Sinir Sistemi

SİNİR SİSTEMİ

​SİNİR SİSTEMİNİN BÖLÜMLERİ

MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ (MSS)

İnsanda merkezi sinir sistemi, beyin ve omurilik olmak üzere

iki ana bölümde incelenir.

• Merkezi sinir sistemi dış ve iç ortamdan gelen çeşitli uyartıları

• değerlendirir.

• Merkezî sinir sistemi motor nöronların hücre gövdeleri ve

• ara nöronlardan oluşmuştur.

​MSS, embriyonik bir yapı olan içi boş sinir kordonundan (nöral tüp) oluşur.
1. Embriyonik dönemdeki sinir kordonu boşluğu, beyin ve omurilik gelişirken omurilik kanalını ve beyin yarıklarını (ventrikül) oluşturur.
2. Omurilik kanalı ve beyin ventrikülleri beyin omurilik sıvısı (BOS) ile doludur. Ventriküller, ependim hücreleri ile çevrilidir. BOS; merkezî sinir sistemini korur, besler ve atıkların uzaklaştırılmasında görev alır. Merkezî sinir sistemi gri ve ak maddeden oluşur. Beynin korteksinde nöronların hücre gövdeleri, dendritleri ve miyelinsiz aksonları içeren gri madde bulunur.
3. Korteksin altındaki ak madde ise miyelin kılıflı aksonlardan oluşur. Beyindeki ak madde çoğunlukla içeride yer alırken omurilikteki ak madde dışarıda yer alır.

Merkezî sinir sistemi bağ dokudan oluşmuş üç katlı koruyucu zarla (meninges) çevrilidir.
Kafatasının altında yer alan en dıştaki zar, sert zardır. Sert zar en kalın olan zar olup kafatasının iç yüzeyine yapışıktır. Zarların ortasındaki örümceksi zar gevşek bir beyin örtüsü oluşturur. Örümceksi zar ile onun altında yer alan ince zar arasındaki boşlukta kan damarları ve BOS bulunur.
En içte bulunan ince zar, beyin ve omuriliğin yüzeyine yapışık ince, şeffaf bir zardır. İnce zar içinde beyin ve omuriliğe oksijen ve besin sağlayan birçok kan damarı bulunur

​Beyin zarlarının bir bakteriyel ya da viral ajan tarafından iltihaplanması menenjit denilen hastalığa neden olur. Menenjit, merkezî sinir sistemi için önemli bir tehdittir. İltihap beyne yayılarak ensefalit adı verilen beyin iltihabına yol açabilir.

Beyin

• Vücudumuzun komuta merkezidir.

• İnsanda kafatası içinde bulunan ve kafatası kemikleri ile korunan beynin kütlesi, yaklaşık 1.300-1.400 g’dır.

• Yaklaşık 100 milyar nöron ve yardımcı hücrelerden oluşur.

• Embriyonik dönemin henüz dördüncü haftasında ön beyin, orta beyin ve arka beyin olmak üzere beynin bölümleri oluşmaya başlar.

• Beşinci haftayla birlikte ön beyinde uç beyin ve ara beyin gelişir. Arka beyin pons, beyincik ve omurilik soğanını oluşturacak şekilde farklılaşmaya başlar. Uç beynin diğer bölümlere göre orantısız ve hızlı büyümesi dış kısmın içe doğru kıvrılmasına neden olur. Böylece beynin iki yarım küresi (korteks, beyin kabuğu) oluşur.

• Orta beyin ve arka beynin bir kısmı (pons ve omurilik soğanı) beynin alt bölümünde omurilikle birleşen beyin sapını oluşturur. Omurilik ile beyin arasında hareket eden tüm bilgiler beyin sapından geçmek zorundadır.

ÖN BEYİN

İnsan beyninin en büyük kısmıdır. Diğer beyin kısımlarını üstten örter. Ön beyin, uç beyin ve ara beyin olmak üzere ikiye ayrılır.

Uç beyin, toplam beyin kütlesinin yaklaşık %80’i ile beynin en büyük kısmıdır.
Sağ ve sol olmak üzere iki yarım küreden oluşur.
Sağ yarım küre vücudun sol tarafıyla, sol yarım küre ise vücudun sağ tarafıyla iletişim kurar. Beyin yarım küreleri nasırlı cisim adı verilen çok sayıda akson bağlantılarıyla oluşmuş yapıyla birbirine işlevsel olarak bağlıdır.
Uç beyin; bilinçli davranışlar, hafıza, öğrenme ve duyu alımında rol oynar

​Beyin yarım küreleri çıkartılmış bir güvercinin;

İtilirse yürüyebildiği

Kendi isteği ile uçamadığı

Havaya atılırsa uçabildiği

Açlık hissetmediği, önüne konulan yiyeceği yemediği

Ağzına besin verildiğinde yemediği
Besin, yutak bölgesine itildiğinde yuttuğu

Yanına kedi veya köpek yaklaştığında hiçbir tepki

göstermediği görülmüştür.

Ön beynin diğer bir bölümü ara beyin; talamus, hipotalamus ve epitalamustan oluşur.

Open Ended

Sirkadiyen ritim yaklaşık bir günlük süre içerisinde canlıda meydana gelen biyokimyasal, fizyolojik ve davranışsal ritimlerin tekrar edilmesi olarak tanımlanır. Her gün aynı saatte uyuyup aynı saatte kalkan bir kişi çoğu zaman kurulan bir alarma ihtiyaç duymadan güne başlayabilir. Vücut, biyolojik saat olarak nitelendirilen sirkadiyen ritimlerde meydana gelen değişikliklerden genellikle olumsuz etkilenir. • Uzun süren uçak yolculukları sonrasında hissedilen rahatsızlığın sirkadiyen ritimle olan ilişkisini açıklayınız

Orta beyin

• Ponsun üzerinde, beyincik ve ara beyin arasındadır.

• Ön ve arka beyin arasında köprü görevi görür.

• Görme ve duyma reflekslerini kontrol eder. Örneğin ışıkta göz bebeklerinin daralması, herhangi bir seste köpeğin kulaklarının dikleşmesi bu merkezler tarafından düzenlenir.

• Kas tonusunu (dinlenme halinde kasların az da olsa kasılı kalması) ve vücudun duruşunu düzenleyen merkezler bulunur.
  Dopamin salgılayan nöronlara sahiptir. Orta beyindeki nöronların dejenerasyonu Parkinson hastalığına neden olur.

Arka Beyin

Pons, omurilik soğanı ve beyincikten oluşur.

• ​Deneysel olarak beyinciği çıkarılan köpeğin yürüyemediği gözlenmiştir.

• Beyinciği zedelenen bir kuş, havaya atıldığında kanat çırpıp uçmaya çalışsa da kanatlarını birbirleriyle uyumlu çırpamadığından uçamaz.

​1. Uyanıklık-uyku geçişleri (kitap okurken uyuklama

gibi), beyin sapı ve uç beyin (beyin yarım küreleri)

tarafından kontrol edilir.

2. Uyku ve uyanıklık döngüleri (biyolojik saat = sirkadiyen ritimler) hipotalamusta bulunan bir grup nöron tarafından düzenlenmektedir.

OMURİLİK

• Omurga kemiklerinin içinde, omurga boyunca uzanır.

• Omurilik beyinde olduğu gibi meninges zarları ile örtülüdür.

• Omurilikte beyinden farklı olarak dışta ak madde, içte ise boz madde bulunur.

• Ak maddenin içinde kelebek gibi görünen boz madde ikisi önde (ventral), ikisi arkada (dorsal) olmak üzere dört adet kök adı verilen çıkıntıya sahiptir.

• Arka kök (dorsal kök); derideki, kaslardaki ve iç organlardaki duyusal reseptörlerden alınan uyarıları merkezî sinir sistemine ileten duyu nöronlarının aksonlarını içerir.

• Ön kök (ventral kök) ise merkezî sinir sisteminden efektör organlara (kaslar ve bezler) sinir uyarılarını ileten motor nöronların aksonlarını içerir.

• Boz madde ayrıca arka kökten gelen ve ön kökten çıkan nöronlar arasında bağlantı kuran ara nöronlar da içerir.

• Ak madde içinde beyin ile omurilik arasında bilgiyi taşıyan duyu ve motor nöronların aksonları bulunur.

ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ

Çevresel sinir sistemi, merkezî sinir sisteminden uzanan sinirlerden (akson demetleri) ve gangliyonlardan (nöron hücre gövdeleri) oluşur.
Çevresel sinir sistemi vücuttaki doku ve organ sistemlerinin merkezî sinir sistemiyle bağlantısını kurar.
Merkezî sinir sistemine gelen bilgiler değerlendirilip istemli ve bilinçli yanıtlar oluşturulur. Fizyolojik düzenlemeden sorumlu bazı bilgilerin yorumlanması ve bunlara verilecek yanıt, birey farkında olmadan gerçekleşir.
Beyinden çıkan on iki çift kafa siniri ve omurilikten çıkan otuz bir çift omurilik siniri iç organların ve sistemlerin çalışmasını kontrol eder.