Презент Аймақ

Орындаған: Асқарбек Меруерт

Стратегия, экономикалық кеңiстiктiк және

халықты таратып орналастыруды

қалыптастыруды, кластерлердi

қалыптастырумен өзара байланыстыра
отырып аумақтарды инфрақұрылымдық

қамтамасыз етудi қоса алғанда, елдiң

аумақтық дамуының стратегиялық
бағыттарын айқындайды және тиiстi
мемлекеттiк, салалық және өңiрлiк

бағдарламаларды әзiрлеудiң немесе түзетудiң

негiзi болып қызмет атқаратын болады.

Стратегияның мақсаты мен басымдықтары

Мақсаты. Өңiрлiк және әлемдiк экономикада бәсекеге қабiлеттi мамандануды

қалыптастыру, экономикалық әлеуеттi және халықты таратып орналастыруды
ұтымды кеңiстiктiк ұйымдастыру негiзiнде елдiң орнықты дамуын қамтамасыз ету
және халықтың тыныс-тiршiлiгi үшiн қолайлы жағдайлар жасау.

Аумақтық даму Стратегиясының басымдықтары



Елдегi экономикалық белсендiлiктi өзiне шоғырландыратын және елдiң қалған

бүкiл аумағы үшiн өсу аймақтарын (өcу полюстерiн) қалыптастыру.

Орталық Азиядағы сауда-экономикалық және сервистiк-технологиялық орталық
ретiнде Қазақстанның экономикалық кеңiстiгiн әлемдiк шаруашылық жүйесiне
кiрiктiру.

Ел аумағын ұтымды игерумен үйлестiре отырып, экономика және еңбек ресурстарын
экономикалық жағынан перспективалы және тыныс-тiршiлiк үшiн қолайлы аудандарға
шоғырландыру.

 Кластерлiк даму, өзiн-өзi ұйымдастыру және iшкi ресурстарды жұмылдыру тетiктерiн
енгiзу жолымен өңiрлердiң бәсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру.

Iс-қимыл стратегиясы



Экономикалық әлеуеттi және халықты таратып орналастыруды одан әрi

кеңiстiктiк ұйымдастыра отырып, өңiрлiк және әлемдiк экономикада ел
ұстанымдануының жаңа қағидаттарының өзара байланысын қамтамасыз ету
(3.2-бөлiм);



Ел мен өңiрлердiң бәсекеге қабiлеттiлiкке мамандануының қалыптасуына,

орнықты аумақтық дамуға ықпал ететiн факторларды дамыту мақсатында:



елдiң ресурстық (жер, су, минералдық-шикiзат, рекреациялық) әлеуетiн

ұтымды пайдалану (3.3.1-бөлiм);



бизнестi аумақтық-экономикалық ұйымдастырудың және жүргiзудiң қазiргi

заманғы модельдерiн енгiзу (3.3.2-бөлiм);



экономикалық қызметтi және адами капиталды дамытуды қамтамасыз

ететiн инфрақұрылымды (көлiк-коммуникациялық, тыныс-тiршiлiктi
қамтамасыз етушi, әлеуметтiк, рекреациялық және басқалары)
инфрақұрылымды дамыту жөнiндегi шараларды iске асыру көзделедi (3.3.3-
бөлiм).

ТАҚЫРЫП 14.АЙМАҚТЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-

ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Дәріс жоспары (1 сағат)

1. ҚР-ның шалғай аудандарының әлеуметтік-
экономикалық мәселелері.
2. Аймақтық жұмыспен қамту, жұмыссыздық
мәселелері.
3. Қазіргі кезеңдегі ҚР-ғы кедейлікті шешу жолдары
Әдебиеттер: 8, 17, 19, 21, 22, 23-26, 33, 35

Экономикалық теория және МЖБ кафедрасы

Сұрақ 1. ҚР-ның шалғай аудандарының

әлеуметтік-экономикалық мәселелері

2023 жылдың 1 қаңтарына Қазақстан

Республикасында 175 әкімшілік аудан, 87 –
қала, 31 – кент, 6828 – ауылды елді мекен
бар, соның ішінде шалғай аудандар - 67.

Аймақтық саладағы түрлі ғылыми

институттардың мамандарымен аймақтар
жіктемесінің (типология) үлкен көлемі
өңделген. Негізгі типология 3 өлшемге ие:

 - әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі;

 - даму қарқыны;

 - табиғи-географиялық жағдайлар (климат,

ел орталығына қатысты орналасуы және
т.б.).

Шалғай аудандардағы көлік және

тасымалдау мәселелері

Көлік
және

тасымалдау

Шалғай аудандардағы жолдардың

дамымағандығы азаматтардың еңбек
мобильділігіне кедергі жасап, халыққа
өмірлік маңызды қызметтердің қол
жетімділігін анықтайды: медициналық
көмектің уақытылы көрсетілуі, білім
беру орындарының, мәдени-тұрмыстық
объектілер, сауда орталықтарының және
т.б.

Мысалы, Шығыс Қазақстан,

Алматы, Қызылорда және
Қарағанды облыстарының шалғай
аудандары жоғарыдағы
сипаттамаларға сәйкес келетін
аймақтар болып есептеледі.

Кесте 1 – ҚР шалғай аудандарындағы білім беру мәселелері

БІЛІМ
БЕРУ

компьютерлік техникамен жабдықталу

мектептердің аз комплектілігі

жабдықталған физика, химия, биология кабинеттерінің, лингафондық
және мультимедиялық кабинеттердің болмауы немесе нашар
жабдықталуы

Интернет

желісіне

шығу

сапасының

төмендігінен

интерактивті

жабдықтарды пайдаланумен сабақ өткізу нормаларының орындалмауы

мүгедек балалар үшін үйде оқыту сапасының төмен болуы

ҰБТ-ң төмен нәтижелері

Мысалы, Қарағанды облысындағы шалғай аудандардағы аз комплектілі мектептерде

жаратылыстану-математика, ағылшын тілі пәндері педагогтары тапшы.

Білім беру бөлімдерінің мәліметтеріне сәйкес, ауылдық мектептердің 81%-ы кең интернет

желісіне қолжетімділігі бар. Алайда, тексеріс барысында Ұлытау, Ақтоғай, Қарқаралы,
Бұқар-Жырау, Нұра аудандарындағы интернет жылдамдығының жасалған шартқа сәйкес
келмейтіні анықталды.

Жыл сайын ауылдық мектептердегі ҰБТ балдары қалалықтан әлдеқайда төмен болады.

2014 жылы айырмашылық 10,8 балды құрады (77,5 және 66,7).

Шалғай аудандардағы денсаулық сақтау

мәселелері

Денсаулық
сақтау

 Қаламен салыстырғанда кедей халықтың

басым болуына байланысты халықтың
өлім көрсеткіштері, түрлі ауруға
шалдығу көрсеткіштері жоғары.

 Алғашқы медико-санитарлық көмек

көрсету сапасының төмен болуының
басты себебі – әкімшілік орталықтардан,
облыстық ауруханалардан алшақ болуы.

 Шалғай аудан/ауылдарда дәріханалардың

тапшылығы. Мысалы, халық санының
көп болмауына байланысты жеке
фармкомпаниялар өздерінің пункттерін
ашуға қызығушылық тудырмайды.

 Білікті кадрлардың тапшылығы.

 Мысалы, Жамбыл облысының шалғай

аудандарында дәрігер мамандардың
тапшылығы байқалды (2013 жылы 216
дәрігерлік вакантты орындар болды).

Шалғай аудандардағы ауыз су мәселелері

Ауыз су

тапшылығы

 Ауыз су мәселесі гепатит, ішек аурулары

және т.б. ауруларға әкеледі.

 Үкіметтік «Ақ бұлақ» бағдарламасының

тиесілі орындалмауы:

А) жаңадан тұрғызылған су құбырларының

тиесілі пайдаланылуы қамтамасыз
етілмеуде;

Б) бағдарламаларға бөлінетін қаражаттардың

тиесілі игерілмеуі.

 Мысалы, ОҚО 900 тұрғылықты

пункттерінің 488-і ауыз су тапшылығына
ие (оның ішінде Мақтаарал, Сарыағаш
аудандары және т.б.).

 2013 жылдың өзінде ОҚО тұрғылықты

пункттеріне ауыз су жеткізуге шамамен 8
млрд. теңге (53 млн.доллар) бөлінгенімен,
нәтижелерге көңіл толмайды.

Шалғай аудандардағы кадрлар тапшылығы

мәселелері

Кадрлар
тапшылығы

«Дипломмен ауылға» мембағдарламасы

республиканың шалғай аудандарына жас
мамандардың даярлануын қамтиды. Соңғы 5
жыл ішінде ауылдарға 6000-нан астам
мамандар бағытталған.

Алайда бағдарламаның келесідей кемшіліктері

бар:

-кейбір аудандарда жас мамандардың тұрғын
үймен қамтамасыз етілмеуі;

-жас мамандардың көтерілуге берілген
қаражаттарды алып, өзге мақсаттарға
пайдалануы, ауылдан кетуі;

Мысалы, 2013 жылы көтерілу

қаражаттарын (2 млн. астам) ала отырып,
әлеуметтік шарт талаптарын орындамаған
(ауылдан кетіп қалған) мамандардың саны
бойынша көшбасшы өңірлер:

1 орын – Ақмола облысы - 299 дәрігерлер

мен педагогтар;

2 орын – Солтүстік Қазақстан - 270;
3 орын - Павлодар облысы - 242 адам.

Кесте 2 – ҚР шалғай аудандарындағы әлеуметтік-экономикалық
мәселелерді шешу бойынша мемлекет шаралары

1Көлік
және
байла
ныс

Жергілікті әкімдіктер тарапынан жолдардың жөнделуіне назар
аударылуда, сонымен қатар бірқатар облыстардың шалғай
аудандарында желісіз телефонизация және Интернет өткізілген. Қазір
Қарағанды облысында 16 базалық станция жұмыс жасап, Бұқар-Жырау,
Осакаров, Жаңарқа, Шет, Ақтоғай аудандары қамтылған

2Білім
беру

ҚР “2011-2020 жж. Білім беруді дамыту” мембағдарламасы бойынша:
мобильді сипаттағы мектептердің енгізілуі; әр тұрғылықты пунктті
«мектеп автобустарымен» қамтамасыз ету; қашықтықтан оқыту.

3Денсау
лық
сақтау

- ҚР “2011-2015жж. Саламатты Қазақстан” мембағдарламасы бойынша
көлік медицинасының енгізілуі (санитарлы авиация). 2011 жылы алғаш
рет Республикалық санитарлы авиация орталығы ашылды (2013 ж. 1355
көмек көрсетілген); 26 трассалық медико-құтқару пункттері ашылды;
- "Асар-Береке" қоғамдық қоры мобильдік медицинаны пайдаланумен,
алғашқы көмек көрсетуде;
- “Қазақстанның шалғай аудандарындағы халықты медициналық
зерттеу“ жобасы шеңберінде “Жылжымалы емдеу-диагностикалық
кешені“ ашылды;
- кей өңірлердің Денсаулық сақтау басқармаларымен сертификатталған
мобильді дәріхана киоскілерін ашу жоспарлануда.

“Нарық

сәтсіздіктерінің”

белгісі

жұмыссыздық

Мемлекеттік

араласу

Еңбек

нарығындағы

жұмыспен

қамту саясаты

Белсенді жұмыспен қамту
бағдары - жұмыспен қамтудың

мемлекеттік қызметтерін,

жұмыссыздарды кәсіби даярлаудың

түрлі бағдарламаларын,

жұмысбастылықты қамтамасыз ететін
субсидияларды, әлеуметтік қоғамдық

жұмыстарды және т.б. қамтиды

Белсенді емес бағдарлары

мемлекет тарапынан қолдау

деңгейін өзгертуді (әлеуметтік

төлемдер, жұмыссыздық бойынша
жәрдемақылар және т.б.) білдіреді

Сурет 1

Қазақстандағы жұмыспен қамтудың белсенді бағдарламаларының

дамуы

2012-2014 жж.

Халықты жұмыспен

қамту бойынша шаралар

жоспары

2013-2014 жж.
Жол картасы

Жұмыспен қамту - 2020,

2013 ж. бастап «Жұмыспен
қамту 2020 Жол картасы»

бағдарламалары

Жұмысқа орналастыру

Қоғамдық жұмыстар

Кәсіби даярлау және
біліктілікті арттыру

Әлеуметтік жұмыс
орындары
(субсидиялау)

Өз ісін ашуға
материалдық көмек
көрсету

Әлеуметтік

жұмыс

орындары

Жастар практикасы

Ауылды

жерлерде

микрокредит беру

Оқыту және әлеуметтік
жұмыс

орнына

жұмысқа
орналастырумен
көшіру

Ауылдық тұрғылықты
пункттерді
инфрақұрылымдық
дамыту

Сурет 2

2012 ж. 4-ші тоқсанында туындаған

әлемдік қаржы-экономикалық дағдарыстың
күрделі жағдайында аймақтық жұмыспен
қамту Стратегиясы немесе Жол картасы
өңделді. Оның басты мақсаты – жұмыспен
қамтуды қамтамасыз етіп, тұрақты
постдағдарыстық даму үшін жағдай жасау.

қысқартылған

жұмыскерлерді қайта

даярлау жүйесін іске асыру

меморандумдарға қол қою (2009
жылы жұмыс орындарын сақтау

үшін республикада 1000-нан

астам ірі жұмыс беруші-
компаниялармен екіжақты

меморандумдарға қол қойылды)

шағын және орта бизнесті

қолдау

ішкі еңбек нарығына
шетелдік жұмыс күшін

тартуға квоталарды

қысқарту

Жұмыссыздықпен күресу

бойынша Үкіметтің

қабылдаған негізгі шаралары

Сурет 3

Кесте 3 – 2008-2013жж. ҚР-ғы еңбек нарығының негізгі индикаторлары

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Экономикалық белсенді халық, мың

адам

8415,0

8457,9

8610,7

8774,6

8981,9

9041,3

Жұмыспен қамтылған халық, мың

адам

7857,2

7903,4

8114,2

8301,6

8507,1

8570,6

Өз бетінше жұмыспен

қамтылғандар, мың адам

2657,8

2665

2704,7

2720,2

2693,5

2620,9

Жұмыссыз халық, мың адам

557,8

554,5

496,5

473,0

474,8

470,7

Жұмыссыздық деңгейі,%

6,6

6,6

5,8

5,4

5,3

5,2

Ұзақ мерзімді жұмыссыздық деңгейі,

%

2,8

2,5

2,2

2,1

2,5

2,5

Жастар жұмыссыздығының деңгейі,

% (15-24 жас аралығындағы)

7,4

6,7

5,2

4,6

3,9

3,9

Жастар жұмыссыздығының деңгейі,

% (15-28 жас аралығындағы)

8,2

8,5

6,6

6,3

5,4

5,5

Ескерту – ҚР статистика жөніндегі Агенттіктің мәліметтері, 2014 жыл

 Жинақтық зейнетақы жүйесі, міндетті

әлеуметтік сақтандыру сияқты мемлекетпен
ұсынылатын қызметтер және кепілдіктермен
қамтылмаған өз бетінше жұмыспен
қамтылғандардың үлесін қысқарту
мақсатында өңделді:

 2011 жылы “Жұмыспен қамту – 2020

бағдарламасы” (2015 жылға қарай өз бетінше
жұмыспен қамтылғандар деңгейін 26%-ға
дейін төмендету көзделеді). Оған шағын және
орта кәсіпкерлік саласына көшу арқылы қол
жеткізу көзделеді;

 2013 жылы «Жұмыспен қамту 2020 жол

картасы» бағдарламасы.

«Жұмыспен қамту 2020 жол картасы»

бағдарламасы 3 бағытты қамтиды

Бірінші бағыт -

«Инфрақұрылымды

және тұрғын үй-

коммуналдық

шаруашылықты
дамыту есебінен

жұмыспен қамтуды
қамтамасыз ету».

Екінші бағыт -
«Кәсіпкерлікті
дамыту арқылы

жұмыс орындарын

құру және тірек

ауылдарды
дамыту»

Үшінші бағыт -

«Жұмыс берушінің

қажеттілігі

шеңберінде оқыту
және қоныс аудару
арқылы жұмысқа

орналасуға

жәрдемдесу».

Кесте 5 – 2018 жылы Қазақстан Республикасының өңірлерінде
бағдарламаның іске асырылуы

Өңірлер

шағын несие

алушылар саны

Өз ісін

ашқандар

Қосымша ашылған жұмыс орындарына

жұмысқа орналастырылды

барлығы

Оның ішінде жұмыспен

қамту Орталықтары арқылы

ҚР

11 182

7 870

9 169

1 951

Ақмола

453

365

207

31

Ақтөбе

305

199

339

175

Алматы облысы

819

576

629

55

Атырау облысы

1 029

737

505

187

ШҚО

2 875

2 102

2 459

67

Жамбыл

696

607

262

0

БҚО

602

471

878

35

Қарағанды

435

185

114

10

Қостанай

453

244

315

88

Қызылорда

1305

1 005

1 184

58

Маңғыстау

80

52

96

12

Павлодар

491

323

353

77

СҚО

291

117

136

78

ОҚО

1 348

887

1 692

1 078

Жастар жұмыссыздығының мәселесін шешу үшін іске

асырылатын бағдарламалар:

1. ЖОО түлектеріне арналған «Жастар практикасы»
бағдарламасы: 6 айға созылады, 29 жасқа дейінгі түлек,
жалақы - 31 854 теңге.
2. “Дипломмен – ауылға” бағдарламасы: бір реттік
көтерілу жәрдемақысы

- 70 ЕАК (129 640 тенге); 15

жылға тұрғын үй бойынша бюджеттік несие (ставкасы
0,01%, көлемі 1500 ЕАК (2 778 000 теңге).
3. “Жастар кадрлық резерві” бағдарламасы: жастар
ішінен елдің басқарушылық кадрларын анықтау, іріктеу,
даярлау (2009-2012 жж. бағдарламаға қатысуға 8 000
астам жастар өтініш білдіріп, іріктеу, тестілеуден 308
адам өтті.

Сұрақ 3. Қазіргі кезеңдегі ҚР-ғы кедейлікті шешу

жолдары

Кедейліктің

себептері

экономикалық

әлеуметтік-
медициналық

саяси

демографиялық

білім беру-
біліктілік

өңірлік-

географиялық

Сурет 4 – Кедейліктің себептері

Кесте 7 – Кедейлікті анықтауда қолданылатын көрсеткіштер мен

түсініктер

Көрсеткіштер

КЕДЕЙЛІКТІ АНЫҚТАУ

Түсініктер

табыс деңгейі;

Күнкөріс минимумы – көлемі бойынша 1 айдағы
минималды тұтыну корзинасына тең 1 адамға
шаққандағы қажетті минималды ақшалай табыс (көлемі
тоқсан сайын есептеледі). Статистика жөніндегі
Агенттіктің мәліметтері бойынша, 2014 ж. қыркүйек
айында оның көлемі 20 321 теңгені құрады

күнкөріс
минимумы

Минималды тұтыну корзинасы – натуралды және
құндық көріністегі тауарлар мен қызметтердң
минималды жиыны, ол күнкөріс минимумының көлемін
есептеу үшін қолданылады (ҚР 16.11.1999 ж. “Күн-
көріс минимумы туралы» Заңы). 2014 жылы 19 966
теңгені құрады

сатып алу
қабілеттілігі

күтілетін өмір сүру
ұзақтығы

Кедейлік шегі – адамның ең төмен деңгейдегі
қажеттілігін қанағаттандыратын табыс шегі. Кедейлік
шегі тоқсан сайын, сондай-ақ аймақтар деңгейінде ҚР
Үкіметі белгілеген тәртіппен анықталады. Кедейлік шегі
2014 жылдың 3 тоқсанында күн-көріс минимумынан 40
% шеңберінде қалды

жұмыссыздық

нәресте және ана
өлімі және т.б

Халық кедейлігінің нақты сипаттамасын алу үшін
кедейліктің тереңдік, өткірлік көрсеткіштері,

Джини индексі қолданылады.

Кедейліктің
тереңдігі елдің
барлық халқы
бойынша
есептелген,
кедейлік
деңгейіне жетпей
тұрған кедейлер
табыстарының
орташа шамасын
көрсетеді

Кедейліктің
өткірлігі
қоғамдағы ең
кедей адамның
қаншалықты
«кедей»
екендігін
көрсетеді, яғни
кедей халықтың
арасындағы
теңсіздікті
сипаттайды

Табыстарды бөлудің

әркелкілік коэффициенті -
Джини индексі (табыстар
теңдігінің статистикалық

өлшемі 0-1-ге дейін

ауытқиды, 0-де халықтың

барлық топтарындағы
табыстардың шүбәсіз
теңдігін білдіреді, 1-де

барлық табыс адамдардың
бір тобына тиесілі болған

жағдайда табыстрадың

шүбәсіз теңсіздігін

білдіреді)

Кесте 8 - 2013-2018 жж. аралығындағы кедейліктің

көрсеткіштері

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Кедейлік

тереңдігі,

%

2,3

1,3

1,1

0,9

0,5

0,4

Кедейлік өткірлігі, %

0,7

0,3

0,3

0,3

0,1

0,1

Қорлар

коэффициенті, есе

6,2

5,3

5,7

6,10

5,86

5,63

Джини индексі1)

(децилдер бойынша)

0,288

0,267

0,278

0,289

0,284

0,276

2010 жылғы аумақтық белгіні есепке ала отырып (қала/ауыл) Қазақстан Республикасы

өңірлеріндегі кедейлік деңгейі

6,5

4,4

6,0
6,6

5,9

6,7

5,3

3,8

6,4

6,7

11,6

11,5

4,0

5,4

8,4

3,7

2,9

3,2
3,8

1,2

4,0

2,5

2,7

2,6

4,9

5,8

8,5

1,5

2,3

4,7

10,1

5,9

11,1

7,6

11,6

9,2

7,5

7,9

10,6

7,8

21,2

13,3

9,9

7,3

12,8

3,4

2,6

0

5

10

15

20

25

Қазақстан

Республикасы

Ақмола

Ақтөбе

Алматы

Атырау

Батыс Қазақстан

Жамбыл

Қарағанды

Қостанай

Қызылорда

Маңғыстау

Оңтүстік

Қазақстан

Павлодар

Солтүстік

Қазақстан

Шығыс Қазақстан

Астана қ.

Алматы қ.

барлығы

қала

ауыл

Сурет 6. 2018 жылғы Қазақстан өңірлері бойынша кедейлік

деңгейі

Кесте 9 - Өңірлік кедейлікті топтастыру

2018 жылы

кедейлік деңгейі
бойынша топтар

Аймақ атауы

Төмен

(2,6–4,4%)

Астана және Алматы қалалары,

Қарағанды, Павлодар және Ақмола
облыстары

Орташа

(5,3-6,7%)

Жамбыл, Солтүстік Қазақстан,

Ақтөбе, Алматы, Атырау, Қостанай
және Қызылорда облыстары

Жоғары

(8,4-11,6%)

Шығыс Қазақстан, Оңтүстік

Қазақстан және Маңғыстау
облыстары

Кедейлік мәселесін шешуге қатысты мемлекетпен

жасалып жатқан шаралар кешені:

1. Мемлекеттік бағдарламалар:
-

2000-2002

жж.

кедейлік

және

жұмыссыздықпен

күресу

Бағдарламасы;

- 2003-2005 жж. Қазақстан Республикасында кедейлікті төмендету

бойынша Бағдарлама;

- 2005-2007 жж. Қазақстан Республикасындағы халықты жұмыспен

қамту бағдарламасы;

- 2008-2010 жж. халықты жұмыспен қамту жүйесін жетілдіру

бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметінің шаралар Жоспары;

- Жол картасы – 2009 жыл;
- Жұмыспен қамтудың Жол картасы – 2020 – 2011 жыл;
- Жұмыспен қамту 2020 Жол картасы – 2013 жыл;
- БҰҰДБ ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік министрлігімен

бірлесе отырып 2012-2015 жж. арналған кедейлікті төмендету
бойынша бағдарлама өңделді;

2. Мемлекеттік жәрдемақылар:
- азаматтық қоғам, соның ішінде ғылыми-зерттеу институттар,

үкіметтік емес және діни ұйымдардың қатысуы;

- аз қамтылған отбасыларын қолдау мақсатында атаулы әлеуметтік

көмек көрсету;

- 18 жасқа келмеген балалары бар отбасыларына мемлекеттік

жәрдемақы төлеу;

3. Өзге шаралар:
- 2020 жылы «Шығыс Еуропа және ТМД елдеріндегі инклюзивті

нарықтарды дамыту (15 елде қолданылуда) ұсынысы жасалды.
Инклюзивті нарықтар – өндірушілер, шағын елде кәсіпкерлер,
жалдамалы жұмыскерлер, клиенттер мен тұтынушылар ретінде
халықтың әлжуаз топтарын тартатын нарықтар;

- Азия даму банкі (АДБ) мемлекеттік-жеке меншік әріптестікті

кедейлікпен күресудің жолы ретінде ұсынды. Яғни мемлекеттің
қолдауымен шағын және орта бизнесті дамыту;

- 2019 жылы «Кедейлікті жеңудің Жол картасы» бағдарламасының

өңделуі

ұсынылды

(адамға

салынатын

инвестициялар,

кәсіпкерлікті және инфрақұрылымды дамыту);

- Кедейлік көрсеткіштерін есептеу әдістемесін өзгерту ұсынылды.

Тiрек қалаларды дамыту

Екi деңгейдегi тiрек қалалар :
1. Ұлттық деңгейде - экономикалық макроөңiрлердiң:

Қостанай қаласындағы орталығымен Солтүстiк,
Қарағанды қаласындағы орталығымен Сарыарқа, Ақтөбе
қаласындағы орталығымен Орал, Атырау қаласындағы
орталығымен Каспий, Шымкент қаласындағы
орталығымен Оңтүстiк, Өскемен қаласындағы
орталығымен Ертiс, Алматы қаласындағы орталығымен
Жетiсу орталықтарын бөле отырып, барлық қалалар -
облыс орталықтары және Шығыс Қазақстанның аса
маңызды көлiк торабы ретiнде Семей қаласы.

2. Өңiрлiк деңгейде - облыстық маңызы бар басқа

перспективалы қалалар.

Шекара маңындағы қалаларға форпосттардың, елдiң бәсекелiк

стратегиясының тiрек нүктелерiнiң және қалыптастырылатын даму
осьтерiнiң шеңберiнде халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың
қажеттi буынының рөлi берiледi.

Өздерiне таяу орналасқан шағын қалалар мен ауылдық аумақтарды

қоса алғанда, тiрек қалалар өңiрлiк кластерлердi қалыптастырудың және
кәсiпкерлiктi жандандырудың катализаторына айналады.

Экономиканың өңiрлiк нарыққа бағдарланған инновациялық

секторын (ғылыми-технологиялық, сауда-логистикалық, қаржы,
ақпараттық-бiлiм беру және iскерлiк қызмет көрсетулер) қалыптастыру
тiрек қалалардың мамандануын әртараптандырудың бағытына айналуға
тиiс.

Орталық деңгей тарапынан жекелеген қалаларды дамытуды қолдау

өңiрлердi дамытудың стратегияларын (бәсекелi стратегияларды), даму
бағдарламаларын және олардың iске асырылу серпiнiн талдау мен
бағалау арқылы конкурстық негiзде жүзеге асырылады.

Қолайсыз аумақтардың проблемаларын шешу

Арал өңiрi проблемаларын кешендi шешу жөнiндегi 2004-2006

жылдарға арналған бағдарламаны және Бұрынғы Семей
ядролық сынақ полигонының проблемаларын кешендi шешу
жөнiндегi 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламаны iске
асыру.

Арал өңiрi проблемаларын кешендi шешу жөнiндегi 2007-

2009 жылдарға арналған бағдарламаны әзiрлеу және iске
асыру.

Шағын қалаларды дамытудың өңiрлiк бағдарламаларын iске

асыру.

Тиiстi мемлекеттiк және салалық бағдарламаларды iске

асыру шеңберiнде қолайсыз аумақтардың елдi мекендерiнiң
әлеуметтiк және тыныс-тiршiлiктi қамтамасыз етушi
инфрақұрылым объектiлерiн қолдау жөнiндегi iс-шараларды
iске асыру.

Көлiктiк қолжетiмдiлiк бойынша таратып орналастыру

аймақтарын қалыптастыру өлшемi

Таратып орналастыру аймақтары

Шекарадан орталық қалаға жол жүру
уақыты:

I

II

III

IV

қала маңындағы аймақ (минут)

45-90

60-120

120-150

150-
ден
артық

белсендi ықпал ету аймағы (минут)

60-120

120-150

150-180

180-нен
артық

Республика аумағын табиғи жағдайлары бойынша

аймақтарға бөлу

Индекс

i

Табиғи ауыл шаруашылығы

аймақтары

Аудан, млн. га

%

Олардың

iшiнде ауыл

шаруашылығы

алқаптары,

млн. га

%

I

Орманды дала аймағы

0,8

0,3%

0,5

0,2%

II

Дала аймағы

26,5

9,7%

23,5

10,6%

III

Қуаң дала аймағы

62,4

22,9%

55,5

24,9%

IV

Шөлейттi аймақ

37,2

13,7%

33,9

15,2%

V

Шөлдi аймақ

112,1

41,1%

83,6

37,6%

VI

Тау етегi-шөлдi-далалық
аймақ

12,3

4,5%

10,2

4,6%

VII

Субтропикалық шөлдi аймақ

4,4

1,6%

3,8

1,7%

VIII

Субтропикалық тау етегi-
шөлдi аймағы

3,5

1,3%

3,1

1,4%

IX

Ортаазиялық таулы аймақ

10,1

3,7%

7,1

3,2%

X

Оңтүстiк-Сiбiр таулы аймағы

3,2

1,2%

1,4

0,6%

Республика бойынша
барлығы

272,5

100,0%

222,6

100,0%

Қазақстан Республикасы өңiрлерiнiң қалыптасқан мамандануы

Облыстардың атауы

Қазiргi мамандануы

Ақмола

Көмiр өнеркәсiбi, құрамында алтыны бар кендердi өндiру, машина жасау, ауыл шаруашылығы
өнiмiн өндiру және қайта өңдеу, жеңiл өнеркәсiп, химия және фармацевтика өнеркәсiбi, құрылыс
материалдарын өндiру, туризм

Ақтөбе

Мұнай және газ өндiру, қара және түстi металлургия, химия өнеркәсiбi, ауыл шаруашылығы өнiмiн
қайта өңдеу, жеңiл өнеркәсiп, құрылыс материалдарын өндiру, машина жасау, электр
энергетикасы

Алматы

Ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiру және қайта өңдеу, тамақ, жеңiл, құрылыс материалдарын
өндiру, ағаштан жасалған бұйымдар өндiру, машина жасау, электр энергетикасы

Атырау

Мұнай және газ өндiру, ауыл шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу, жеңiл өнеркәсiп, құрылыс
материалдарын өндiру, электр энергетикасы

Шығыс Қазақстан

Көмiр өнеркәсiбi, түстi металл кендерiн өндiру және қайта өңдеу, машина жасау, химия өнеркәсiбi,
ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiру және қайта өңдеу, орман және ағаш өңдеу өнеркәсiбi, құрылыс
материалдарын өндiру, электр энергетикасы, туризм

Жамбыл

Құрамында алтыны бар кендердi өндiру, химия өнеркәсiбi, газ өндiру өнеркәсiбi, ауыл
шаруашылығы өнiмiн өндiру және қайта өңдеу, құрылыс материалдарын өндiру

Батыс Қазақстан

Мұнай-газ өндiру және газ өңдеу өнеркәсiбi, машина жасау, ауыл шаруашылығы өнiмiн қайта
өңдеу, жеңiл өнеркәсiп, ауыл шаруашылығы өндiрiсi, ағаш өңдеу өнеркәсiбi, құрылыс
материалдарын өндiру

Қарағанды

Түстi және қара металлургия, көмiр өнеркәсiбi, машина жасау, электр энергетикасы, ауыл
шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу, құрылыс материалдарын өндiру, туризм

Қостанай

Металл кендерiн және асбест өндiру, ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiру
және қайта өңдеу, жеңiл өнеркәсiп, машина жасау, электр энергетикасы

Қызылорда

Мұнай және газ өндiру, ауыл шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу, жеңiл
өнеркәсiп, құрылыс материалдарын өндiру

Маңғыстау

Мұнай мен газ өндiру және қайта өңдеу, электр энергетикасы, ауыл
шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу, құрылыс материалдары өнеркәсiбi

Павлодар

Мұнай өңдеу өнеркәсiбi, көмiр, қара және түстi металлургия, машина
жасау, электр энергетикасы, ауыл шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу,
құрылыс материалдарын өндiру, туризм

Солтүстiк Қазақстан Машина жасау, ауыл шаруашылығы өнiмiн өндiру және қайта өңдеу,

жеңiл өнеркәсiп, ағаш өңдеу өнеркәсiбi, құрылыс материалдарын өндiру

Оңтүстiк Қазақстан

Түстi металлургия, машина жасау, химия өнеркәсiбi, ауыл шаруашылығы
өнеркәсiбi, электр энергетикасы, құрылыс материалдарын өндiру,
туризм

Астана қаласы

Әкiмшiлiк орталық, ауыл шаруашылығы өнiмiн қайта өңдеу, жеңiл
өнеркәсiп, машина жасау, электр энергетикасы

Алматы қаласы

Әкiмшiлiк, мәдени-бiлiм, ғылыми және қаржылық орталық, жеңiл
өнеркәсiп

Күтiлетiн нәтижелер



ЖаҺандану әрi әлемдiк нарықтағы қатал бәсекелiк күрес жағдайында және

iшкi нарықтың аз сыйымдылығын ескергенде белгiленген iс-қимыл стратегиясын
iске асыру әлемдiк нарықтарға шикiзат ресурстарын iрi экспорттаушы және
транзиттiк аумақ ретiнде ғана емес, елдiң, ең алдымен, жоғары технологиялы
тауарларды жеткiзуге және өңiрде сервистiк қызметтердiң (сауда-логистикалық,
көлiк-ақпараттық, қаржылық, бiлiм беру және басқалар) кең өрiсiн ұсынуға
бағдарланған орнықты экономикалық жүйе ретiнде де ұстанымдануына
мүмкiндiк бередi.

Бiрiншi кезекте елдiң дамуы үшiн жаңа резервтер iздестiру мен пайдалануға

бағытталған мұндай стратегия:

экономикалық процестерге экономикалық субъектiлердiң кең аясын тартуға,

сол арқылы кәсiпкерлiктi дамытуды ынталандыра отырып, елдiң орнықты
қоғамдық дамуының негiзi ретiнде орташа топты қалыптастыруға;

экономикалық белсендiлiктiң өсуiн, өңiрлерде бәсекеге қабiлеттi жаңа, ең

алдымен, шикiзат ресурстарын пайдалануға байланысты емес мамандықтар
қалыптастыруды, құлдырау үстiндегi индустриялық аудандарды конверсиялауды
қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi.