Bölüm 5: Türk Eğitim Sisteminin Felsefi Temelleri

Türk Eğitim Sisteminin Felsefi Temelleri

Giriş

• Benimsenen eğitim felsefesi toplumların coğrafyadan, üretim biçimlerinden, kültürel birikimlerinden, yaşam alışkanlıklarından ve tarihsel geçmişlerinden etkilenir.

• Eğitim felsefesi toplumlarda var olan düşünce yapılarını etkiler ve toplumdaki kurumların sosyal normlar, değerler ve sistemler üzerine kurulmasına etki eder.

• Her toplumun benimsediği eğitim felsefesi, o toplumun sosyal, kültürel, ahlaki ve tarihsel birikimlerine göre şekillenir.

• İçinde bulunulan dönemde yaşayan düşünürlerin görüşleri, dönemde benimsenen eğitim felsefesini etkiler.

• İslâmiyet öncesi Türk toplumunda, İslâmî Türk toplumunda ve Cumhuriyet dönemi Türk toplumunda eğitimin dayandığı felsefe ve bu dönemlerde benimsenen eğitim felsefesini etkileyen düşünürlerin görüşleri ele alınmıştır.

Multiple Choice

• Her toplumun benimsediği eğitim felsefesi, o toplumun sosyal, kültürel, ... ve tarihsel birikimlerine göre şekillenir.

• psikolojik

• maddi

• • ahlaki

• ekonomik

Multiple Choice

İçinde bulunulan dönemde yaşayan düşünürlerin hangi alana etkisi olmuştur?

• Teknolojik yeniliklere

• Eğitim felsefesine

• Ekonomik politikalara

• Sanat ve edebiyata

Multiple Choice

Benimsenen eğitim felsefesinin etkilendiği faktörler aşağıdakilerden hangisidir?

• Coğrafya, üretim biçimleri, kültürel birikimler

• Teknolojik gelişmeler

• Yalnızca ekonomik durum

• Uluslararası politikalar

İSLÂMİYET ÖNCESİ TÜRK TOPLUM YAPISI VE EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

• Eğitim Felsefesinin Temeli: İslâmiyet öncesi Türk toplumundaki eğitim felsefesi, Türklerin yaşam biçimleri ile ekonomik, toplumsal ve politik ortamlardan büyük ölçüde etkilenmiştir (Ögel, 1971).

• Tarihsel Dönemler ve Yaşam Tarzı: Türkler, İ.Ö. 1000 - İ.S. 453 yılları arasında Büyük Hun, Batı Hun, Göktürk ve Uygur devletlerini kurmuş ve genelde göçebe bir yaşam tarzı sürdürmüşlerdir, Uygurlar hariç (Ögel, 1971).

• Eğitimin Temel Konuları: Savaş, hayvancılık ve el zanaatları eğitimin temel konularını oluşturmuştur.

• Toplumsal Değerler ve Gelenekler: Coğrafi, ekonomik ve politik çevre, Türklerin değer oluşturmasını etkilemiş, bu değerler gelenek ve görenekler olarak belirlenmiştir (Ergin, 1970).

• Töreler: Töreler, Türk toplum yaşamını düzenleyen, uyulması gerekli kurallar, gelenek ve göreneklerdir.

• Gelenek ve Göreneklerin Rolü: Gelenekler, saygın tutulan kültürel kalıntılar ve alışkanlıklardır. Görenekler, eski alışkanlıkların sürdürülmesidir. İkisi birleşerek töreyi oluşturur.

Multiple Choice

• İslâmiyet öncesi Türk toplumundaki eğitim felsefesinin temelinde aşağıdakilerden hangisi yatmaktadır?

• Sanatsal faaliyetler

• Yaşam biçimleri

• Dini inançlar

• • Yabancı etkileşimler

Multiple Choice

İ.Ö. 1000 - İ.S. 453 yılları arasında Türkler hangi yaşam tarzını sürdürmüşlerdir?

• Tarımsal

• Göçebe

• Denizci

• Yarı göçebe

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk toplumunda eğitimin temel konuları aşağıdakilerden hangisidir?

• Matematik ve astronomi

• Edebiyat ve sanat

• Savaş ve hayvancılık

• Ticaret ve diplomasi

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk toplumunda gelenek ve göreneklerin oluşumunda hangi faktörler etkili olmuştur?

• Coğrafi ve ekonomik çevre

• Dini ve mistik inançlar

• Yabancı kültürler

• Teknolojik gelişmeler

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk toplum yaşamını düzenleyen töreler aşağıdakilerden hangisinden oluşmaktadır?

• Gelenek ve görenek

• Bilimsel bilgi

• Krallık kuralları

• Dış politika ilkeleri

İSLÂMİYET ÖNCESİ TÜRK TOPLUM YAPISI VE EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

• Toplumsal Hedefler: Toplumsal hedefler, töreden oluşur ve bunlar cihan imparatorluğu kurma, itaat, adalet, saygı, doğa koruma, bağımsızlık, yardımlaşma, Türk yurdunu koruma gibi değerler içerir.

• Hayvancılık ve El Sanatları: Hayvanları ehlileştirme, besleme, üretme ve maden işleme gibi beceriler önemli hedefler arasındadır.

• Eğitim Ortamı ve Yaklaşımları: Gerçek yaşam eğitim ortamıdır. Yaparak ve yaşayarak öğrenme, taklit ve kademeli yaklaşım temel yöntemlerdir (Ergin, 1964; Akyüz, 1997).

• Sınama Durumları: Kişiler, gerçek yaşamda, savaş ve av gibi durumlarda sınanır. Bu sınamalar, toplumsal statüyü belirler.

• Doğacılık Felsefesi: İslâmiyet öncesi Türk eğitimi, doğacılık felsefesine uygundur. Eğitim gerçek yaşamda ve doğada yapılır. Kadın ve erkekler genellikle aynı eğitimden geçer (Akyüz, 1997).

• Toplumsal ve Doğal Ortamdaki Eğitim: Kişiler, toplumsal ve doğal ortamda karşılaşılan güçlükleri giderecek biçimde yetiştirilir. Öğretmenler genellikle bilge ve yaşlı kişilerdir, doğa ve yaşam da öğretmen kabul edilir.

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk toplumunda törelerden oluşan toplumsal hedefler aşağıdakilerden hangisini içermektedir?

• Sanat ve edebiyatı geliştirmek

• Cihan imparatorluğu kurmak

• Dini bilgiyi yaymak

• Ticari ilişkileri güçlendirmek

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk toplumunda hayvancılık ve el sanatlarıyla ilgili hedefler neyi kapsar?

• Sanat eserleri yaratmak

• Ticari ürünler üretmek

• Hayvanları ehlileştirmek ve maden işlemek

• Dini ritüelleri yerine getirmek

Multiple Choice

İslâmiyet öncesi Türk eğitiminde kullanılan öğretim yöntemleri aşağıdakilerden hangisidir?

• Teorik ve soyut öğrenme

• Yaparak yaşayarak öğrenme

• Sınıf içi tartışma ve analiz

• Sınav ve test yöntemleri

İSLÂMİYET SONRASI TÜRK TOPLUM YAPISI VE EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

• Kültürel Değerlerin Sentezi: İslamiyet sonrası Türk toplumu, töreler ve İslami değerler ile Grek ve Latin kültürünü sentezleyerek yeni kültürel değerler oluşturmuştur.

• İslamiyet’in Etkisi: İslamiyet, Türk toplumunda baskın kültürel değer olarak ortaya çıkmış, Allah’ın varlığı ve buyrukları temel alınmıştır.

• Felsefi Düşüncelerin Değişimi: Yeni felsefi düşünceler, tanrı inancı etrafında şekillenmiş ve bireyin erdemleri, sorumlulukları ve özellikleri yeniden tanımlanmıştır.

• Fârâbî'nin Katkıları: Fârâbî, İslamiyet ile Eflatun ve Aristo felsefelerini birleştirmiş, varlık felsefesi ve etik konularında önemli katkılarda bulunmuştur.

• İbni Sina'nın Görüşleri: İbni Sina, ruhun doğası ve ahlak anlayışı üzerine çalışmalar yapmış, eğitimde çocukların yetenek ve ilgilerine göre yönlendirilmesini savunmuştur.

• Gazzali'nin Yaklaşımı: Gazzali, Allah’ın yarattığı evrene ve bu evrenin yasalarına odaklanmış, sezgiye dayalı bilgi anlayışını benimsemiştir.

Multiple Choice

İslamiyet sonrası Türk toplumunun kültürel değerleri aşağıdakilerden hangisiyle sentezlenmiştir?

• Budist ve Hindu

• Grek ve Latin

• Pers ve Bizans

• Slav ve Kelt

Multiple Choice

Fârâbî'nin katkıları aşağıdakilerden hangisiyle özetlenebilir?

• İslamiyet ile Batı felsefelerinin birleştirilmesi

• Eğitimde sanatsal yeteneklerin ön plana çıkarılması

• Doğa bilimlerine ve deneyciliğe vurgu yapılması

• Sosyal bilimler ve tarih alanında yenilikler

Multiple Choice

İbni Sina'nın eğitimde vurguladığı önemli bir yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

• Eğitimde disiplin ve otoritenin önemli olması

• Çocukların yetenek ve ilgilerine göre yönlendirilmesi

• Eğitimde dini ve mistik öğelerin baskın olması

• Bilimsel ve teknolojik eğitime odaklanılması

İSLÂMİYET SONRASI TÜRK TOPLUM YAPISI VE EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

1. İbni Rüşt'ün Katkıları: İbni Rüşt, Aristo mantığını benimseyerek, devlet ve toplum yapılanmasında kadın ve erkek eşitliğini vurgulamıştır.

2. Eğitimde Ahlak ve Erdem: Eğitim, ahlak anlayışını ve bireyin taşıması gereken erdemleri yeniden şekillendiren bir araç olarak görülmüştür.

3. Öğretmen Rolü: Öğretmenin toplumda bilge kişi olarak görülmesi ve çeşitli öğretim yöntemlerini kullanması önem kazanmıştır.

4. Eğitimin Temel Hedefleri: Eğitim, bireyin hem bu dünya hem de öteki dünya için hazırlanması olarak ele alınmış, dinî ve mesleki eğitim ön plana çıkmıştır.

5. Kadın ve Erkek Eğitimi: İslamiyet sonrası Türk toplumunda, kadın ve erkek eğitimi arasında ayrım yapılmaması ve her iki cinsin de eğitimden eşit olarak faydalanması vurgulanmıştır.

Multiple Choice

İbni Rüşt'ün katkıları aşağıdakilerden hangisini içerir?

• Eğitimde dini metinlerin merkezi olması

• Kadın ve erkek eşitliğinin vurgulanması

• Eğitimde sadece bilimsel içeriklerin kullanılması

• Çocuk eğitiminde oyunun önemi

Multiple Choice

İslamiyet sonrası Türk eğitiminde ahlak ve erdemlerin rolü aşağıdakilerden hangisidir?

• Eğitim, ahlak anlayışını ve erdemleri yeniden şekillendirici bir araç olarak görülür

• Ahlak ve erdemler, eğitimde ikincil öneme sahiptir

• Eğitim, yalnızca bilgiye odaklanır, ahlak ve erdem dışı bırakılı

• Eğitimde ahlak ve erdemler, sadece dini içeriklerle ilişkilendirilir

Multiple Choice

İslamiyet sonrası Türk toplumunda öğretmenin rolü aşağıdakilerden hangisiyle özetlenebilir?

• Yalnızca bilgi aktarımı üzerine odaklanma

• Bilge kişi olarak görülme ve çeşitli öğretim yöntemlerini kullanma

• Sadece dini eğitim verme

• Katı disiplin ve otorite uygulama

SELÇUKLULAR VE OSMANLILARDA EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

• Eğitim Kurumlarının Kuruluşu: İlk Selçuklu medresesi 1040 yılında Nişabur'da, Osmanlılarda ise 1330 yılında İznik'te kurulmuştur. İlkokullar çeşitli adlarla her mahalle ve köyde bulunmaktadır ve temel olarak Kur'an okuma, namaz kılma ve İslâm'ın kurallarını öğretmekteydiler

• Şehzade Eğitimi: Hem Selçuklularda hem de Osmanlılarda, şehzadelerin eğitimi için özel kurumlar (atabeylik ve lalalık) oluşturulmuştur.

• Medrese Eğitimi: Medreselerde verilen dersler arasında İslâm hukuku, kelâm, belâgat, dilbilgisi ve çeşitli bilim dalları yer almaktadır. Ancak zamanla bu derslerin ağırlığı değişmiş, 18. ve 19. yüzyıllarda İslami bilimlere daha çok önem verilmiştir (Akyüz, 1985).

• Yenileşme Dönemi İlkokul Eğitimi: Tanzimat ve sonrasında ilkokullarda okutulan dersler arasında alfabe, Kur'an okuma, din bilgisi, ahlak, Osmanlıca ve temel bilimler bulunmaktadır (Akyüz, 1997).

• Mühendis Okulu ve Üniversite Eğitimi: Mühendishane-i Berri-i Hümayûn ve darülfünun gibi kurumlarda modern bilimlerle birlikte dinî ve dil dersleri de verilmiştir.

• Eğitimde Öğretmen Merkezli Yaklaşım: Eğitimde öğretmenin merkezi bir rolü vardır ve bu durum İslâmî hadisler ve Türk örfüyle desteklenmiştir.

Multiple Choice

Hem Selçuklu hem de Osmanlı dönemlerinde şehzadelerin eğitimi için kurulan özel kurumlar aşağıdakilerden hangisidir?

• Medrese ve ilkokul

• Atabeylik ve lalalık

• Darülkurra ve darülhadis

• Enderun ve hariciye

Multiple Choice

Selçuklu ve Osmanlı döneminde eğitimde öğretmenin rolü aşağıdakilerden hangisiyle özetlenebilir?

• Yalnızca bilgi aktarıcı

• Sadece dini bilgileri aktaran

• Merkezi bir rol oynayan ve çeşitli öğretim yöntemlerini kullanan

• Yalnızca disiplin ve otorite sağlayıcı

Multiple Choice

Tanzimat ve sonrasında ilkokullarda okutulan dersler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır?

• Matematik, fen bilimleri, tarih

• Alfabe, Kur'an okuma, din bilgisi, ahlak, Osmanlıca

• Yabancı dil, beden eğitimi, müzik

• Coğrafya, biyoloji, fizik

SELÇUKLULAR VE OSMANLILARDA EĞİTİMİN DAYANDIĞI FELSEFE

• Eğitimde Kuram ve Uygulama: Teke tek eğitim, öğrencinin hazırlıklarını öğretmenin karşısında göstermesi ve ezberlemesi uygulamaları önemlidir.

• Mesleki ve İş Eğitimi: "Her erkek çocuk bir iş veya meslek sahibi olmalıdır" anlayışı hakimdir ve genellikle yaygın eğitimle sağlanmaktadır.

• Öğrenci Yeteneklerinin Önemi: Hüseyinoğlu Ali, Sadi ve Kâtip Çelebi gibi düşünürler, öğrencinin yetenek ve ilgisine göre eğitim almasını savunmuşlardır.

• Modernleşme Çabaları ve Eğitim Felsefesi: 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren eğitim sistemi, özellikle 17, 18 ve 19. yüzyıllarda skolastik düşüncenin etkisi altına girmiş ve bilimden uzaklaşmıştır.

• Batılılaşma ve Eğitim: Tanzimat Fermanı sonrası Batı eğitim sistemi benimsenmiş, ancak bu yaklaşım az sayıda insanı etkilemiştir.

• Eğitimde Çeşitli İdeolojik Yaklaşımlar: İslamcılık, Batıcılık, Ulusçuluk gibi çeşitli düşün akımları eğitim sistemine yansımış ancak toplumsal yapının temelleriyle tam olarak uyum sağlayamamıştır.

Multiple Choice

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde eğitimde kuram ve uygulamanın temel özellikleri aşağıdakilerden hangisidir?

• Grup çalışmaları ve proje tabanlı öğrenme

• Teke tek eğitim ve ezberleme

• Tartışma ve sınıf içi etkinlikler

• Uzaktan eğitim ve teknoloji kullanımı

Multiple Choice

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde öğrencilerin eğitiminde dikkate alınan önemli bir faktör aşağıdakilerden hangisidir?

• Öğrencinin maddi durumu

• Öğrencinin yetenek ve ilgisi

• Öğrencinin aile geçmişi

• Öğrencinin dini bilgisi

Multiple Choice

Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde eğitim sistemine yansıyan çeşitli ideolojik yaklaşımlar aşağıdakilerden hangisidir?

• İslamcılık, Batıcılık ve Ulusçuluk

• Kapitalizm ve Sosyalizm

• Monarşizm ve Teokrasi

• Liberalizm ve Korporatizm

CUMHURİYET DÖNEMİ EĞİTİMİNİN DAYANDIĞI FELSEFE

1. Çok Katmanlı Eğitim Sistemi: Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde geleneksel eğitim, iş ve meslek eğitimi, batı etkisiyle açılan okullar ve azınlık okullarının var olduğu çok katmanlı bir eğitim sistemi mevcuttu.

2. Cumhuriyet Dönemi Eğitim Felsefesi: Cumhuriyetin ilanıyla Kemalizm ekseninde şekillenen eğitim felsefesi, eğitim sisteminin birleştirilip teorik ve pratik alanlarda yeniden düzenlenmesini hedeflemiştir (Topses, 1982).

3. Tevhid-i Tedrisat Yasası: 1924 yılında çıkan Tevhid-i Tedrisat yasası ile farklı okul sistemleri ortadan kaldırılarak Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı tek tip okul sistemi oluşturulmuştur.

4. Atatürk’ün Eğitim Anlayışı: Atatürk’ün eğitim anlayışı, millî, bilime dayalı, işe yarar ve üretici olmalı; genç kuşakların erdem, düzen ve disiplin duygularını geliştirmelidir.

5. Felsefi Yaklaşımlar: Atatürk, pragmatist, hümanist, realist ve rasyonalist felsefi yaklaşımları bütünleştiren bir eğitim anlayışını benimsemiştir.

Multiple Choice

Atatürk’ün eğitim anlayışı aşağıdakilerden hangisini içermektedir?

• Eğitimde yabancı dillerin öncelikli olması

• Dini ve geleneksel değerlere odaklanma

• Millî, bilime dayalı ve üretici bir yaklaşım

• Yalnızca sanat ve edebiyata vurgu yapma

Multiple Choice

Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde eğitim sistemi nasıl bir yapıya sahipti?

• Tamamen Batı tarzı eğitim

• Yalnızca dini eğitim odaklı

• Tek tip ve merkeziyetçi

• Çok katmanlı ve çeşitlilik içeren

Multiple Choice

1924 yılında çıkarılan Tevhid-i Tedrisat yasası neyi amaçlamıştır?

• Eğitimi dini kurumlardan ayırma

• Eğitimde dini içeriği güçlendirme

• Farklı okul sistemlerini ortadan kaldırarak tek tip sistem oluşturma

• Yabancı dillerin eğitimde ana dil olarak kullanılmasını sağlama

Multiple Choice

Atatürk’ün eğitimde benimsediği felsefi yaklaşımlar aşağıdakilerden hangisidir?

• İdealist, mistik, geleneksel ve dini

• Kapitalist, liberal, bireyci ve rekabetçi

• Sosyalist, kolektivist, eşitlikçi ve devletçi

• Pragmatist, hümanist, realist ve rasyonalist

CUMHURİYET DÖNEMİ EĞİTİMİNİN DAYANDIĞI FELSEFE

1. Köy Enstitüleri: 1940'lı yıllarda İsmail Hakkı Tonguç'un öncülüğünde "iş için iş içinde eğitim" ilkesiyle kurulan Köy Enstitüleri, entelektüel öğretmen yetiştirme, demokratik yurttaş kimliğini tanımlama ve işbirlikli öğrenmeyi vurgulayan bir eğitim modeliydi.

2. Eğitimde Öğretim Birliği: Farklı eğitim kurumları arasındaki çelişkileri ortadan kaldırmak ve ulusal bir eğitim sistemi oluşturmak için öğretim birliği esas alınmıştır.

3. Eğitimde Çağdaş Yaklaşımlar: 1950'lerden sonra yapılan düzenlemelerde yapılandırmacı eğitim anlayışına göre programlar oluşturulmuş, fakat uygulamada esasici ve daimici anlayışlar baskın olmuştur.

4. Eğitimde Toplumsal ve Ekonomik Yapı: Eğitim politikaları, Türkiye'nin ekonomik, politik ve sosyal yapısına uygun şekilde düzenlenmiş ve bu çerçevede yabancı uzmanların görüşleri de dikkate alınmıştır.

5. Yenilikçi Eğitim Anlayışları: Cumhuriyet döneminde, eğitimde pragmatik, ilerlemeci ve yenilikçi felsefelere dayalı bir yaklaşım benimsenmiş, ancak pratikte bu felsefelerin tam olarak uygulanabilmesi için çeşitli zorluklar yaşanmıştır.

Multiple Choice

1950'lerden sonraki Türk eğitim sisteminde hangi eğitim anlayışına göre programlar oluşturulmuştur?

• Teknoloji odaklı ve modern eğitim anlayışı

• Geleneksel ve dini eğitim anlayışı

• Yapılandırmacı eğitim anlayışı

• Sanat ve edebiyat merkezli eğitim anlayışı

Multiple Choice

Cumhuriyet Dönemi Türk eğitim sisteminde benimsenen felsefeler aşağıdakilerden hangisidir?

• İdealist, mistik ve geleneksel felsefeler

• Pragmatik, ilerlemeci ve yenilikçi felsefeler

• Kapitalist, liberal ve bireyci felsefeler

• Sosyalist, kolektivist ve eşitlikçi felsefeler

Multiple Choice

1940'lı yıllarda kurulan Köy Enstitüleri'nin temel özellikleri aşağıdakilerden hangisidir?

• Entelektüel öğretmen yetiştirme ve demokratik yurttaş kimliği vurgulama

• Dini ve geleneksel öğretim yöntemlerine odaklanma

• Askeri eğitim ve disiplinli öğretim uygulamaları

• Sanat ve edebiyata ağırlık veren bir eğitim modeli