Bài 13: Chu kì tế bào và nguyên phân

 State the significance of Black History Month

 Tell what Black History Month means to you

+ Nhờ đâu mà chúng ta lớn lên được như:
tăng về chiều cao, cân nặng, kích
thước….?
+ Tại sao khi em bị đứt tay, một thời gian
sau vết đứt sẽ tự liền?
+ Ung thư là gì? Có những cách phòng
tránh nào?

Phần

2

–

Chủ

đề

7:

Thông

tin

giữa

các

tế

bào

, chu

kì

tế

bào

và

phân

bào

Bài

13:

CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

Nội dung bài học:

I. Chu kì tế bào

II. Sinh sản của tế bào theo cơ chế nguyên phân

III. Ung thư và cách phòng tránh

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

I. Chu kì tế bào

1. Khái niệm
Chu kì tế bào là một vòng tuần
hoàn các hoạt động xảy ra trong
1 tế bào từ khi tế bào được hình
thành đến khi tế bào phân chia
thành tế bào mới.

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

I. Chu kì tế bào

2. Các giai đoạn của chu kì tế bào

* Kỳ trung gian:
+ Pha G1: sinh trưởng, cơ sở cho nhân
đôi DNA
+ Pha S: Nhân đôi
+ Pha G2: Sinh trưởng và chuẩn bị
phân bào
* Phân bào (Pha M)
+ Phân chia nhân : kì đầu, kì giữa, kì
sau, kì cuối.
+ Phân chia tế bào chất

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

II. Sinh sản của tế bào theo cơ chế nguyên phân

1. Khái niệm sinh sản của tế bào

Sinh sản tế bào là quá trình các
tế bào mới được tạo ra từ tế bào
ban đầu, làm tăng số lượng tế
bào qua phân bào và thay thế các
tế bào chết.

Trung thể

Nhiễm sắc thể

Tâmđộng

Màng nhân

Thoi vô sắc

Nhân con

II. QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

1. Sự phân chia nhân

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

II. Sinh sản của tế bào theo cơ chế nguyên phân

II. QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

Các kì

Diễn biến cơ bản

Kì đầu

- NST kép bắt đầu co xoắn.
- Trung thể tiến về 2 cực của tế bào.
- Thoi phân bào dần xuất hiện.
- Màng nhân và nhân con dần tiêu biến.

Các kì

Diễn biến cơ bản

Kì giữa

- NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành
một hàng ở mặt phẳng xích đạo.
-Thoi phân bào đính vào 2 phía của NST tại tâm
động.

II. QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

II. QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

Các kì

Diễn biến cơ bản

Kì sau

- Mỗi NST kép tách nhau ra ở tâm động, hình
thành 2 NST đơn đi về 2 cực của tế bào.

II. QUÁ TRÌNH NGUYÊN PHÂN

Các kì

Diễn biến cơ bản

Kì cuối
- NST đơn dãn xoắn dần.
- Màng nhân và nhân con xuất hiện.
- Thoi phân bào biến mất.

Các kỳ của
phân chia

nhân

Diễn biến cơ bản

Kì đầu

- NST kép bắt đầu co xoắn
- Thoi phân bào hình thành
- Màng nhân & nhân con tiêu biến

Kì giữa
- NST co xoắn cực đại, tập trung thành 1 hàng
trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.

Kì sau
- Mỗi NST kép tách nhau ở tâm động thành 2
NST đơn đi về 2 cực của tế bào

Kì cuối

- NST dãn xoắn dần
- Màng nhân & nhân con xuất hiện
-Thoi phân bào biến mất

2. Cơ chế sinh sản của tế bào – nguyên phân

❖ Sự phân chia tế bào chất.

- Sau khi hoàn tất việc phân chia vật chất di truyền, tế
bào chất bắt đầu phân chia thành 2 tế bào con.

Sự phân chia tế bào chất.

Tế bào động vật

Tế bào thực vật

Phân chia tế bào chất: diễn ra đồng thời với kì cuối của nguyên phân:
•TB TV: hình thành vách ngăn phân chia thành 2 tế bào.
•TB ĐV: Màng sinh chất lõm vào hình thành eo thắt phân chia thành 2 tế bào
•Kết quả:
Từ 1 tế bào mẹ có bộ NST 2n tạo ra 2 tế bào con giống nhau và giống với tế bào
mẹ (2n).

Kết quả quá trình nguyên phân

1 tế bào mẹ
ban đầu (2n)

1 lần nguyên phân2 tế bào con (2n) giống

nhau và giống mẹ.

Hình

5.

Đuôi

của

thằn

lằn

có

khả

năng

tái

sinh

nhờ

nguyên

phân

Hình

6.

Nguyên

phân

ở

các

tế

bào

chóp

rễ

hành

→Ý nghĩa của nguyên phân:
• Làm tăng số lượng tế bào giúp cơ thể sinh

trưởng và phát triển

• Giúp cơ thể tái sinh những mô hoặc cơ quan

bị tổn thương, thay thế các tế bào bị chết

• Là cơ chế sinh sản tạo ra các tế bào mới có

bộ NST của “ tế bào mẹ”.

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

III. Ung thư và cách phòng tránh

1. Giới thiệu chung
Khi chu kì tế bào bị mất kiểm soát sẽ dẫn đến rối loạn phân bào, các tế bào
phân chia liên tục có thể tạo khối u → có thể dẫn đến ung thư.
Có 2 loại khối u:
+ U lành tính: tế bào không lan rộng đến vị trí khác
+ U ác tính: tế bào ung thư có khả năng lây lan (di căn) sang các mô lân
cận và các cơ quan xa.

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

III. Ung thư và cách phòng tránh

Bài 13: CHU KÌ TẾ BÀO VÀ NGUYÊN PHÂN

III. Ung thư và cách phòng tránh

Một số thực phẩm ngừa ung thư

Các phương pháp trị ung thư hiện nay

CÂU HỎI ÔN TẬP, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ

Câu 2. Ghép (I) với (II) vào (III) cho thích hợp:

Các kì (I) Đặc điểm chính (II)

Kết quả (III)

1.Kì đầu

2.Kì giữa

3.Kì sau

4.Kì cuối

a.NST giãn xoắn, xuất hiện màng nhân.

b.Các NST co xoắn cực đại và tập trung thành
2 hàng trên mặt phẳng xích đạo. Thoi phân bào
đính 2 phía tâm động.

c.Các NST dần tách nhau ra và di chuyển về 2
cực của tế bào.

d.Các NST sau khi được nhân đôi bắt đầu cuộn
xoắn lại, màng nhân dần tiêu biến, thoi phân
bào xuất hiện.

1D

2B

3C

4A

• Câu 3. Từ một tế bào ban đầu, qua k lần nguyên phân liên tiếp tạo ra:

A. 2k tế bào

B. 2ktế bào

C. k/2 tế bào

D. k-2 tế bào

• Câu 4. Trình tự các giai đoạn trong chu kì tế bào là: 1.G1 2.G2 3.S 4. nguyên

phân

A. 1,2,3,4

B. 1,3,2,4

C. 3,1,2,4

D. 2,1,3,4

• Câu 5. Bộ NST đặc trưng của loài là 2n. Số NST trong tế bào ở kì sau của quá

trình nguyên phân là:

A. 2n NST đơn

B. 2n NST kép

C. 4n NST đơn

D. 4n NST kép

• Câu 6. Ở cơ thể người phân bào nguyên phân có ý nghĩa:

A. thay thế các tế bào đã chết và làm cho cơ thể lớn lên.

B. giúp cơ thể tạo ra các giao tử để duy trì nòi giống.

C. giúp cơ thể thực hiện việc tư duy và vận động.

D. giúp cơ thẻ lớn lên và tạo ra các giao tử để thực hiện sinh sản.

• Câu 8. Ở người, (2n = 46), số lượng nhiễm sắc thể trong một tế bào ở kì cuối của

quá trình nguyên phân sau khi đã phân chia tế bào chất là:

A. 46

B. 23

C. 69

D. 92

• Câu 9. Ở cơ thể đơn bào, phân bào nguyên phân có ý nghĩa:

A. giúp cơ thể lớn lên.

B. giúp cơ thể sinh sản.

C. giúp cơ thể vận động.

D. giúp thực hiện chu kì tế bào.

• Câu 10. Trong quá trình nguyên phân, sự phân chia nhiễm sắc thể được thực hiện

nhờ:

A. màng nhân.

B. nhân con.

C. thoi phân bào

D.

trung

thể.

Tự luận.

Câu 1. Chu kì tế bào gồm những giai đoạn nào? Nêu ý nghĩa của việc điều
hòa chu kì tế bào?

• Hướng dẫn: - Chu kì tế bào bao gồm hai giai đoạn được gọi là kì trung gian

và các kì của nguyên phân. Kì trung gian được chia thành các pha nhỏ là
G1, S và G2. Ngay sau khi vừa mới phân chia xong (nguyên phân), tế bào
bước vào giai đoạn pha G1 của kì trung gian.

• - Ý nghĩa của điều hòa chu kì tế bào: chu kì tế bào được điều hòa một cách

chặt chẽ nhằm đảm bảo sự sinh trưởng, phát triển bình thường và ổn định
của cơ thể

Câu 2. Điều gì sẽ xảy ra nếu ở kì giữa của nguyên phân, thoi phân
bào bị phá hủy?

• Hướng dẫn: Nếu ở kì giữa của nguyên phân thoi phân bào bị

phá hủy thì các nhiễm sắc tử của NST kép không thể di chuyển
về 2 cực của tế bào để phân chia thành 2 tế bào con. Điều này
sẽ làm hình thành tế bào tứ bội 4n.

Luyện tập

 Câu 1: Điều gì xảy ra với 1 tế bào nếu không vượt qua

được điểm kiểm soát G1?

 Câu 2: Trong nguyên phân, vì sao 2 tế bào mới sinh ra có

bộ NST giống nhau và giống với tế bào ban đầu?

 Câu 3: Nguyên nhân khiến số ngươi mắc và tử vong vì

ung thư ở Việt Nam tăng nhanh là gì?

Câu 1: Điều gì xảy ra với 1 tế bào nếu không vượt qua
được điểm kiểm soát G1?

 Nếu tế bào không vượt qua được

điểm kiểm soát G1 tế bào sẽ ra
khỏi chu kì, bước vào pha Go
(Không phân chia).

 Nếu tế bào ở Go duy trì khả

năng phân chia thì khi xuất hiện
nhu cầu (hồi phục tổn thương)
sẽ đi vào pha G1.

Câu 2: Trong nguyên phân, vì sao 2 tế bào mới sinh ra
có bộ NST giống nhau và giống với tế bào ban đầu?

 Vì trước khi sinh sản tế bào trải qua kì trung gian: nhiễm sắc thể nhân đôi

chuẩn bị cho phân chia. Đến kì sau NST kép (2 cromatid) phân li đồng đều
thành 2 NST đơn và di chuyển về 2 cực của tế bào.

Câu 3: Nguyên nhân khiến số ngươi mắc và tử
vong vì ung thư ở Việt Nam tăng nhanh là gì?

Vận dụng

 Câu 1: Từ một đoạn thân cây của cây hoa hồng có thể tạo nên

một cây hoa hồng mới là nhờ hoạt động sống nào của tế bào?

 Câu 2: Nhiều người cho rằng ung thư là bệnh nan y nhưng hoa

học phát triển đã mở ra nhiều biện pháp chữa trị hiệu quả. Em
hãy tìm hiểu những biện pháp đó?

 Câu 3: Tìm hiểu thông tin về bệnh ung thư ở địa phương em.

Làm thế nào phóng tránh ung thư hiệu quả? ( BTVN)