561”; lan (d) nyeklek,yaiku luk kang
munggah lan mudhun utawa suwalike kanthi mlumpat
kang ora urut, tuladhane nada: “2567, 7532, 6576”.

LKPD 1
Tugas Mandiri

Drag and Drop

Tembung Gambuh nduweni 8 gatra.​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Salah

Bener

Drag and Drop

Gatra kaping papat nduweni guru lagu A​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Salah

Bener

Drag and Drop

Gatra kaping pungkasan nduweni guru wilangan 8​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Bener

Salah

Drag and Drop

Guru lagu sajrone gatra kapisan yaiku I​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Salah

Bener

Drag and Drop

Titi larasa kasebut kalebu nada rendah.​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Bener

Salah

​NOTASI TEMBANG MACAPAT GAMBUH

​NOTASI GATRA 1

​NOTASI GATRA 2

​NOTASI GATRA 3

​NOTASI GATRA 4

​NOTASI GATRA 5

Audio Response

Nembanga Gambuh kaya sing wis kalakonan nalika gladhen.

Open Audio Recorder

Post Test

Multiple Choice

Laras gamelan iku kaperang dadi loro, yaiku . . . .

• Pelog lan Slendro

• Pelog lan Gambuh

• Slendro lan Gambuh

• Macapat lan Gambuh

Multiple Choice

Saben jinising gamelan, laras pelog lan slendro nduwe titi laras dhewe-dhewe. Larase pelog nduweni titi laras yaiku . . . .

• 1, 2, 3, 5, 6, 7

• 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

• 7, 1, 2, 3, 5, 6, 1

• 1, 2, 3, 4, 6, 7, 1

Multiple Select

Kang perlu digatekake nalika nembang Macapat yaiku . . . .

• Guru gatra

• Laras

• Titi laras

• Guru wilangan

Multiple Choice

Tembang Gambuh sing kok sinaoni kalebu laras . . . .

• 1. Slendro pathet sanga

• 2. Slendro pathet nem

• 2. Pelog pathet nem

• 2. Pelog pathet sanga

Multiple Choice

Nalika nembang Macapat Gambuh , ing cakepan katulis Pelog Pathet Nem. Adhedhasar tatacarane nembang, bab kasebut manggon ana ing . . . .

• Andhegan

• Laras

• Titi laras

• Luk

Multiple Choice

Nalika nembang, kita kudu cetha nggone nglafalake cakepan-cakepan sajrone tembang. Bab kasebut ana hubungane karo . . . .

• Laras

• Titi laras

• Pakecapan

• Cengkok

Multiple Choice

Tembang Gambuh kasusun saka . . . .

• telung

• patang

• limang

• enem

Multiple Choice

Guru wilangane tembang Gambuh gatra ka-3 yaiku . . . .

• 12u

• 12

• 3u

• 3

Multiple Choice

Titi laras kang kathuthuk sajrone vidhio kasebut yaiku . . . .

• 3, 5, 6, 5, 3, 2, 3, 3, 2

• 3, 5, 6, 6, 3, 2, 3, 1, 2

• 3, 5, 6, 5, 3, 2, 3, 1, 2

• 3, 5, 6, 5, 3, 3, 3, 1, 2

REFLEKSI
PASINAON

Wangsulana pitakonan-pitakonan refleksi pasinaon kang wis dilakoni dina iki!

Poll

Kepriye pasinaon dina iki?

• Nyenengake

• Mbingungake

• Gawe mikir

Home

Open in new tab

Copy link

Matur Nuwun
Aja lali disinau terus ya!