Maǵlıwmattı tikkeley kiritiwshi qurılmalar

2. 2 Maǵlıwmattı tikkeley kirgiziwde
paydalaniletuǵın qurılmalar

Házirge shekem biz maǵlıwmatlardı qolda kirgiziw qurılmalarınan paydalanǵan halda maǵlıwmat kirgiziw usıllların úyrendik. Biraq maǵlıwmattı insan qatnasıwısız tikkeley kirgiziw imkaniyatın beretuǵın basqa usılıar da bar.

OCR hám OMR
Tekstli hújjettiń qaǵazlı nusqası bolsa, onı kompyuterińizge skanerleseńiz hám arnawlı programmalıq támiynat járdeminde tekst menen islew programması qayta isley alatuǵın tekstke aylandırıwıńız múmkin.

Bul ámeliyat tekstdegi hár bir beigini anıqlawǵa háreket etiwi sebepli optikalıq beigini anıqlaw (OCR - Optical Character Recognition) dep ataladı.

OCR programmalıq támiynatı hár bir belginiń formasın ózi bilgen sırtqı kórinisler menen salıstıradı, sáykesin tapqanınan keyin kompyuterge saqlaydı. Bul bolsa qaǵaz nusqa hújjetlerdegi maǵlıwmatlardıń kiritiliwin qayta terip shıǵıwdan kóre ańsatlaw ámelge asıradı.

OCR kemshiligi - jaratılǵan tekst isenimli emes, atap aytqanda, qaǵazdaǵı nusqa gúńgirt yamasa sapası tómen bolsa, jaqsı nátiyje alıw qıyın.

OMR - Optical Mark Reading
Skanerlewdiń jáne bir usılı optikalıq belgilerdi oqıw (OMR - Optical Mark Reading) dep ataladı. OMR skanerlew betdegi belgilerdi izlep tabar eken, olardıń formasına itibar bermeydi, tek jaylasıwına qaraydı (2. 09 -suwretke qarań ).

OMRdıń abzallıǵı sonda, ol júdá tez isleydi, sebebi bette kishi kólemdegi maǵlıwmat boladı ol bunday túrdegi maǵlıwmat ushın basqa usıllarǵa qaraǵanda anıqlaw juwmaq shıǵaradı.(Mıs test juwap betleri)

Kemshilikleri - eger bet tuwrı jaylastırilmasa, maǵlıwmat tuwrı oqılmaydi hám sistema betdegi daqlardı kiritiliwi kerek bolǵan belgiler dep nadurıs qabıllawı múmkin.
MICR

Magnetic ink character recognition - magnit sıya belgilerin anıqlaw yamasa olardı oqıw apparatı degen mánisti ańlatadı. Bul texnologiya banklerde qollanıladı. Basqasha aytqanda, MICR kompyuter tez hám anıq oqıy alıwı ushın bank shekleriniń tómen bólegine maǵlıwmat qosadı.
2. 10 -    súwrette keltirilgen mısalda avtomat tárzde oqılatuǵın nomerler qatarında bank nomeri, esap beti hám shek nomeri kiritilgenin kóriw múmkin.Belgilerdi baspadan shıǵarıwda paydalanatuǵın sıyada magnitke tán ózgeshelik bolıp, ol magnitlı signaldı sińiredi hám tarqatadı.

Shtrix -kod - kontrast reńlerden ibarat bolǵan parallel sızıqlar kompleksi bolıp, tiykarınan aq hám qara reńlerden dúziledi. Toq reńdegi sızıqlar qalıń, ortasha yamasa jińishke boladı. Eger sızıqlar toq hám ash reńler juplıǵınan paydalanılsa, olar 0 den 9 ǵa shekem bolǵan nomerlerdi ańlatadı hám kod nomeri retinde oqılıwı múmkin.

Supermarket, basqa túrdegi dúkan hám kitapxanalar sıyaqlı xızmetler shtrix -kodlardı ónim haqqındaǵı maǵlıwmatlardı kirgiziw ushın qollaydı.

Shtrix -kodlar arnawlı qurılma járdeminde oqıladı.

Supermarket ónimindegi shtrix -kod tómendegi maǵlıwmatlar kiredi:

• ónimdi islep shıǵarǵan mámleket nomeri;

• islep shıǵarıwshı shólkem nomeri;

• Ónim nomeri;

• chek nomeri.

Ónimniń bahası onıń shtrix -kodı quramına kiritilmeydi.

​ RFID anıqlaw apparatı RFID - (Radio Frequency Identification) - radiotolqınlı identifikaciyalaw procesin ańlatadı. RFID tı anıqlaw apparatı ádetde kishi chip hám antennadan ibarat boladı.
Supermarket yamasa dúkanlardaǵı ónimlerde, júk tasıw konteynerlarida, poyezd vagonlarida, RFID ti anıqlaw apparatın ushıratasız.

RFID tiń ush elementi bar: skanerleytuǵın antenna, maǵlıwmattı oqıw ushın dekoder hám programmalanǵan RFID tegi.

RFIDtiń abzallıǵı sonda, chiplarni skanerge shtrix-kod sıyaqlı anıq jaylastırıw shárt emes. RFID qurılmaları skanerden bir neshe metr uzaqlıqta da isleydi.

Kemshiligi-ayırım jaǵdaylarda chiplararo dúgilisisler júz beredi: oqıw apparatıdaǵı dúgilisiw - chip yamasa tegler birden artıq oqıw apparatınıń signalın oqıǵanında júz beretuǵın process. Tegler dúgilisiwi bolsa júdá kóp tegler kishi orında bolǵanında júz beredi.

​ Magnit sızıqlardı oqıw apparatı

Kredit kartalar, bank kartaları, kitapxana kartaları, mıymanxana giltli kartalarında qara magnit sızıqtı kóresiz (2. 11-súwret). Ol jaǵdayda kóp maǵlıwmat saqlanbaydi, sebebi arnawlı bir wazıypalardı orınlaw ushın kóp maǵlıwmat bolıwı zárúr emes.

Mıymanxana giltli kartasın kóz aldıńizge keltiriń. Qonaq dizimnen ótkeninde qabılxona jumısshısı kompyuter járdeminde sızıqqa maǵlıwmat jazadı. Maǵlıwmat bólme ushın arnawlı kodtı óz ishine aladı, paydalanıwshı mıymanxana esigi apparatına kartanı jaylastırǵanda kod qapını ashadı.
-Paydalı tárepi-eger karta joǵalsa, ol qaysı xananıń ashıw ushın arnalǵanlıǵın anıqlaw mqıyın bolıp tabıladı, sebebi barlıq kartalar birdey kóriniske iye boladı.

-Kemshiligi sonda, internetten satıp alınatuǵın kishi qurılma járdeminde maǵlıwmatlardı ańsat oqıw yamasa ózgertiw múmkin!

Chip- hám Pin riderler
Kredit hám plastik kartalardıń arqa tárepinde qupiya saqlanatuǵın magnit lenta jaylasadı. Olardı jánede qáwipsiz bolıwı ushın jiıishke kremniy qatlamında kishi sxema-Chip ornatıladı.
Chip hám pin karta menen tólem qılıwda chip hám PIN rider dep atalıwashı qurılma kk boladı.(xt bankomat).
Chiptegi eń zárur maǵlıwmat-PIN (personal identifacion number) jeke identification nomer bolıp paydalanıwshı karta iyesi onnan paydalanıwı ushın biliwi zárur bolǵan sanlı kod.
Bul texnologiyanıń abzallıǵı sonda, saqlanatuǵın maǵlıwmat qawipsiz bolıp tabıladı. Sebebi chipti oqıw qıyın.

Kemshiligi -PIN-kodlardı ıqtıyatlılıq menen paydalanbaydı, bul bolsa informaciya qawipsizligine ziyan keltiredi.

Smart kartalar hám kontaktsiz tólew.
Kontaktsız karta tólewlerin ámelge asırıw ushın kartanı riderga kirgiziw yamasa PIN-kodtı teriw shárt emes. Olardan paydalanıw az múǵdarda sawda islew menen sheklenedi.

Smart kartadan qolaylıǵı hám operativilgi ushın paydalanıladı. Mısalı, ol mektep asxanasında tólem procesin tezlestiredi, sebebi tólewdi ámelge asırıw ushın kartanı riderdiń ústinen ótkeriwdiń ózi jetkilikli (bul artıńızde basqalar náwbette turǵanda paydalı boladı ).