Düşünme Öğretimi

Düşünme Öğretimi

GİRİŞ

• İnternet hızı, bilgiye ulaşma sürecinde önemli bir faktör

• Bilgiye ulaşma kolay

• Doğru veriyi sağlayan kaynakları bulma zor

• Kaynakların sınırsızlığı verilerin manipülasyonunu kolaylaştırdı

• Bir verinin güvenilirliğine karar vermek düşünme süreci gerektirir

• Günümüz eğitim sisteminin, ezberleyen yerine düşünen bireyler yetiştirmesi gerekir

• Düşünme, düşünme türleri ve düşünmenin öğretiminin ele alınacak

Multiple Choice

Bir verinin ... karar vermek düşünme süreci gerektirir

• anlamlılığına

• güvenirliğine

• kullanışlılığına

• uygunluğuna

13.1. Düşünme

• Düşünme analiz, yargıya ulaşma ve ulaşılan yargının değerlendirilmesi aşamalarını içerir

• Bir yargıya varma problem çözme veya çözüm yollarından birini tercih etmek gerekir.

• Düşünme süreci kolay değildir.

• Analitik düşünme, verilerin sınıflandırılması, incelenmesi ve karşılaştırılması gibi alt becerileri içerir

• Eleştirel düşünme veri güvenirliğinin kontrolü ve tahmin becerisi gibi alt becerileri içerir.

• Yaratıcı düşünme, probleme dair özel alternatifler üretme aşamasıdır.

• Karar verme aşaması, çözüm yolları karşılaştırılmasını içerir

• Yansıtıcı düşünme, problem çözme sürecindeki zorlukları ve çözümleri değerlendirme aşaması

• Düşünme becerilerinin öğretilebilir olup olmadığı yıllarca tartışılan bir konudur

• Düşünme sadece zeki insanlara özgü müdür? Öğretilebilir mi?

Multiple Choice

• ... düşünme, verilerin sınıflandırılması, incelenmesi ve karşılaştırılması gibi alt becerileri içerir

• Yansıtıcı

• Yaratıcı

• • Analitik

• Eleştirel

13.1.2. Düşünme öğretilebilir mi?

• Düşünmenin zeki insanlara has bir özellik olduğu ve öğretilemeyeceğine dair inanç geçmişte kaldı

• Düşünme öğretilebilir bir beceridir.

• Düşünme becerisinin nasıl öğretildiği, ne öğretildiğinden daha önemlidir

• Düşünme becerisinin ölçülebilirliği, doğru şekilde hazırlanmış programların varlığı, düşünmenin ne anlama geldiği, düşünme eğilimi ve kişilik özellikleri, transfer edilebilirlik ve sosyal değeri hakkındaki sorular düşünme eğitiminin geri planda kalmasına neden olur

• Düşünme becerisinin ölçülmesindeki güçlükler ve toplumda değerli olup olmadığı konusundaki belirsizlikler düşünme öğretiminin yapılmasını geciktirir

• Düşünme becerilerinin okul programlarında yer alması gerekip gerekmediği konusundaki tartışmalar eğitimin hesap verilebilirliği bağlamında gündemi işgal ediyor.

• Düşünme becerilerinin geliştirilmesine dair programlar zaman içinde farklılaşarak günümüzdeki haline ulaşmıştır

Multiple Choice

• Düşünmenin ... insanlara has bir özellik olduğu ve öğretilemeyeceğine dair inanç geçmişte kaldı

• zengin

• zeki

• akıllı

• yetişkin

13.1.3. Düşünmeyi Öğretme Programları

• Düşünme öğretimi için geliştirilen ilk programlar alandan bağımsız ve içerik odaklı değildir.

• Bu programların temel özelliği, günlük hayattan problemler vererek düşünmeye sevk etmek

• Alan bilgisi düşünme sürecinde etkilidir ve göz ardı edilemez

• Düşünme öğretimi programlarında yeni bir aşamaya, yani alana özgü düşünme öğretimine geçildi

• Bu yeni yaklaşım zaman, etkinlik hazırlama gibi sorunlara yol açtı ve disiplinler arası transferde güçlükler yaşandı

• Hemen hemen her ders için bu yaklaşım ile hazırlanmış programlara ihtiyaç var

• Günümüzde uygulanan programlar eleştirel düşünme, yaratıcılık ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesini amaçlar

• Bu yaklaşım tüm disiplinlerde bu becerilerin öğretilmesini amaçlar ve eğitim durumları düşünmeyi destekleyecek şekilde yeniden yapılandırıldı

Multiple Choice

• Günümüzde uygulanan programlar ... düşünme, yaratıcılık ve problem çözme becerilerinin geliştirilmesini amaçlar

• analitik

• karar verici

• yansıtıcı

• • eleştirel

13.1.4. Düşünmeyi Destekleyen Sınıf Ortamı

• Düşünmeyi öğretme sürecinde okul ve sınıf ortamı başarıyı etkileyen önemli faktörlerdir

• Newmann düşünen sınıfların özelliklerini belirledi ve bu davranışları üç temel grupta topladı

• Genel davranışlar adı verilen ilk grupta, daha az sayıda konunun derinlemesine incelenmesi, konular arasında ilişkiler kurulması ve düşünme için zaman tanınması gibi davranışlar yer alır

• İkinci grup öğretmen davranışlarını içerir ve bu grup, zorlayıcı soru ve etkinlikler, neden ve kanıt isteme, yeni ve farklı düşünceleri özendirme ve düşünmeyi model olarak gösterme davranışlarını kapsar

• Son grupta, öğrenci davranışları olarak, neden ve kanıt sunma, tartışmalara katılma, düşünmeyi geliştirici sorular sorma, orijinal ve farklı cevaplar ve çözümler sunma gibi davranışlar yer alır

Multiple Choice

• İkinci grup ... davranışlarını içerir ve bu grup, zorlayıcı soru ve etkinlikler, neden ve kanıt isteme, yeni ve farklı düşünceleri özendirme ve düşünmeyi model olarak gösterme davranışlarını kapsar

• öğrenci

• • öğretmen

• veli

• yönetici

13.1.5. Düşünme Öğretiminin Önündeki Engeller

• Ritchhart ve Perkins düşünme sürecini engelleyen faktörler olarak olayların ve olguların aynı şekilde sınıflandırılması, bazı olaylara aşırı yoğunlaşma ve önemli ayrıntıları kaçırma, duygusal özellikler ve toplumsal düşünce yapısına uygun düşünme alışkanlıklarını belirledi

• Keyser ve Broadbear düşünme becerisi öğretimini sınırlayan faktörleri öğrenci açısından incelendi ve bu becerilerin eğitim hedeflerinde yer almamasına ilk sırada yer verdiler.

• Öğrencilerin düşünme becerileri alanında çalışmalara katılmakta isteksiz olmaları, bu faaliyetlerin notla değerlendirilmemesi ve sosyal çevrelerinin bu tür etkinliklere yönelik bakış açılarından kaynaklanmaktadır.

• Düşünme becerisinin mevcut kitaplara yeterince entegre edilememesi nedeniyle, yazarların bu alana hakim olmaması düşünme öğretimini engelleyen ikinci faktördür

Multiple Choice

• Düşünme becerisinin mevcut ... yeterince entegre edilememesi ve yazarların bu alana hakim olmaması düşünme öğretimini engelleyen ikinci faktördür

• programlara

• derslere

• • kitaplara

• süreçlere

13.2. Düşünme Türleri

• Üst düzey düşünme becerileri veya düşünme becerileri olarak adlandırılan becerilerin altında hangi becerilerin olması gerektiğine dair farklı tartışmalar vardır.

• Ortak olarak değinilen temel düşünme becerileri analitik düşünme, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, problem çözme, yansıtıcı düşünme ve üst bilişsel düşünmedir.

Multiple Choice

• Ortak olarak değinilen temel düşünme becerileri analitik düşünme, eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, problem çözme, ... düşünme ve üst bilişsel düşünmedir.

• ıraksak

• • yansıtıcı

• lateral

• hipotetik

13.2.1. Analitik Düşünme

• Analitik düşünme, düşünme sürecinin başlangıç noktasıdır.

• Analitik düşünme becerisi, gerçekte problemin ne olduğunun bilinmesi için önemlidir.

• Analitik düşünme becerisinin altında yer alan beceriler sınıflama, sıralama, parça-bütün ilişkisi kurma ve karşılaştırmadır.

• Analitik düşünme sadece problem çözmenin ilk aşamasında değil, alternatiflerin değerlendirilmesinde de kullanılır.

• Günümüzde yapay zeka analitik düşünme becerisini sıklıkla kullanmaktadır.

• Öğretmenlerin ders tasarımlarında analitik düşünmeyi geliştirecek şekilde dersi ele alması gerekir.

• Analitik düşünme becerisinin çeşitli derslerde nasıl uygulanabileceği ve geliştirilebileceği üzerine örnekler verilmesi gerekir.

• Merkezi sınavlarda yer alan yeni nesil sorular bu tür bilgileri ve becerileri gerektirir.

Multiple Choice

• Günümüzde ... analitik düşünme becerisini sıklıkla kullanmaktadır.

• sanal gerçeklik

• karma gerçeklik

• metaverse

• • yapay zeka

13.2.2. Eleştirel Düşünme

• Eleştirel düşünme, sadece bir çözüm yolunun ya da bir fikrin kötü veya eksik yönlerini dile getirmekten ibaret değildir.

• Eleştirel düşünme terimi, doğru ve yanlışın ayrımına dair bir akıl yürütme süreci olarak tanımlanabilir.

• Eleştirel düşünmenin alt becerileri verilerin güvenirliğini kontrol etme, nedenleri açıklama, tahmin yapma ve genelleme yapma becerileridir.

• Verilerin güvenirliğinin sorgulanması karar verme sürecinde giderek artan bir öneme sahiptir.

• Öğrencilerin araştırma ödevlerinde sadece kaynakça istemek yeterli değildir ve kaynakların yazarları yeterliliğinin de kontrol edilmesi gerekir.

• Nedenleri açıklama becerisi bir problemin çözümünde önemlidir ve bu becerinin gelişimi için öğrenciler olayın sebeplerini ve bu sebepleri destekleyen delilleri bulmaları gerekir.

• Tahmin becerisi, gelecekte olabilecekler üzerine kurulur ve geçmişin incelenmesinden farklıdır.

• Genelleme becerisi bir tümevarımdır ve doğru genellemeler için benzerliklerin fazla olması gerekir.

Multiple Choice

• Eleştirel düşünmenin alt becerileri verilerin güvenirliğini kontrol etme, nedenleri açıklama, ... yapma ve genelleme yapma becerileridir.

• etkinlik

• • tahmin

• yorum

• tenkit

13.2.3. Yaratıcı Düşünme

• Yaratıcılık becerisi, yeni ve orijinal bir ürün ortaya koymaktır ve bu ürünün bir problemin çözümüne de katkı sağlaması gerekir

• Eğitimsel anlamda yaratıcılık becerisinin geliştirmesi ilk bakışta zor bir hedef gibi görünse de bu beceriyi geliştirmek düşünüldüğü kadar zor değildir.

• Öğrencilere yaratıcılık becerilerini geliştirebilecekleri etkinlikler verilmesi ve bu etkinliklerin örneklerinin verilmesi gerekir

Multiple Choice

• Yaratıcılık becerisi, yeni ve orijinal bir ürün ortaya koymaktır ve bu ürünün bir ... de katkı sağlaması gerekir

• • problemin çözümüne

• olayın anlaşılmasına

• projenin geliştirilmesine

• sorunun cevaplanmasına

13.2.4. Karar Verme Becerisi

• Karar verme, mevcut alternatifler arasında bir seçim yapmayı ifade eder ve bu seçimin yerindeliği analitik ve eleştirel düşünme süreçlerinin ne derecede gerçekleştirildiği ile yakından ilgilidir.

• Bir tercihin doğruluğu, olayın nedenlerinin tam olarak belirlenmesi ve muhtemel sonuçların göz önünde bulundurulması ile ilişkilidir.

• Fen bilgisi dersinde öğrencilerin yaşadıkları bölge için en uygun yenilenebilir enerji kaynağını belirlemeleri ve bunun nedenini sınıfa sunmaları, matematik dersinde yağış grafiklerinden çıkarımlar yapmaları gibi örneklerin verilebilir.

• Aynı grafiklerin sosyal bilgiler dersinde tarımsal faaliyetlere karar vermek için kullanılması ve bu tür ders tasarımı programın yatay ilişkililiğini sağlar.

Multiple Choice

• Karar verme, mevcut alternatifler arasında bir seçim yapmayı ifade eder ve bu seçimin yerindeliği ... ve eleştirel düşünme süreçlerinin ne derecede gerçekleştirildiği ile yakından ilgilidir.

• yaratıcı

• • analitik

• yansıtıcı

• l

13.2.5. Problem Çözme Becerisi

• Problem çözme becerisi düşünme becerilerinin son aşaması ve tüm düşünme becerilerinin amacı problemin sağlıklı ve istenilen düzeyde sonuçlandırılmasıdır.

• Tüm disiplinlerin programlarında problem çözme becerisinin geliştirilmesi temeldir.

• Analitik düşünmenin bileşenleri (sınıflama, sıralama, karşılaştırma) ve eleştirel düşünmenin alt becerileri (tahmin becerisi, verilerin güvenirliği) problem çözme sürecinde kullanılır.

• Karar verme ve yaratıcılık becerileri de problem çözme sürecinde önemlidir.

Multiple Choice

• Karar verme ve ... becerileri de problem çözme sürecinde önemlidir.

• anlatım

• yaratıcılık

• yorumlama

• tartışma

13.2.6. Yansıtıcı Düşünme

• Yansıtıcı düşünme, bir inancın veya varsayılan bilginin sonuçlarını aktif olarak kullanma sürecidir (Dewey).

• Yansıtıcı düşünme, mevcut tecrübelerin yeni problemleri anlamak veya çözmek için kullanılması anlamına gelir.

• Yansıtıcı düşünme özellikle mesleki ve teknik eğitim alada önemli ve öğretmen eğitiminde bu düşünme türünün geliştirilmesi mesleki başarıyı artıracaktır.

• Öğretmenlerin ve öğrencilerin, öğretme veya öğrenme süreçleri üzerine yansıtıcı düşünmeleri önemlidir.

• Yansıtıcı düşünme becerisinin geliştirilmesi için kullanılan temel teknikler: öğretme/öğrenme yazıları, soru sorma, eylem araştırmalarına katılma ve öz değerlendirme

• Öz değerlendirme, bireyin kendi zayıf ve güçlü yönlerinin farkına varmasını sağlayarak problem çözme yöntemleri geliştirmesine yardımcı olur.

• Yansıtıcı tartışmalar, öğrenciler ve öğretmenler için öğrenme süreçlerini derinlemesine değerlendirmek ve farklılıkları ortaya çıkarmak için kullanılmalıdır.

Multiple Choice

• Yansıtıcı tartışmalar, öğrenciler ve öğretmenler için öğrenme süreçlerini derinlemesine değerlendirmek ve ... ortaya çıkarmak için kullanılmalıdır.

• sorunları

• kaygıları

• benzerlikleri

• • farklılıkları

13.2.6.2. Yansıtma Modelleri

• Yansıtma sürecinde farklı modeller kullanılabilir ve bu modeller benzer sorular sorarak durumu daha ayrıntılı olarak ortaya koymayı amaçlar.

• Gibbs, John ve Driscoll gibi farklı modeller var ve bu modeller farklı basamaklardan oluşur

• Tüm modellerde ortak olan basamaklar: durumun tasviri, uygulanan çözüm yöntemi ve bu yöntemin sonucunda edinilen tecrübelerin değerlendirilmesi.

• Gibbs modeli öğretme ve öğrenme sürecindeki çeşitli aşamalara yönelik detaylı sorular içerir

• Yansıtma süreci öğretmenler ve öğrenciler için farklı basamaklardan oluşur ve bu basamaklarda öz değerlendirme önemli bir rol oynar.

• Yansıtma sürecinin son basamağında yeni bir eylem planı oluşturulur ve bu plan önceki basamaklardan edinilen tecrübelere dayanır.

Multiple Choice

• Tüm modellerde ortak olan basamaklar: durumun tasviri, uygulanan çözüm yöntemi ve bu yöntemin sonucunda edinilen ... değerlendirilmesi.

• kazanımların

• yorgunlukların

• • tecrübelerin

• zararların

13.2.7. Üst Bilişsel Düşünme (Meta- Biliş)

• Üst bilişsel düşünme, bireyin kendi düşünme sürecini analiz edip hatalarını düzeltme ve düşünme sürecini planlama işlemidir.

• Üst bilişsel düşünme, üst bilişsel bilgi ve üst bilişsel kontrol olarak iki kategoriye ayrılır.

• Üst bilişsel becerilerin geliştirilmesi için öğretmenlerin bu becerileri öğrencilere doğrudan öğretmeleri gerekir.

• Üst bilişsel okuma, hızlı okumadan ziyade okunanı anlamlandırma ve önceki bilgilerle ilişkilendirme sürecidir.

• Üst bilişsel düşünme becerilerinin geliştirilmesinde öğretmenin model olması ve öğrencilere kendini değerlendirme soruları sorması gerekir.

• Üst bilişsel düşünme becerilerinin okuma ve matematik gibi farklı derslerde nasıl geliştirilebileceği üzerine örnekler ve sorular verilmelidir.

Multiple Choice

• Üst bilişsel düşünme, üst bilişsel bilgi ve üst bilişsel ... olarak iki kategoriye ayrılır.

• beceri

• • kontrol

• duygu

• düşünme

13.2.8. Diğer Düşünme Türleri

• Iraksak düşünme, birden fazla alternatifin varlığına dayalı olarak sıra dışı ve orijinal fikirler üretme anlamına gelir.

• Yakınsak düşünme, tek doğru cevaplara odaklı, doğrusal ve mantıksal düşünme boyutudur.

• Lateral (yanal) düşünme, problemleri farklı bakış açıları ile ele alabilme anlamına gelir ve hayal gücü, olasılıkları göz önünde bulundurma ve alan bilgisini alışılagelenenin ötesinde kullanma önemi taşır

• Hipotetik (varsayımsal) düşünme, olasılıkları hayal etmeyi ve onların olanaklarını keşfetmeyi içerir. Neden-sonuç ilişkilerinin incelenmesini destekler

• Bu düşünme türleri, özellikle karar verme becerisinin gelişiminde önemlidir.

Multiple Choice

• ... düşünme, olasılıkları hayal etmeyi ve onların olanaklarını keşfetmeyi içerir. Neden-sonuç ilişkilerinin incelenmesini destekler

• • Hipotetik (varsayımsal)

• Lateral (Yanal)

• Iraksak

• Yakınsak

Multiple Choice

• ... düşünme, problemleri farklı bakış açıları ile ele alabilme anlamına gelir ve hayal gücü, olasılıkları göz önünde bulundurma ve alan bilgisini alışılagelenenin ötesinde kullanma önemi taşır

• Yakınsak

• Hipotetik

• • Lateral (yanal)

• Uzaksak

Multiple Choice

• ... düşünme, tek doğru cevaplara odaklı, doğrusal ve mantıksal düşünme boyutudur.

• Yakınsak

• Hipotetik

• • Lateral (yanal)

• Uzaksak