Jasalma intelekt

Bekniyazov Aralbay

Jasalma intelekt

​Jasalma intellekt [Al- Artifical Intelligence) - ádetde insan orınlawı ushın óte qáwipli, zerigerli hám tákirarlanıwshı wazıypalardı orınlaw maqsetinde jaratılǵan kompyuter sistemaları.

​Bul wazıypalardı orınlaw dawamında JI insan sıyaqlı reaksiya bildire alıwı kerek.

​Basqarıwshısız avtomobil

​Aydawshısız avtomobil GPS, Wi-Fi hám lazerli sensorlar járdeminde basqarıladı.

• Ol avtoavariyaǵa sebep bolıwshı qátelerge jol qóyatuǵın aydawshı bolmaǵanı sebepli qawipsizlew.

• Logistika sanaatı ushın da paydalı boladı. Aydawshısız transport quralları tınbastan 24 saat jol júre alǵanı sebepli jetkerip beriw múddetleri qisqaradı, sapar rejesine aydawshınıń dem alıw waqtı yamasa awqatlanıw ushın tánepislerdi de kirgiziw shárt bolmaydı. Bul ǵárejetlerdiń qısqarıwına alıp keledi.

• Aydawshısız avtomobillerden máp kóretuǵın taǵı bir taypa avtomobil júrite almaytuǵın, múmkinshiligi sheklengenler bolıp tabıladı.

​​Abzallıǵı

Kemshiligi

• Kún kórisi transport quralın aydaw menen baylanıslı bolǵan kásip iyeleri jumıssız qalıwı múmkin.

• Programma isenimli hám xakerlerden qorǵalǵan bolıwı kerek.

• Ózbetinshe háreketlenetuǵın avtomobiller jaylasqan jay haqqındaǵı maǵlıwmatlardı toplaw hám almasınıw májburiy bolǵanı sebepli jeke turmısqa qol qatılmaslıǵı menen baylanıslı qáweterler de júzege shıǵadı.

• Eger qanday da mashqala payda bolıp, avtoavariya júz berse, kim juwapker bolıwın anıqlaw ushın huqıqıy hújjet de joq.

Kompyuter járdeminde awdarmalaw

Kompyuter járdeminde awdarmalaw [CAT- Computer- assisted translation) mashina awdarması menen birdey zat emes!

Mashina awdarması dep tekstti kompyuter ǵárezsiz, insan qatnasıwısız awdarmalawǵa aytıladı. Kóplegen dilmashlar jumıs processinde CAT qa súyenedi.

3 D hám golografik suwret

• Golografiya - suwrettiń jaǵdayı háreketke uyqas halda ózgeretuǵın 3 D suwretlerdi jaratıw. Golografiya 3 D súwret ornında real obekt bolǵanında qanday háreket hám jaǵday júz beriwin kórsetedi.

• Emlewxanalardaǵı xirurgiya bólmelerinde golografik suwret sisteması xirurgiya ámeliyatın ótkeriw ushın islep shıǵıladı. Dene aǵzalarınıń 3 D golografik suwreti “hawada júzip júredi”. Xirurg olardıń átirapında háreketleniwi hám olardı uslawı múmkin. Bul process járdeminde xirurg ushın xirurgiya ámeliyatın joybarlaw hám bahalaw ańsatlasadı.

• Golografiyalar arxitektura, virtual oyınlar hám qatań standartlarǵa tiykarlanǵan tapsırmalarǵa tiyisli programmalar ushın qol keledi.

Robototexnika

• Robotlar insan atqaratuǵın jumıslardan yamasa arnawlı bir wazıypanı atqarıp atırǵan adamdıń háreketlerinen nusqa kóshire aladı. Búgingi kunge kelip jumıs nátiyjeliligin asırıw maqsetinde robotlarga ǵárezsiz pikirlew, insanlar sıyaqlı reaksiya bildiriw úyretilip atır. Qánigeler robotlardıń jasalma intellekt járdeminde analitik oylawı ústinde jumıs aparıp atır.

• Robotlardı eki taypaǵa bolıw múmkin: statsionar robotlar hám mobil robotlar. Statsionar robotlar zavodta, tiyisli orınlarǵa ornatıladı. Wazıypa bolsa olardıń aldına keltiriledi.

Bul túrdegi robotlar ádetde qol robotlari dep ataladı. Sebebi olar qolımız sıyaqlı bir jayǵa biriktirilgen hám kóplegen jumıslardı atqara aladı. Robotlardan islep shıǵarıw sanaatında keń paydalanıladı. Sebebi olar:

• insanlarǵa qaraǵanda kóbirek nátiyje beredi;

• insanlarǵa qaraǵanda anıq isleydi;

• dem alıssız isley aladı ;

• ıssıqlıq yamasa jaqtılıq talap etpeydi;

• satıp alıw qımbat bolıwı múmkin, bıraq olarǵa mıynet haqı tólew shárt emes;

• insanlar den sawlıǵın ushın qáwipli aymaqlarda zıyanlı materiallar menen de isley aladı.

Biometriya
Axborotkommunikatsiya texnologiyaları tarawında biometriya degende barmaq izlari, kózdiń tor hám rańli perdesi, dawıs hám júz shablonları, qol ólshemleri sıyaqlı unikal jeke ayrıqshalıqlardı analiz etiwshi texnologiyalar túsiniledi.
Házirde biometrik sistemalardan tómendegi maqsetlerde

paydalanıladı :

• verifikatsiya:- múrájet etip atırǵan shaxstıń shınında da ózi ekenine isenim payda etiw;

• identifikatsiya: -kópshilik arasından qandayda bir kisini anıqlap alıw ;

• skrining: -shaxstıń qıdırıw diziminde bar ekenin anıqlaw ushın tekseriw.

Kvant kriptografiyasi


Kvant kriptografiyasi fizika járdeminde jaqtılıq ózgesheliklerine, atap aytqanda, fotonlarga súyenetuǵın gilt jaratadı. Foton jeke halda kóriw ushın júdá kishi bolǵan nur bólegi bolıp tabıladı. Hár qanday jaqtılıq fotonlardan dúziledi. Tekǵana kóz ilmeytuǵın nur, radiotolqınlar, televiziyalıq kórsetiwler, rentgen hám ultrafiolet nurlar hám basqalar da fotonlardan ibarat. Olar arasındaǵı parq radiatsiya tolqınlarınıń uzınlıǵında bolıp tabıladı.

Fotonlar salmaqqa iye emes hám jaqtılıq tezliginde háreketlenedi.
Dronlar

Dronlar ushqısh apparat bolıp, onı jaratıwda robototexnika, aeronavtika hám elektronika tarawları qollanıladı. Dronlar háreketi jerden turıp aralıqtan basqarıw sistemaları járdeminde basqarıladı.

Olardı hátte smartfon yamasa planshet penen de basqarıwıńız múmkin.

Dronlar

Dronlar ushqısh apparat bolıp, onı jaratıwda robototexnika, aeronavtika hám elektronika tarawları qollanıladı. Dronlar háreketi jerden turıp aralıqtan basqarıw sistemaları járdeminde basqarıladı.

Olardı hátte smartfon yamasa planshet penen de basqarıwıńız múmkin.

Dronlar

Dronlar ushqısh apparat bolıp, onı jaratıwda robototexnika, aeronavtika hám elektronika tarawları qollanıladı. Dronlar háreketi jerden turıp aralıqtan basqarıw sistemaları járdeminde basqarıladı.

Olardı hátte smartfon yamasa planshet penen de basqarıwıńız múmkin.

Virtual reallıq

Virtual reallıq (VR) kompyuter jaratqan ortalıq bolıp, ayırım jaǵdaylarda “virtual bolmıs” dep da ataladı.
Insan VRga kirip, ózin oyda sawlelendiriwi hám túrli háreket hám de jumıslardı orınlawı múmkin. Virtual reallıq oyınlarǵa baylanıslı sıyaqlı kórinedi, biraq onnan basqa, maqsetlerde de paydalanıladı. vRlar túrli usıllarda kúndelik turmısımızdıńǵa tásir etedi.

Kúndelik turmısdaǵı vRga ayırım mısallar :

• Muzey boylap virtual ekskursiya etiw, jańa úydiń virtual modelin jaratıw yamasa jańa avtomobildiń ishki dizaynini virtual tamasha qılıw.

• Avtomobilsazlıq kompaniyaları jańa transport quralınıń prototipin jaratıwda onı islep shıǵıwdan aldın sınaqtan ótkeriw ushın vRdan paydalanadı.

• Kosmanovtlar, ushqıshlar yamasa medicina bilimlendiriw mákemeleri studentleri quramalı jaǵdaylardan aldın vR shınıǵıwlarında ámeliyat ótkeredi. Xirurgler aralıqtan turıp robot qurılmalardan paydalanǵan halda vR ortalıqta xirurgiya emlewin ámelge asıradı.

​	​Tuwrı	Natuwrı ​
​Texnikalıq támiynatqa kompyuter programması mısal boladı	​	​
​Linker-programma ámeliy programmalıq támiynat úlgisi esaplanadı.	​	​
Paydalanıwshınıń grafik interfeysi operatsion sistemanıń bir bólegi bolıp tabıladı.
Qurılma drayveri kompyuter sistemasınıń qurılmalarına mısal boladı.
Shıǵarıw qurılmaları túrine tiyisli eki elementti sanap beriń (Output)	Printer, Multimediyaproektorı
Operatsion sistema (OT) nı tariyplep beriń	Operatsion sistema kompyuter islewi ushın zárúr bolgan barlıq ámellerdi orınlawshı programmalar kompleksi bolıp tabıladı.
Paydalanıwshınıń grafik interfeysi (GUI) dıń ush funksiyasın sanap beriń	Paydalanıwshı interfeystiń 4 elementi Ayna,Ikonka,Kursor ,Tishqansha
Buyrıq qatarı interfeysi	Bul protseste kompyuterge buyrıq beriw ushın arnawlı (tiyisli) buyrıqlar beriw arqalı qandayda bir wazıypalar orınlanadı.
Smartfon (Hár birewiniń ábzallıq hám kemshiliklerin salıstırıń).	Kólemi ıqsham. Qońıraw qılıw, tekstli xabar hám elektron xat jiberiw múmkin.Internetge kirisiw ushın 3 G/4 G baylanısqa iye.Keń usınısdaǵı applar bar. Maǵlıwmatlardı uzatıw múmkinshiligi bar.	Ózińiz benen alıp júriwgw qolaylı.
Planshet ( Hár birewiniń ábzallıq hám kemshiliklerin salıstırıń.)	Tez jumısqa túsedi. Portativ. Paydalanıwǵa ańsat. Keń usınısdaǵı applar bar. Maǵlıwmatlardı uzatıw múmkinshiligi bar.	Bahası qımbat. Hámme planshetler de keńeytirilgen yadqa iye emes. Ayırımlarında mobil baylanıs joq yamasa bahası qımbat. Batareyanıń xızmet múddeti shegaralanǵan. Maǵlıwmatlardı uzatıw tezligi hám basqa qurılmalardı jalǵaw múmkinshiligi orta