Yad qurlmaları

​Yad qurılmaları hám maǵlıwmat almaslaw
quralları

Tayarlaǵan 5-mektep oqıtıwshısı A.Bekniyazov

Yad qurılmasınıń úsh túri bar:

1. Magnitlı maǵlıwmat almaslaw quralları-maǵlıwmatlardı magnitlerde saqlaydı. Olardıń maydanı magnitlı materialdan tayarlanǵan


2. Optikalıq maǵlıwmat almaslaw quralları-maǵlıwmatlardı óz maydanında lazerde kúydiriw arqalı payda etedi, hám arnawlı " shuqırlar” járdeminde saqlaydı.

3. Qattı jaǵdaylı maǵlıwmat almaslaw quralları-(SSD) -olar maǵlıwmatlardı elektron sxemalarda hám flesh yadlarda saqlaydı.

Qattı disk hám diskovod

Qattı disk kópshilik jeke kompyuterlerdiń tiykarǵı yad apparatı bolıp tabıladı (3. 01-suwretke qarań ). Maǵlıwmatlar bir yamasa odan artıq diskta saqlanadı. Qattı disk óz diskovodi ishinde turadı.

Hár bir diskte oqıw/jazıw golovkasi dep atalıwshı qurılma bar. Golovka diskke maǵlıwmatlardı saqlaw ushın jazıp, kerek waqıtta diskten maǵlıwmatlardı oqıy aladı.

Tiykarǵı yad retinde paydalanalatuǵın turaqlı qattı disktıń abzallıqları:

• olar júdá úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı saqlaydı ;

• maǵlıwmatlardan paydalanıw tezligi joqarı;

• qurılmadan qayta paydalanıw múǵdarıı shegaralanbaǵan (yaǵnıy maǵlıwmatlar óshiriliwi hám jańa maǵlıwmatlar jazılıwı múmkin).

Kemshiligi sonda, turaqlı qattı disk qorǵalmaǵan bolıp, kompyuter qutisi ishinde saqlanadı. Qawipsizlikti támiyinlew ushın olardaǵı maǵlıwmatlar nusqalanıwı kerek.

Turaqlı qattı disklardan úsh túrdegi maǵlıwmatlardı saqlawda paydalanıladı:

• kompyuterdiń operatsion sisteması ;

• paydalanıwshınıń programmaları ;

• paydalanıwshınıń maǵlıwmatları, atap aytqanda, paydalanıwshı kompyuterde orınlaǵan hár qanday jumıs, video hám muzıka sıyaqlı júklep alınǵan hújjetler.

Disktıń sırtında indeks boladı. Eger paydalanıwshı arnawlı bir fayl yamasa maǵlıwmattı oqıw ushın kórsetpe jiberse, oqıw/jazıw golovkasi onıń qay jerdeligin tabıw ushın indeksti kórip shıǵadı.

Keyin tuwrı disktıń sol bólegine baradı. Bul process maǵlıwmatqa tikkeley kirisiw dep ataladı, bir ǵana maǵlıwmattı tabıw ushın pútkil disktı oqıp shıǵıw zárúrligi joq. Bul bolsa processti tezlestiredi.

Portativ hám sheshiletuǵın qattı diskler

Bul qattı disk túri turaqlı qattı diskka júdá uqsas bolıp, olar birdey texnologiyadan paydalanǵan halda isleydi. Birden-bir parqı sonda, ádetde olar sistemalı blok ishine jaylaspaydı. Mısalı, USB arqalı jalǵanıw múmkin (3. 02-suwretke qarań ).
Maǵlıwmatlardı oqıw yamasa maǵlıwmat jazıw ushın portativ diskler kompyuterge ańsatǵana jalǵanadı.

Olar turaqlı qattı disklerǵe qaraǵanda ıqtıyatlılıq menen paydalanıwı kerek. Portativ qattı disklar bahası qımbatlaw, biraq ulken yad sıyımlılıǵına iye.
Olar ásirese sistemadaǵı barlıq maǵlıwmatlar nusqasın alıp qoyıw ushın paydalanadı.

Portativ maǵlıwmat almaslaw quralınıń abzallıqları tómendegiler:
-Turaqlı qattı diskten parqı ol sırtqı quwatlılıqtı talap etpeydi, USB port arqalı jalǵaw hám tezlik penen paydalanıw múmkin.

- Eger jolda bolsańız, ózińiz benen alıp júriw qolaylı júdá ıqsham boladı. Zaqım ajetpewi ushın qattı sırtqı qabıqqa iye boladı.

- Bir qansha kompyuterler arasında úlken kólemdegi fayllardı ańsat almaslaw múmkinshiligin jaratadı.

-Ol avtomatikalıq túrde maǵlıwmatlar nusqasın jaratıw ushın aldınan sazlanıw múmkinshiligine iye.

- Ol maǵlıwmatlardı operativlik penen arxivlew imkaniyatın beredi.

Disk formatlanǵannan keyin Mac kompyuterinen jeke kompyuterlerge yamasa jeke kompyuterden Mac kompyuterlerine ótkeriw usınıs etilmeydi. Bul onıń birden-bir kemshiligi esaplanadi.

Magnit lentalı diskovod hám lentalar
- Magnit lentalarda maǵlıwmatlar uzın lentada saqlanadı hám saqlaw usılı magnitlı diskka uqsaydı. Magnit lentalı diskovod lentanı oqıw/jazıw golovkası átirapında háreketlendiriwshi qurılma bolıp tabıladı (3. 03-suwretke qarań ).

Lentaǵa magnit diskler sıyaqlı oqıw/jazıw golovkası járdeminde jazıladı hám oqıladı. Bıraq disk qurılmada oqıw/jazıw golovkası maǵlıwmatlarǵa kirisiw ushın tuwrı pozitsiyada háreketlenedi. Magnit lentanı oqıwshı qurılmada bolsa oqıw/jazıw golovkasi háreketlanbeydi, lenta onıń qasında háreketlenedi.
Bul lentanıń eń ushında jaylasqan maǵlıwmatlarǵa jetip barıwda uzaq waqıt aladı, sebebi barlıq maǵlıwmat oqıp shıǵilıwı talap etiledi.






Yaddıń bunday túri izbe-izlilikdegi yad
(Serial Storage) dep ataladı. Izbe-izlilikdegi yad
maǵlıwmatlardıń izbe-iz saqlanıwın bildiredi.

Eger maǵlıwmatlar qanday da formada tártipli jaylasqan bolsa, mıs, álipbe tártibinde, bul arnawlı bir maǵlıwmat elementin tabıwdı tezlestiredi, sebebi qurilma kerek bolmaǵan bıytlerden tezde ótip ketedi. Yaddıń bunday forması tártipli yad dep ataladı hám ol izbe-iziikdegi yadqa qaraǵanda ma'ǵlıwmatlardı tezirek tabıw imkaniyatın beredi.

Optikalıq yad qurılması
CD (Compact Disk) kútá úlken fayllardı saqlay aladı, biraq sıyımlılıqı sheklengen. Bul CD disklerdi muzıkalıq faylar sıyaqlı maǵlıwmatlardı saqlaydı. Úlken fayllardı jazıw ushın DvD (Digital versatile Disk) diskten paydalanıw kerek. 3. 05-suwretde keltiriigen eki túrdegi disk bir-birine júdá uqsas bolsada, DvD diskler CD disklerǵe qaraǵanda kóbirek maǵlıwmat saqlay aladı.

CD diskler de, DvD diskler de maǵlıwmtlardı oqıw hám jazıw ushın lazerdan paydalanadı. Bıraq DvD disk paydalanatuǵın lazer jińishkelew boladı. Nátiyjede DvD disktaǵı maǵlıwmatlar bir-birine jaqınlaw jaylasadı hám kóbirek maǵlıwmat siydradı.

Optikalıq yad qurılmalarınıń maǵlıwmat jazıwıńız múmkin bolǵan diskler hám tek maǵlıwmat oqılatuǵın disklardi bir-birinen parıqlawıńız zárúr.
Bunıń ushn hesh qashan CD yamasa DvD sózlerinen paydalanbań. Sebebi olar qanday túrdegi disk ekenin bildiriw ushın qollanatuǵın háripler qısqartpası bolıp tabıladı. Tiykarǵı túrleri tómendegiler:

• ROM - Read Only Memory sózleriniń birinshi háriplerinen alınǵan. Bunday túrdegi disklarǵa maǵlıwmat jazıp bolmaydı, olardan tek maǵlıwmattı oqıw ushın paydalanıladı.

• R - Recordable sóziniń birinshi hárıbinen alınǵan. Bunday disklarǵa tek bir ret maǵlıwmat jazıladı hám sol jazılǵan maǵlıwmatlardı oqıw ushın qollanıladı.

• RW - Rewritable sózinde qatnasqan háriplerden alınǵan. Olar maǵlıwmatlardı bir neshe ret jazıw hám oqıw ushın qollanıladı.

CD ROM hám DvD ROM disklerǵe maǵlıwmat jazıp bolmaydı, olardan tek maǵlıwmat oqıw múmkin. Bul CD hám DvD diskler kontentin hesh qashan ózgertirip bolmaslıǵın bildiredi. Bunıń úlken abzallıǵı kontentti buzilib ketiwden qorǵaw bolıp tabıladı. Olardan muzıka yamasa filmlerdi satıwda paydalansa boladı. Programma óndiriwshi kompaniyalar olardan programmalar hám maǵlıwmat faylları, baspalar bolsa ensiklopediya sıyaqlı maǵlıwmat materialın tarqatıw ushın paydalanadı.

Yaddıń bul forması bekkem bolıp tabıladı, olar úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı saqlaydı hám salıstırǵanda arzan turadı. Sonıń menen birge, olarda saqlanatuǵın maǵlıwmatlar qorǵalan boladı. Onı ózgertirip bolmawi olardıń abzallıǵı bolıp tabıladı.
Biraq ayırım waqıtlarda ábzallıq bolǵan zat basqa waqıtta kemshilik bolıp tabıladı. Mısalı, sizge muzıka jaqpay qaldı yamasa filmdi qayta-qayta kórip boldıńız. Endi kontentti ózgertiw kk biraq bul ROM disklar menen bul process múmkinshiliksiz.

CD R hám DvD R -disklerǵe maǵlıwmattı tek bir ret jazıw múmkin, bıraq odan keyin kontentti ózgertirip bolmaydı. Olardan muzıka yamasa kinolardı saqlaw yamasa arnawlı bir waqıtta, mısalı, arxiv ushın fayllardan nusqa alıwda paydalanıladı. Biraq olarǵa jazılǵan maǵlıwmatlardı ózgertip bolmaydı.

CD R hám DvD R disklerdiń abzallıǵı sonda, olarǵa ózińiz qálegen zattı jaza alasız. Olardaǵı material saqlanıp qaladı.

Kemshilikleri bolsa olarǵa tek bir ret jazıw múmkinligi hám barlıq CD/DvD qurılmalar da (mısalı, muzıkalıq CD pleyerlar) olardı oqıy almaslıǵında.

CD RW hám DvD RW disklear fayllardı bir kompyuterden basqasına alıp ótiw, , úyde kompyuterde atqarǵan jumısıńızdı mektepke aparıw ushın arnalǵan. Olarǵa ziyan jetiwi qıyın hám olar úlken kólemli maǵlıwmatlardı saqlay aladı.
Tákiraran jazıw múmkinshiligi bar ekenligi sebepli bul disklerden bir neshe márte paydalanıw múmkin. Olar sistemadaǵı fayllardıń rezerv nusqasın alıw ushın da paydalaıladı.

Ol bekkem, portativ, úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı sıydıra aladı hám hár sapar oǵan qaytaldan jańa maǵlıwmat jazıw múmkin.

DvD RAM disk DvD RW diskke júdá uqsas, bıraq maǵlıwmatlar disktıń sırtında basqasha usılda saqlanadı. Yaǵnıy DvD RW maydanına kóbirek ret jazıw múmkin. Sonıń menen birge, bul maǵlıwmatlarǵa kirisiw tezirek ham bolıp tabıladı. Jazıw hám oqıw procesi bir waqıtta ámelge asırılıwı múmkin.

DvD disklardıń basqa formalarınan qımbatlaw hám úlkenlew kólemge iye, biraq ádetiy DvD- pleyerda olardan paydalanıp bolmaydı.

Blu-ray diskler basqa optikalıq yad qurılmalarına qaraǵanda júdá úlken yad sıyımlılıqına iye bolıp, bir waqtıniń ózinde joqarı tezliktegi uzatıwlardı ámelge asıra aladı. Bul eki ábzallıq uzaq múddetli, joqarı anıqlıqtaǵı videolardı jazıp alıw hám qayta kóriwdiń ańsat múmkinshiligi bar ekenligin ańlatadı. Biraq ol DvD disklardan qımbatlıraq.