Хичээл-1 Диаграммын төрлүүд

Диаграммын төрөл

• ​Гурвалжин диаграмм (triangular diagram, ternary diagram) нь бүхэл зүйлийн гурван бүрэлдэхүүн хэсгийг үзүүлэхэд хэрэглэх дүрслэл юм

​Ажил эрхлэлтийн бүтэц

• ​Цацраган диаграмм (Sunburst diagram) нь мэдээллийг дүрслэхдээ шаталсан түвшин бүртээ өөр өөр утгыг харуулдаг олон шатлал бүхий тойргон диаграмм юм.

• Хүлэмжийн хий ялгаруулдаг эх үүсвэрүүдийг аж ахуйн чиглэлээр дараах таван бүлэгт хуваадаг.

  1. Эрчим хүч

  2.Аж үйлдвэр

  3. Газар ашиглалт ба ой 4.Хөдөө аж ахуй

  5. Хог хаягдал

Эрчим хүчний салбарын хувьд хүлэмжийн хий ялгаруулдаг гол хоёр эх үүсвэр байдаг.
1. Органик түлш шатаах /Байр орон сууцаа дулаацуулах, хоол хүнс бэлтгэх, төмөр хайлуулах, машин төхөөрөмж хийх зэрэг аливаа төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, мөн автомашин, онгоц, галт тэрэг зэрэг тээврийн хэрэгслийг ажиллуулахын тулд зайлшгүй дулааны эрчим хүч хэрэгтэй бөгөөд түүнийг гол төлөв органик түлш шатаах замаар гаргаж авдаг. Өнөөдөр дулааны ба цахилгаан эрчим хүчний 80 орчим хувийг зөвхөн органик түлш шатаах замаар үйлдвэрлэж байна. Тээврийн салбар бүхэлдээ шахам шингэн ба хийн түлш шатааж үйл ажиллагаагаа явуулж байна/
2. Нүүрс, байгалийн хий олборлох ба тээвэрлэх
/Уурхайн гүнд нүүрсний үеийн завсар хооронд метан хий агуулагдана. Уурхайн өнгөн хөрсийг хуулж нүүрс гаргах ба тээвэрлэх явцад энэхүү метан хий шууд дээш атмосфер руу дэгдэнэ. Газар дор байгаа метан хийг нүүрсний уурхайн метан (coal mining methane-CMM ) ба нүүрсний давхаргын метан (coal bed methane-CBM) гэж ангилна. Монгол орны хувьд өнөөдрийг хүртэл тэрхүү метан хийг түлш болгон огт ашиглаж байгаагүй, шууд агаарт хаяж байгаа /

Юмс, үзэгдлийн бүтэц бүрэлдэхүүн буюу бүхэл зүйлийн доторх хуваагдсан хэсгүүдийг үзүүлэхэд тойргон диаграмм (circle graph)-ыг хэрэглэдэг. Хоёр буюу түүнээс олон юмс, үзэгдлийн хоорондох харьцуулалтыг хийхэд ихээхэн тохиромжтой дүрслэл юм​

​Тойргон диаграмм

Баганан диаграмм (bar graph)-ыг юмс, үзэгдлийн тодорхой хугацаан дахь өөрчлөлт (Жишээ нь: Малын тооны өсөлт, улаан буудайн тариалалтын хэмжээг онуудаар үзүүлэх г.м)-ийг илэрхийлэхэд хэрэглэх ба тэдгээрийн хоорондын их, багын харьцуулалтыг хийхэд хамгийн тохиромжтой дүрслэл юм.

​Баганан диаграмм

Шугаман график (line graph) нь хоёрхувьсах хэмжигдэхүүний өөрчлөлтийг үзүүлдэг ба ихэвчлэн юмс, үзэгдлийн цаг хугацааны тодорхой үе дэх өөрчлөлтийг харуулдаг.

• ​Бөмбөлгөн график (bubble chart) нь хувьсах хэмжигдэхүүнүүд хоорондоо хэрхэн харилцан хамаарч өөрчлөгдөж байгааг харуулах арга юм

• Хүн амын суварга (poрulation pyramids) нь хүн амын тоо, хувь, насны болон хүйсийн бүлгийг нэгэн зэрэг илэрхийлэх диаграмм юм.